ΛΟΓΟΣ ΚΣΤ΄. ΠΕΡΙ ΔΙΑΚΡΙΣΕΩΣ ΕΥΔΙΑΚΡΙΤΟΥ.
«Κλίμαξ» του Οσίου Ιωάννου του Σιναΐτη
Καθώς ὁ ἥλιος εἶναι εἷς εἰς τὸν κόσμον ἅπαντα, καὶ ἓν τὸ φῶς του, καὶ μία η θερμότης του, όμως δὲν ἐνεργεῖ ὁμοίως καὶ ἐπίσης, ἀλλὰ μὲ πολλήν διαφοράν εἰς ὅλα τὰ κτίσματα· διατὶ καὶ αὐτὰ ἔχουσι μεγάλην διαφοράν πρὸς ἄλληλα, καὶ διὰ τοῦτο ἄλλως φωτίζονται ἐκεῖνοι ὁποῦ βλέπουσι, καὶ ἄλλως ἐκεῖνοι ὁποῦ δὲν βλέπουσιν· ἄλλως λαμπρύνονται τὰ ὡραῖα πρόσωπα καὶ πράγματα, καὶ ἄλλως τὰ δυσειδὴ καὶ ἄμορφα και ἄλλως θερμαίνονται καὶ τρέφονται τὰ χλοάζοντα σπέρματα, καὶ ἄλλως τὰ ξηρά· καὶ ἄλλως ἐνεργεῖ εἰς τὰ δένδρα τὰ κάρπιμα, καὶ ἄλλως εἰς τὰ ἀκαρπα· οὕτω καὶ ὁ Θεὸς εἶναι εἷς, καὶ μονοειδεῖς αἱ θεΐαι αὐτοῦ ἀκτῖνες καὶ ἐνέργειαι, ὅμως φωτίζουσι τὸν νοῦν, καὶ ἐνεργοῦσιν εἰς τὰς ψυχὰς διαφέροντα τὰ χαρίσματα, ἐξ αἰτίας τῆς ἀδυναμίας μας· διατί δὲν δύνανται ὅλοι οἱ ἄνθρωποι ἐξ ἰδίας ἀφορμῆς καὶ αἰτίας των νὰ τὰς δεχθῶσιν ὁμοίας πρὸς ἑαυτοὺς καὶ ἐντελεῖς· ἀλλ᾽ εἷς λαμβάνει ἓν χάρισμα, καὶ ἄλλος ἄλλο διάφορον· καὶ ὁ μὲν πολὺ, ὁ δὲ ὀλίγον, κατὰ τὴν πίστιν καὶ τὴν σπουδὴν καὶ τοὺς κόπους του.
Ἄλλος γάρ φωτισμός, ἢ ἐπισκίασις καὶ ἐνέργεια τοῦ Θεοῦ εἶναι ἐκεῖνος, ὁποῦ γίνεται μόνον μὲ τὰ ἔξωθεν δάκρυα, ἄνευ συντριβής τῆς καρδίας, καὶ ἄλλος ἐκείνος ὁποῦ γίνεται ἔσωθεν μὲ καθαρὰν ἀγάπην καὶ εὐλάβειαν τῆς ψυχῆς καὶ κατάνυξιν.
Ἄλλος εἶναι ἐκεῖνος ὁποῦ γίνεται μὲ τὰ ὅμματα, τὰ ὁποῖα βλέπουσι τὰ κτίσματα τοῦ Θεοῦ καὶ τὸ κάλλος των, καὶ θαυμάζουσι τὴν μεγαλειότητα καὶ τὴν διαφορὰν αὐτῶν, καὶ ἐξίστανται, ἀναλογιζόμενα τὴν δύναμιν καὶ κατανοούντα τὴν δόξαν του μεγάλου καὶ φοβεροῦ Θεοῦ ὁποῦ τὰ ἐποίησε, καὶ ἄλλος ἐκεῖνος ὁποῦ γίνεται χωρὶς νὰ βλέπωσιν οἱ ὀφθαλμοὶ κανένα πλάσμα τοῦ Θεοῦ, ὅτε ὁ νοῦς ίσταται μόνος, καὶ φαντάζεται τὰ οὐράνια, καὶ τὰ ἐξετάζει, καὶ χαίρει ἐπ' αὐτοῖς κατὰ τὸ δυνατὸν αὐτῷ.
Ἄλλος ἐκεῖνος ὁποῦ γίνεται ἐκ τῆς ἀναγνώσεως καὶ ἀκροάσεως τῆς ᾿Αγίας Γραφῆς, καὶ ἄλλος ἐκεῖνος ὁποῦ κινείται εἰς τὴν ψυχήν, καὶ τὴν ποιεῖ νὰ ἀγάλλεται, καὶ νὰ θεραπεύεται ἐξ ἑαυτῆς.
Ἄλλος ἐκεῖνος ὁποῦ γίνεται ἐκ τῆς ἡσυχίας καὶ σιωπής, ἥτις ἐπισυνάγει τοὺς λογισμούς της ψυχής πρὸς τὸν Θεὸν, καὶ ἄλλος ἐκεῖνος ὁποῦ γίνεται ἐκ τῆς ὑποταγῆς καὶ ὑπακοῆς.
Ἐπάνωθεν δὲ τούτων απάντων τῶν φωτισμῶν εἶναι εἷς ἄλλος φωτισμὸς εὐγενέστερος καὶ πλέον πολύτιμος, ὁποῦ ἁρπάζει τὴν ψυχὴν ἀπὸ ἑαυτὴν δι' ἐκστάσεως, καὶ ἀποσπᾷ καὶ ἀναλαμβάνει τὸν νοῦν ὡς ἀστέρα, καὶ τὸν ἀναβιβάζει εἰς τὸν οὐρανὸν, καὶ ἀνάπτει τὴν καρδίαν, ὡσὰν μίαν μεγάλην φλόγα ἔμπροσθεν του Χριστοῦ, καὶ τὸν ποιεῖ νὰ ἴσταται μὲ μίαν νόησιν ἀκατανόητον καὶ ἀνεμπόδιστον καὶ ἀνείκαστον, ἐνδεδυναμωμένην καὶ τετελειομένην ἐκ τῆς τοῦ Θεοῦ χάριτος.
᾿Αλλὰ τοιοὔτον φωτισμὸν ἔλαβον μόνοι οἱ θεῖοι Προφήται, καὶ οἱ ἐν τοῖς ὅρεσι καλῶς καὶ θεοφιλῶς πολιτευσάμενοι καὶ ἡσυχάσαντες, οὔτινος καὶ ἡμεῖς ἀξιωθείημεν.
