Αυγούστου 2017




Πολλά έχουν γραφεί για τα τελώνια. Όμως η πιο συνοπτική και σαφής περιγραφή είναι ό,τι είπε ο άγγελος Κυρίου στον άγιο Μακάριο τον Αιγύπτιο. Παραθέτουμε ό,τι σχετικό:


«Από τη γη έως τον ουρανό υπάρχει σκάλα, και κάθε σκαλοπάτι έχει τάγμα δαιμονικό, που λέγονται τελώνια, και συναντούν την ψυχή εκείνη τα πονηρά πνεύματα, και φέρνουν τα χειρόγραφά της και τα δείχνουν στους Αγγέλους, λέγοντας «την τάδε μέρα, στις τόσο του τάδε μήνα, έκανε αυτή η ψυχή αυτό. Είτε έκλεψε, είτε πόρνευσε, είτε μοίχευσε, […] είτε είπε ψέματα, είτε παρότρυνε κάποιον άνθρωπο σε κάποιο κακό έργο κι ό,τι άλλο κακό έκανε, όλα τα δείχνουν στους Αγγέλους.





Τότε δείχνουν και οι Άγγελοι ό,τι αγαθό έκανε...

... εκείνη η ψυχή, είτε ελεημοσύνη, είτε προσευχή, είτε λειτουργίες, είτε νηστείες, ή ό,τι άλλο καλό. Και αντισταθμίζουν οι Άγγελοι και οι δαίμονες και αν βρεθεί κάπως περισσότερο το αγαθό, αρπάζουν την ψυχή οι Άγγελοι και ανεβαίνει σε άλλο σκαλοπάτι, και τρίζουν τα δόντια τους οι δαίμονες σαν άγρια σκυλιά, και βάζουν βία για να αρπάξουν την ελεεινή εκείνη ψυχή από τα χέρια των Αγγέλων. Η ψυχή τότε συστέλλεται και τη συνέχει τρόμος, και σαν να κρύβεται στις αγκαλιές των αγγέλων και γίνεται μεγάλη λογομαχία και μεγάλος θόρυβος, μέχρι να ελευθερώσουν εκείνη την ελεεινή ψυχή από τα χέρια εκείνων των δαιμόνων.

Και πάλι ανέρχονται σε άλλο σκαλοπάτι και εκεί βρίσκουν άλλο τελώνιο δυσκολότερο και αγριότερο. Και εδώ πάλι γίνεται πολλή όχληση και μεγάλη και ανεκδιήγητη ταραχή, ποιος να λάβει εκείνη την ελεεινή ψυχή. Και οι δαίμονες ελέγχουν την ψυχή εκείνη με κραυγές και της προξενούν φόβο, και λένε «πού πας; Εσύ δεν είσαι που πόρνευσες και κατεμόλυνες το άγιο Βάπτισμα; Εσύ δεν είσαι που μόλυνες το αγγελικό σχήμα; Γύρνα πίσω. Τράβα κάτω. Πήγαινε στο σκοτεινό άδη. Πήγαινε στο πυρ το εξώτερο. Πήγαινε στο σκώληκα τον ακοίμητο».

Τότε αν είναι εκείνη η ψυχή να καταδικαστεί, την επιστρέφουν οι πονηροί δαίμονες κάτω από τη γη, σε τόπο σκοτεινό και οδυνηρό, και αλίμονο στην ψυχή εκείνη και στον άνθρωπο εκείνο. Και ποιος να διηγηθεί, πάτερ άγιε, τις δυσκολίες εκείνες, που περνούν οι ψυχές οι καταδικασμένες στον τόπο εκείνο! Αν όμως βρεθεί η ψυχή καθαρή και αναμάρτητη, ανεβαίνει με τέτοια χαρά στον ουρανό».

Τι πρέπει να κάνουμε;

Τα τελώνια είναι, λοιπόν, για την ψυχή φοβερή δοκιμασία. Φόβος, τρόμος, αγωνία, κυριεύουν την ψυχή (Ψαλμ. 123, 3-5). Στις κρίσιμες αυτές στιγμές η ψυχή χρειάζεται από μας βοήθεια. Ο Κύριος είπε: «Αυτό το γένος δεν απομακρύνεται παρά με προσευχή και νηστεία» (Ματθ. Ιζ΄ 21). Προσευχή, λοιπόν, χρειάζεται από μας η ψυχή! Οι δαίμονες θερμοπαρακαλούσαν τον Κύριο «για να μην τους προστάξει να απέλθουν στην άβυσσο» (Λουκ. Ιη΄ 23), αλλά να τους επιτρέψει να μπούνε στα γουρούνια. Και ο Κύριος εισάκουσε την ικεσία των δαιμόνων! Ποιων; Των δαιμόνων, που αντιστρατεύονται συνεχώς τον Κύριο! Δε θα ακούσει, λοιπόν, ο Κύριος παρόμοια ικεσία των Χριστιανών, που αγωνίζονται να επιτελέσουν το θέλημά του; Ασφαλώς! Πιο πολύ θα εισακουσθεί! (Άγ. Ιωάννης ο Καρπάθιος). Γι’ αυτό, λοιπόν, να κάνουμε θερμά την προσευχή μας προς τον Οικτίρμονα Θεό. Και γι’ αυτό ξενυχτούμε το νεκρό. Συγκεκριμένα: Για να διαβάζουμε το «Ψαλτήρι».




Ο άγιος Σεραφείμ του Σάρωφ διηγείται: «Κοιμήθηκαν δυο μοναχές. Και οι δύο είχαν χρηματίσει ηγουμένισσες. Ο Κύριος μού αποκάλυψε ότι οι ψυχές τους περνώντας μέσα από τα εναέρια τελώνια δυσκολεύθηκαν. Τρία ημερόνυχτα προσευχόμουν ο ταπεινός και ικέτευα την Παναγία για τη σωτηρία τους. Η αγαθότητα του Κυρίου δι’ ευχών της Υπεραγίας Θεοτόκου, τελικά τις ελέησε. Πέρασαν τα εναέρια τελώνια και έλαβαν την άφεση των αμαρτιών» (Αρχιμ. Τιμοθέου, Όσιος Σεραφείμ, σ. 232). Και έχει σημασία εδώ πώς ο Κύριος αποκάλυψε στον άγιο Σεραφείμ πως οι ψυχές εκείνες δυσκολεύονταν στα τελώνια! Γιατί το αποκάλυψε ο Κύριος; Για να προσευχηθεί ο Όσιος! Και γιατί στον Όσιο; Γιατί ήταν Όσιος! Και η προσευχή του είχε παρρησία! Γι’ αυτό και εισακούσθηκε!

Και τα κεριά που ανάβουμε δίπλα στο νεκρό αυτό το νόημα έχουν: Είναι προσευχή! Ακόμη και τα χέρια του νεκρού δεν είναι σε «προσοχή», αλλά σε σχήμα σταυρού! Ούτως ώστε και το νεκρό σώμα, με το σημείο του σταυρού να ενισχύει την ψυχή!


(Από το βιβλίο «Μετά Θάνατον» του π. Βασιλείου Μπακογιάννη)
via




Όταν τα ερωτηματικά που αναδύονται στο μυαλό σου δε μπορούν να βρουν απαντήσεις γύρω σου, είναι η ώρα να στραφείς μέσα σου και να συνομιλήσεις νοερά με τον Εαυτό σου. Οι αλήθειες για όλα όσα συμβαίνουν στη ζωή σου βρίσκονται ήδη εκεί επειδή εκεί έχουν όλα τη πηγή τους. Η ζωή δεν είναι παρά ένα ρεύμα αιθερικών κύκλων που στροβιλίζονται μέσα στο κύκλο σου κι απλώνουν το περιεχόμενο τους όπως το άρωμα που χύνεται από ένα λουλούδι που ανοίγει τα πέταλα του. Η ποιότητα της ευωδιάς είναι ανάλογη με το είδος του άνθους.

Ο γητευτής της ζωής έχει ένα όραμα, δεν περιμένει να τον σύρει εκείνη με το χαλινάρι της, γιατί θα τον οδηγήσει άγαρμπα κι αδέξια με πόνο και δάκρυ, κινείται ευέλικτα γοργά χαλαρά κι ήρεμα στο σκοπό που έχει στοχεύσει. Κανένα ψέμα της ζωής δε μπορεί να αποσπάσει τη προσοχή του. Γνωρίζει ότι η αλήθεια δε φορά χλαμύδες και πλουμιστά φορέματα, η Αλήθεια είναι γυμνή. Απερίσπαστος βαδίζει πάνω στον κύκλο που έχει χαράξει. Ό,τι κι αν εμφανιστεί αναπάντεχα στη καμπή του δρόμου δε τον ταράσσει γιατί γνωρίζει ότι πολλά που δε θυμάται αναζητούν αέναα τον δημιουργό τους. Ό,τι τον συναντήσει είναι δικό του.

Τώρα όμως ακόμη και μέσα στον θερισμό των πράξεων του σπέρνει με γνώση αυτά που θέλει να γευτεί. Καμία δύναμη δε μπορεί να τον εμποδίσει παρά μόνο η αδυναμία του. Ό,τι ορθώνεται ενάντια του είναι ένα αποτέλεσμα του χθες αλλά το σήμερα είναι δικό του, ένα γόνιμο και καθαρό χωράφι που περιμένει μια νέα σπορά.

Γνωρίζει ότι το σήμερα θα γίνει το αύριο που θα συναντήσει στο δρόμο του γι αυτό εργάζεται σοφά. Οι θύελλες των καιρών πασχίζουν να σκορπίσουν τη σπορά του αλλά εκείνος γνωρίζει ότι όλα αυτά δεν είναι παρά το ξεψυχισμένο αλύχτισμα του χθες, ένας νυχτερινός εφιάλτης που διαλύεται με το πρώτο φως της αυγής. Δε θα κάνει το ίδιο λάθος να λιποψυχήσει παρασυρμένος απ’ τα καμώματα του παρελθόντος.

Αλλάζει, 

ζει 
αλλιώς κι όλα γύρω του ζουν αλλιώς και ξαφνικά στο πλήρωμα του χρόνου βρίσκεται σε ένα καινούριο κόσμο, έναν κόσμο αόρατο για άλλους -όσους δεν πιστεύουν ότι υπάρχει- που του φωνάζουν σαν κακόφωνες σειρήνες ότι είναι τρελός και τυφλός αλλά εκείνος συνεχίζει σιωπηλός το δρόμο του επειδή γνωρίζει ότι δεν είναι ούτε τρελός ούτε τυφλός, είναι ο γητευτής της ζωής του.

Αυτό που δεν μπορεί να δει δεν σημαίνει ότι δεν υπάρχει. Ό,τι δεν είναι ικανά να δουν τα μάτια του σώματος μπορούν να τα δουν τα μάτια της ψυχής, γι’ αυτό αφήνει ελεύθερη τη δημιουργική του φαντασία να έλξει αυτό που η επιθυμία του με πάθος καρτερεί. Όταν ο νους του συλλάβει την εικόνα της σκέψης του θα αφεθεί στη γοητεία της ροής που έλκει μια πιθανότητα από τις άπειρες που υπάρχουν στον κόσμο των ιδεών. Επιλέγει επιθυμία με βούληση σκέψης και δεν αφήνεται στο ορμητικό ποτάμι των επιθυμιών να τον οδηγήσουν σε ένα ωκεανό από ναυάγια. Ξέρει τι θέλει και τι είναι χρήσιμο για να χαράξει τους κύκλους του ώστε κανείς να μη μπορεί να τους ταράξει.

Δεν προσκολλάται στον καρπό της επιθυμίας του επειδή τίποτε δεν του ανήκει παρά μόνο το όφελος από τη χρήση του, η ουσία που υπάρχει μέσα στη στιγμή της απόλαυσης αλλά ποτέ η ίδια η απόλαυση γιατί αυτή εθίζει τον χρήστη κι εκείνος έχει χορτάσει πια τους δικούς του λωτούς. Είναι ευγνώμων για όσα ήρθαν δίπλα του και του δώσανε αγάπη αλλά κι αν δε του δώσανε αγάπη του έδωσαν χαρά κι αν ακόμη δε του έδωσαν τίποτε απ’ όλα αυτά τότε του πρόσφεραν απλόχερα γνώση, επειδή το απόσταγμα της πίκρας είναι η σοφία.

Έχει εμπιστοσύνη στον εαυτό του επειδή γνωρίζει ότι υπάρχει ένα υπέροχο σχέδιο γι’ αυτόν και, παρόλο που συχνά νιώθει ότι είναι μόνος, ξέρει ότι ποτέ δε βαδίζει μοναχός. Πάντα θα τον συντροφεύουν ο Εαυτός του κι οι ψυχές που επιλέξανε το ίδιο ταξίδι. Γνωρίζει ότι η απώλεια των συνοδοιπόρων είναι μια οπτική πλάνη επειδή η ψυχή δε πεθαίνει απλά μεταμορφώνεται.

Δονείται στον παλμό της Ευδαιμονίας επειδή γνωρίζει ότι οι χαρές κι οι λύπες είναι εφήμερες γιατί συνδέονται με πράγματα φθαρτά που θα πεθάνουν. Αυτό που θα ζήσει αιώνια είναι μόνο η Αγάπη γι αυτό συντονίζεται στο δικό της ρυθμό. Αποδέχεται κάθε δοκιμασία στο δύσβατο δρόμο του γιατί γνωρίζει ότι μόνο μέσα απ αυτή θα γίνει πιο δυνατός κι έτοιμος για την τελευταία μάχη. Είναι παρατηρητικός κι επάγρυπνος επειδή γνωρίζει ότι η ζωή γοητεύει το πλήθος αλλά η δική του αποστολή είναι να την γοητεύσει αυτός.

* γητευτής: Αυτός που μαγεύει και γοητεύει




Αν και δεν ήταν εύκολο να επιλέξω, ξεχώρισα δύο ποιήματα του Χόρχε Λουίς Μπόρχες. Νομίζω ότι τα θέματά τους αφορούν όλους μας.



Στο πρώτο “Με κάθε αντίο μαθαίνεις”, ο ποιητής εξηγεί το νόημα του κάθε “αντίου”-“αποχωρισμού” με εύστοχο και διδακτικό τρόπο.



Το “Ποίημα στους φίλους” αναφέρεται στην πραγματική φιλία που δυστυχώς σπάνια τη συναντάς. Την ορίζει “έμμεσα” με απλά λόγια αλλά τόσο ουσιαστικά και αληθινά.


Αξίζει να τα διαβάσετε…





Mε κάθε αντίο μαθαίνεις…


“Μετά από λίγο μαθαίνεις
την ανεπαίσθητη διαφορά
ανάμεσα στο να κρατάς το χέρι
και να αλυσοδένεις μια ψυχή…
Και μαθαίνεις πως αγάπη
δε σημαίνει στηρίζομαι
και συντροφικότητα δε σημαίνει ασφάλεια
Και αρχίζεις να μαθαίνεις
πως τα φιλιά δεν είναι συμβόλαια
και τα δώρα δεν είναι υποσχέσεις
Και αρχίζεις να δέχεσαι τις ήττες σου
με το κεφάλι ψηλά και τα μάτια ορθάνοιχτα
Με τη χάρη μιας γυναίκας
και όχι με τη θλίψη ενός παιδιού
Και μαθαίνεις να φτιάχνεις
όλους τους δρόμους σου στο Σήμερα,
γιατί το έδαφος του Αύριο
είναι πολύ ανασφαλές για σχέδια
και τα όνειρα πάντα βρίσκουν τον τρόπο
να γκρεμίζονται στη μέση της διαδρομής.
Μετά από λίγο καιρό μαθαίνεις.
Πως ακόμα κι η ζέστη του ήλιου μπορεί να σου κάνει κακό.
Έτσι φτιάχνεις τον κήπο σου εσύ
αντί να περιμένεις κάποιον να σου φέρει λουλούδια
Και μαθαίνεις ότι, αλήθεια, μπορείς να αντέξεις
Και ότι, αλήθεια, έχεις δύναμη
Και ότι, αλήθεια, αξίζεις
Και μαθαίνεις. μαθαίνεις με κάθε αντίο μαθαίνεις..”


“Ποίημα στους φίλους”


Δεν μπορώ να σου δώσω λύσεις
για όλα τα προβλήματα της ζωής σου,
ούτε έχω απαντήσεις
για τις αμφιβολίες και τους φόβους σου ˙
όμως μπορώ να σ’ ακούσω
και να τα μοιραστώ μαζί σου.
Δεν μπορώ ν’ αλλάξω
το παρελθόν ή το μέλλον σου.
Όμως όταν με χρειάζεσαι
θα είμαι εκεί μαζί σου.
Δεν μπορώ να αποτρέψω τα παραπατήματα σου.
Μόνο μπορώ να σου προσφέρω το χέρι μου
να κρατηθείς και να μη πέσεις.
Οι χαρές σου, οι θρίαμβοι και οι επιτυχίες σου
δεν είναι δικές μου.
Όμως ειλικρινά απολαμβάνω να σε βλέπω ευτυχισμένο.
Δεν μπορώ να περιορίσω μέσα σε όρια
αυτά που πρέπει να πραγματοποιήσεις,
όμως θα σου προσφέρω τον ελεύθερο χώρο
που χρειάζεσαι για να μεγαλουργήσεις.
Δεν μπορώ να αποτρέψω τις οδύνες σου
όταν κάποιες θλίψεις
σου σκίζουν την καρδιά,
όμως μπορώ να κλάψω μαζί σου
και να μαζέψω τα κομμάτια της
για να την φτιάξουμε ξανά πιο δυνατή.
Δεν μπορώ να σου πω ποιος είσαι
ούτε ποιος πρέπει να γίνεις.
Μόνο μπορώ
να σ` αγαπώ όπως είσαι
και να είμαι φίλος σου.
Αυτές τις μέρες σκεφτόμουν
τους φίλους μου και τις φίλες μου,
δεν ήσουν πάνω
ή κάτω ή στη μέση.
Δεν ήσουν πρώτος
ούτε τελευταίος στη λίστα.
Δεν ήσουν το νούμερο ένα ούτε το τελευταίο.
Να κοιμάσαι ευτυχισμένος.
Να εκπέμπεις αγάπη.
Να ξέρεις ότι είμαστε εδώ περαστικοί.
Ας βελτιώσουμε τις σχέσεις με τους άλλους.
Να αρπάζουμε τις ευκαιρίες.
Να ακούμε την καρδιά μας.
Να εκτιμούμε τη ζωή.
Πάντως δεν έχω την αξίωση να είμαι
ο πρώτος, ο δεύτερος ή ο τρίτος
στη λίστα σου.
Μου αρκεί που με θέλεις για φίλο.
Ευχαριστώ που είμαι.




Χόρχε Λουίς Μπόρχες. Ο Αργεντινός συγγραφέας θεωρείται ένας από τους σημαντικότερους λογοτέχνες του 20ού αιώνα. Μπορεί να έγινε διάσημος για τα διηγήματά του, ωστόσο ο Μπόρχες ήταν και δοκιμιογράφος, ποιητής και κριτικός.


Το έργο του έχει κοσμοπολίτικο χαρακτήρα. Η πολυ-πολιτισμική Αργεντίνη, η μεγάλη συλλογή παγκόσμιας λογοτεχνίας που διέθετε ο πατέρας του και τα πολλά ταξίδια που έκανε στη ζωή του αντανακλάται σε αυτό. Σε νεαρή ηλικία επισκέφθηκε περιοχές των πάμπας όπου τα σύνορα της Αργεντινής, της Ουρουγουάης και της Βραζιλίας θολώνουν. 


Στην Ελβετία και την Ισπανία έζησε και πήγε σχολείο. Πανεπιστήμιο δεν πήγε ποτέ.


Μεσήλικας πια ταξίδεψε σε όλη την Αργεντινή για να δώσει διαλέξεις καθώς και σε διάφορα μέρη του κόσμου ως επισκέπτης καθηγητής. 


Μέχρι και τα γεράματά του συνέχισε να ταξιδεύει.
Ο Μπόρχες ήρθε σε επαφή με τη λογοτεχνία από αργεντίνικα, ισπανικά, βορειοαμερικανικά, αγγλικά, γαλλικά, γερμανικά, ιταλικά και βορειοευρωπαϊκά/ισλανδικά συγγράμματα. 


Μπορεί να μη σπούδασε, ωστόσο διάβασε πολύ… Ανάμεσα σε όλα και πολλές μεταφράσεις έργων από τη Μέση και την Άπω Ανατολή. `


Εδειξε ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την παγκόσμια λογοτεχνία — και αναγνώστες σε όλο τον κόσμο ασχολήθηκαν με το έργο του, του οποίου η στάση ερχόταν σε πλήρη αντίθεση με τον ακραίο εθνικισμό της κυβέρνησης του Περόν. 


Κάποτε Αργεντίνοι εθνικιστές – που ταυτίζονταν – τουλάχιστον εν μέρει – με τους Ναζί- υποστήριξαν ότι ο Μπόρχες ήταν Εβραίος — υπονοώντας με αυτόν τον τρόπο ότι δεν ήταν αρκετά Αργεντίνος — ο Μπόρχες αποκρίθηκε “Yo Judío” (“Εγώ, Εβραίος”). `Εδειξε έτσι ότι θα ήταν περήφανος αν ήταν Εβραίος, παρουσιάζοντας το χριστιανικό του γενεαλογικό δέντρο. Υπενθύμισε, όμως, ότι οποιοσδήποτε “βέρος Ισπανός” θα μπορούσε κάλλιστα να έχει κάποια εβραϊκή καταγωγή.


(Χόρχε Λουίς Μπόρχες, Ποιήματα, μετάφρ. Δ. Καλομοίρης , Ελληνικά Γράμματα, 1995)





Όταν οι λέξεις δε συμβαδίζουν με τις αντίστοιχες πράξεις, τι ακριβώς συμβαίνει;


Είσαι σε μια μακροχρόνια σχέση και παρατηρείς πως το τελευταίο χρονικό διάστημα έχουν αρχίσει τα προβλήματα και οι γκρίνιες. 

Και εκεί που ο κάθε ένας από εσάς προσπαθεί να καταλάβει τι ακριβώς γίνεται και τι θέλει αρχίζουν να μπαίνουν πολλά ερωτηματικά και προβληματισμοί. 

Τον αγαπώ αλλά πλέον δεν περπατάμε στο ίδιο κοινό μονοπάτι, έχει μάθει όμως ο ένας τον άλλο τόσο πολύ καλά, μήπως δεν αξίζει να χωρίσουμε; Νιώθω όμως ότι κάτι μου λείπει από αυτή τη σχέση.. 

ξέρω όμως πόσα πολλά μου πρόσφερε όλα αυτά τα χρόνια, πώς μπορώ να τον χωρίσω;


Και μετά από ένα χρονικό διάστημα «προσπάθειας» να γίνουν ξανά τα πράγματα όπως ήταν (που όσο και να θες να το πιστέψεις τις περισσότερες φορές δε γίνεται!) έρχεται ο χωρισμός, ο οποίος συνήθως ξεκινάει με μια φράση του τύπου «σ’ αγαπώ αλλά...». 

Και εκεί χάνεις τη γη κάτω από τα πόδια σου γιατί νόμιζες πως οι δυσκολίες θα ξεπεραστούν και η ιστορία σας θα έχει το χαρούμενο τέλος των παραμυθιών.


Και αρχίζουν τα «γιατί» να ξεπροβάλλουν. 

Γιατί με χώρισε; 

Και δεν της έφταναν όλα αυτά που έκανα; 

Και αφού δε με ήθελε γιατί δε με χώριζε νωρίτερα; 

Και όλο αυτό το αναμάσημα των αρνητικών σκέψεων σου χαλάει τη διάθεση και σε πονάει. 

Σε πονάει ακόμα περισσότερο το γεγονός πως σου λέει ότι σ’ αγαπάει αλλά ταυτόχρονα σε χωρίζει. 

Τι συμβαίνει λοιπόν σε αυτές τις καταστάσεις;



Αρχικά καμία σχέση δεν τελειώνει επειδή ο άλλος σ’αγαπάει τόσο πολύ που θέλει να σε αφήσει ελεύθερο για το καλό σου. 

Ο κάθε άνθρωπος μπαίνει σε μια σχέση γιατί έχει ανάγκη να καλύψει τις δικές του προσωπικές ανάγκες. 

Όταν λοιπόν δύο άνθρωποι βρίσκονται σε μια σχέση και παίρνουν και οι δύο αυτό που χρειάζονται τότε δεν υπάρχει κανένα πρόβλημα.

 Όταν αρχίζουν οι δυσκολίες σε μια σχέση τις περισσότερες φορές σημαίνει ότι ο ένας ή και οι δύο σύντροφοι δε νιώθουν ότι παίρνουν αυτά που χρειάζονται.


Είναι πολύ βασικό στο σημείο αυτό να κάνουμε ένα διαχωρισμό. Επειδή ο/η σύντροφος σου λέει ότι σε αγαπάει, δε σημαίνει ότι εσύ θες να αγαπηθείς με αυτό τον τρόπο. 

Υπάρχουν διαφορετικά είδη αγάπης και ο κάθε ένας από εμάς διαφέρει στον τρόπο που θέλει να νιώσει ότι αγαπιέται. 

Για παράδειγμα κάποιος χρειάζεται το είδος εκείνο της αγάπης που τον αφήνει να είναι ανεξάρτητος, χωρίς πολλές δεσμεύσεις. 

Κάποιος άλλος έχει ανάγκη μια αγάπη περισσότερο κτητική, που οι δύο σύντροφοι είναι συνεχώς μαζί αποκομμένοι από όλους τους άλλους.


Γι’ αυτό και αν κοιτάξεις τα ζευγάρια γύρω σου θα δεις πως κάθε ένα από αυτά είναι ξεχωριστό γιατί αγαπιέται με διαφορετικό τρόπο. 

Εσύ είσαι αυτός που διαλέγει πώς θέλει να αγαπηθεί, όχι ο άλλος. 

Τις περισσότερες φορές εστιάζουμε στο πόσο πολύ αγαπάμε τον άλλο (αυτό είναι και το ευκολότερο να αντιληφθούμε) χωρίς να εστιάζουμε στο πώς ο σύντροφός μας μας δείχνει την αγάπη του και αν αυτή ταιριάζει με αυτό που εμείς θέλουμε.


Η αλήθεια τις περισσότερες φορές πονάει γιατί είναι σκληρή. 

Στην περίπτωση των χωρισμών ο χρόνος είναι ο καλύτερος σύμμαχος που σου δίνει τη δυνατότητα να αποστασιοποιηθείς από την κατάσταση και να δεις με καθαρό βλέμμα τι ακριβώς έχει συμβεί. 

Σκέψου αν έχει νόημα για εσένα να είσαι σε μια σχέση μόνο και μόνο επειδή ο άλλος νιώθει τύψεις απέναντί σου (και ενώ πας να φέρεις αντίρρηση σε αυτό και να σκεφτείς ότι πραγματικά σ’ αγαπάει θυμήσου πως κανένας χωρισμός δεν έρχεται χωρίς λόγο και αν ήταν μια εξαιρετικά δυνατή και αληθινή αγάπη θα ήταν δίπλα σου και θα βρίσκατε τον τρόπο να προχωρήσετε μαζί!).


Κράτα ένα σημαντικό πράγμα στο μυαλό σου: 

αξίζεις να λάβεις την αγάπη ενός ανθρώπου ολοκληρωτικά χωρίς να υπάρχει το αλλά μετά το σ’ αγαπώ. 

Είναι άδικο να σπαταλάς το χρόνο σου σε μια σχέση, η οποία δε σε καλύπτει. 

Αξίζεις να αγαπηθείς με τον τρόπο που εσύ νιώθεις ότι θέλεις να σε αγαπούν. 

Και χωρίς το χωρισμό σημαίνει ότι ποτέ δεν θα μπορούσες να αναζητήσεις τον άνθρωπο που συνειδητά θα κάνει την επιλογή να είναι μαζί σου όχι γιατί δεν μπορεί χωρίς εσένα (γιατί ουδείς αναντικατάστατος!) αλλά γιατί δε θέλει να ζήσει τη ζωή του χωρίς εσένα!







Ο πόνος φέρνει στην ψυχή περισσότερη ωφέλεια από οτιδήποτε άλλο. 





Να προσπαθήσουμε αυτό να το εξηγήσουμε. 


Μέσα μας, το θέλουμε δεν το θέλουμε, 

το καταλαβαίνουμε δεν το καταλαβαίνουμε, 

έχουμε πολύ φιλαυτία, πολύ εγωισμό...


Όσο κι αν προσπαθεί κανείς με την προσευχή του 

ή με άλλους τρόπους να ξεφύγει από τον εαυτό του 

και να δοθεί στον Χριστό, 

δεν είναι εύκολο να το κάνει, 

διότι λυπάται τον εαυτό του, 

αγαπά τον εαυτό του και δεν αντέχει να τον ζορίσει, 

να τον κουράσει παραπάνω από όσο δέχεται ο εαυτός του.


Είναι δηλαδή σαν τον γιατρό, 

όσο καλός γιατρός κι αν είναι κάποιος όταν χειρουργεί άλλους, εάν υποθέσουμε ότι θα θελήσει να κάνει έστω και μία μικρή επέμβαση στον εαυτό του δεν θα τα καταφέρει, 

καθώς θα βλέπει ότι κόβει τον ίδιο τον εαυτό του, το χέρι του δεν θα είναι σταθερό, θα αρχίσει να τρέμει. 

Μόνος του κανείς δεν σφάζει τον εαυτό του.

Έτσι και με την προσευχή. 

Όσο κι αν προσευχηθούμε, δεν μπορούμε να ξεπεράσουμε τον εαυτό μας. 

Ο Θεός βέβαια ακούει την προσευχή μας, όμως το θέμα δεν είναι αν μας ακούει ο Θεός. 

Το θέμα είναι πόσο εμείς δίνουμε τον εαυτό μας στον Θεό, όσο όντως απαρνούμαστε τον παλαιό άνθρωπο, την φιλαυτία μας. 

Αυτό είναι κάτι που στοιχίζει, και δεν το κάνει εύκολα ο άνθρωπος.

Όταν όμως έρθει ο πόνος, είτε σωματικός είτε ψυχικός, είναι αλλιώς. 

Μπορεί να έχεις ψυχικό πόνο από κάτι που σου συνέβη, από ένα βάσανο που έχεις, επειδή έχεις κάποιον δικό σου άνθρωπο άρρωστο.

 Σ’ αυτές μάλιστα τις περιπτώσεις πονάει κανείς ακόμη περισσότερο, παρά αν ήταν ο ίδιος άρρωστος.

Όταν λοιπόν έρχεται ο πόνος, καθόλου δεν μας ρωτάει. 

Δεν παίρνει την άδειά μας για να εμφανιστεί ούτε ποτέ μας ρωτάει:

 «Θέλεις να σε πονέσω λίγο παραπάνω, λίγο πιο βαθιά ακόμη;

 Θέλεις να σε ζορίσω λίγο περισσότερο;» 

Δεν θα μας πει ποτέ έτσι ο πόνος. 

Έρχεται, μας πονάει, χωρίς να μας λογαριάζει. 

Όταν όμως κάνεις προσευχή ή ασκήσαι σε οποιαδήποτε άλλη αρετή, την κάνεις όσο θέλεις και ως εκεί που θέλεις εσύ. 

Και μετά μπορεί να πεις: 

«Δεν μπορώ άλλο». 

Αν ήταν στο χέρι σου και για τον πόνο έτσι θα έλεγες: 

«Φθάνει τόσο, δεν μπορώ άλλο να πονώ». 

Όμως δεν είναι στο χέρι σου ούτε σε ρωτάει ο πόνος.

 Συνεχίζει να σε πονάει κι άλλο...κι άλλο...

Ο πόνος λοιπόν σαν άλλο αλέτρι μπαίνει μέσα στην ύπαρξή σου και σε οργώνει αλύπητα, χωρίς καθόλου να σε ρωτάει. 

Ακόμη κι αν σφαδάζεις, ακόμη κι αν βογγάς κι αν τσιρίζεις και ότι άλλο κι αν κάνεις από τον πόνο, δεν σε ρωτάει καθόλου. 

Πονάς χωρίς όρια. 

Εδώ είναι το μυστικό τώρα. 

Εάν δεν παραπονείσαι, καθώς πονάς, εάν δεν γογγύζεις, εάν όσο μπορείς, άσχετα αν βογγάς, κάνεις υπομονή και λες «να’ναι ευλογημένο» πολύ καλό θα βγεί για την ψυχή σου.

Ο πόνος επειδή είναι αδυσώπητος σε κάνει να συνειδητοποιείς ότι δεν είσαι τόσο σπουδαίος τελικά, 

σε κάνει να σκεφτείς ότι είσαι εύθραυστος και όχι ανίκητος, 

σε κάνει να δεις την ζωή μετά την ζωή, να βρείς τον Θεό. 


Ο πόνος ταπεινώνει τον άνθρωπο, και τον κρατά εκεί μαλακώνοντας την καρδιά του, κρατώντας τον μακρυά από την αμαρτία.

Ο πόνος είναι ο πιο φρικτός φίλος του ανθρώπου ο οποίος μας ευεργετεί οδηγώντας μας στην κάθαρση, 

στον φωτισμό και στην εν Χριστώ τελείωση...

αρκεί να τον εκμεταλλευτούμε, 

αρκεί να τον καλωσορίσουμε στην ζωή μας όχι ως εχθρό αλλά ως σύμμαχο, 

ως διδάσκαλο της ταπείνωσης...




Ήμουν μόνος στον Άγιο Βασίλειο (Σκήτη αγίου Βασιλείου Αγίου όρους), δεν ξέρω πως, έχασε το δρόμο του ένας Πειραιώτης και βρέθηκε έξω από την καλύβα μου. 

Τον φιλοξένησα λίγο και του πρότεινα αν θέλει να διανυχτερεύσει.

- «όχι- όχι μου λέει φεύγω».

Πως μπορείς, πάτερ και ζεις χρόνια σ` αυτά τα βράχια;

Εγώ να με δέσεις θα κόψω το σχοινί να φύγω.

- Εσύ που μένεις; 

-Στον Πειραιά. 

-Και μένα του απαντώ να με δέσεις στον Πειραιά, θα κόψω το σχοινί και θα έρθω εδώ! 




Πράγματι ο γέρος με όλη την απλότητα έδωσε μια πολύ σοφή και εύστοχη απάντηση, και συνέχισε. 

-Καλά, τούτο δεν είναι τίποτε. 

Ήλθε βράδυ τον έβαλα στο κελί να κοιμηθεί και πήγα στην αγρυπνία στην εκκλησία.

Όταν από το πουθενά ακούμε φωνές, κραυγές, τρέχουμε κοντά, πέφτει απάνω μου και σφιγγόταν κι έτρεμε ολόκληρος. 

-Τι συμβαίνει βρε ευλογημένε; 

Πέφτει στα ποδιά μου με κλάματα. 

-Ήλθαν οι δαίμονες και μ` έσπασαν στο ξύλο, θα με σκοτώσουν. 

Πάρτε με γρήγορα στην Αγία Άννα, δεν μπορώ.


-Ησύχασε, παιδί μου, ώσπου να ξημερώσει, δεν σε ξαναχτυπάνε, λάθος έκαναν. 

Κάθε βράδυ εμένα πλακώνουν στο ξύλο, αλλά κατά λάθος τις έφαγες Εσύ! 

Όσα και να του είπα αυτός τίποτα.

-Θέλω να φύγω μας έλεγε. 

-Τι να κάνω; 

Νύχτα σκοτεινή τον κατέβασα στην Αγία Άννα !!!





Ο Ων συνειδητοποιείται με νεκρό νου, δηλαδή με νου απαλλαγμένο από σκέψεις και στραμμένο προς τα μέσα.




Τότε ο νους ανακαλύπτει την πηγή του και γίνεται Εκείνο. Αυτή η γνώση δεν είναι όπως αυτή που προκύπτει όταν το υποκείμενο αντιλαμβάνεται ένα αντικείμενο. 

Όταν το δωμάτιο είναι σκοτεινό, έχεις ανάγκη από μία λάμπα και μάτια για να δεις αντικείμενα. Αλλά όταν ανατείλει ο ήλιος, η λάμπα είναι άχρηστη, τα αντικείμενα είναι ορατά και για να δεις τον ήλιο, δεν έχεις ανάγκη από λάμπα, απλώς αρκεί να στρέψεις τα μάτια σου προς τον αυτόφωτο ήλιο. 

Το ίδιο συμβαίνει στην περίπτωση του νου. Για να δεις αντικείμενα, πρέπει να αντανακλά ο νους φως. Για να δεις την Καρδιά, αρκεί να στραφεί ο νους προς αυτήν. Τότε ο νους χάνεται και η Καρδιά διαλάμπει.

Να αφεθείς

Έχεις αναρωτηθεί ποτέ σου γιατί η νύχτα έχει αστέρια;
Για να δεις τ'αστέρια πρέπει να κοιτάξεις ψηλά. Αυτό είναι αξίωμα.
Για να περπατήσεις στους συνοικισμούς των αστεριών χρειάζεται να φτερουγίσεις ως εκεί με τα όνειρα και την καρδιά σου. Αυτό είναι ευτυχία.

Έχεις καθίσει ποτέ σου να αφουγκραστείς τον ήχο που κάνουν τα κύματα καθώς αγγίζουν ήρεμα την χρυσή άμμο της ακρογιαλιάς;
Για ν'ακούσεις τον υπέροχο φλοίσβο των κυμάτων πρέπει να πας σε κάποια ήρεμη παραλία. Αυτό θέλει να το αποφασίσεις.
Για να νιώσεις, όμως, αυτόν τον ήχο τον μαγευτικό ν' αγγίζει τα όρια της ύπαρξής σου...Αυτό απαιτεί κάτι εντελώς διαφορετικό... Αυτό θέλει να αφεθείς.

Πολλές φορές δε θέλει να πιέζεις τα πράγματα. Αυτό είναι το μυστικό. Άσ' τα να κυλήσουν απαλά, απλά. Χωρίς άγχος.
Να θυμάσαι (και να μου το υπενθυμίζεις) πως όταν αφεθούμε στην Αγάπη Του, τότε δεν υπάρχει περίπτωση να μη βγούμε κερδισμένοι...




Τα fake news βλάπτουν σοβαρά την υγεία!




Ο «χώρος» των επιστημών υγείας έχει αρκετή παραπληροφόρηση. Μη επαγγελματίες, θεραπευτές κάθε είδους «ενημερώνουν» ελεύθερα. Πώς σχολιάζετε το φαινόμενο;


Η έννοια των fake news είναι ενδιαφέρουσα αν τη δεις στο πλαίσιο των επιστημών, και των επιστημών υγείας συγκεκριμένα, σε δυο διαφορετικά πλαίσια.


Το πρώτο πρόβλημα είναι οι πλαστές ειδήσεις μέσα στην επιστήμη. Το 2006, ο καθηγητής Ιωάννης Ιωαννίδης είχε γράψει μια δημοσίευση, μια άποψη με στατιστικά στοιχεία για την ακρίβεια. Έλεγε ουσιαστικά ότι η περισσότερη δημοσιευμένη επιστήμη είναι λάθος. Αυτή ήταν μια εσκεμμένη – μάλλον – υπερβολή. Αλλά υπάρχει πράγματι πρόβλημα. Πολλά από αυτά που δημοσιεύονται σε επιστημονικά περιοδικά περιέχουν λάθη. Το ενδιαφέρον είναι ότι τελικά η επιστήμη αυτοδιορθώνεται. Δηλαδή σε ένα, δύο, πέντε χρόνια, όλα αυτά τα πράγματα αντιμετωπίζονται σκεπτικιστικά, και τελικά διορθώνονται σε ικανοποιητικό βαθμό.



Το δεύτερο πρόβλημα είναι ο τρόπος με τον οποίο προσλαμβάνει την επιστήμη το ευρύ κοινό. Αυτό είναι και το μεγαλύτερο θέμα. Εδώ έχουμε δύο μηχανισμούς. Ο κυρίως μηχανισμός είναι ότι κάποιοι βγαίνουν, είτε για λόγους πλουτισμού είτε για λόγους εμμονικής ανοησίας. Βέβαια δεν σημαίνει ότι οι ομοιοπαθητικοί όλοι ή οι αντι-εμβολιαστές έχουν κάποια συμφέροντα από πίσω. Πολλές φορές το κάνουν από απόλυτα ειλικρινή καλοπροαίρετη βλακεία. Υπάρχουν φυσικά και οι επιτήδειοι του χώρου, που είναι πάρα πολλοί οι οποίοι χτίζουν καριέρες και εταιρίες πάνω στην παραπληροφόρηση. Αυτά τα fake news δημιουργούν μύθους οι οποίοι διαδίδονται μέσω διαδικτύου και παίρνουν τρομακτικές διαστάσεις. Αυτό που έχει ενδιαφέρον είναι ότι πολύ συχνά αυτοί που κάνουν αυτές τις διαδόσεις πατάνε πάνω σε επιστημονικά λάθη που τους βολεύουν προκειμένου να δώσουν μια επιστημονική υπόσταση στη θεωρία τους.


Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι με τους ομοιοπαθητικούς και τον Μοντανιέ. Ο Μοντανιέ είναι ουσιαστικά αυτός που συνέδεσε το AIDS με τον ρετροιό HIV. Αυτό ήταν μια απόλυτα σοβαρή δημοσίευση το 1983, ήταν απόλυτα σωστή, επιβεβαιώθηκε από τους πάντες, έγιναν και παράλληλες δημοσιεύσεις, ήταν κάτι εμφανέστατα σωστό. Το 2005-6 ο Μοντανιέ πήρε Νομπέλ μαζί με τους άλλους δύο. Ο άνθρωπος τότε ήταν γύρω στα 80, αλλά τα είχει “ψιλοχάσει”. Και πηγαίνει και βγάζει λοιπόν τότε σε ένα περιοδικό, ένα παγκοσμίως ανυπόλυπτο περιοδικό, με impact factor λίγο πάνω απο τη μονάδα, ότι τα ηλεκτρομαγνητικά πεδία του DNA διατηρούνται και σε μεγάλες αραιώσεις, κάποια πράγματα που κανένας δεν τα έχει επιβεβαιώσει και κανένας δεν πήρε στα σοβαρά. Αλλά οι ομοιοπαθητικοί, με το που είδαν ότι μιλάει ο Νομπελίστας, ηλεκτρομαγνητικά πεδία και DNA, είπαν ότι «να η απόδειξη ότι δουλεύει η ομοιοπαθητική»! Βέβαια, άμα το ψάξεις λίγο ο ίδιος ο Μοντανιέ ποτέ δεν συνέδεσε την ανακάλυψή του με την ομοιοπαθητική, δεν είπε ποτέ ότι «η ανακάλυψή μου αποδεικνύει τη λειτουργία της ομοιοπαθητικής». Για λόγους δημοσιότητας δεν το απέρριψε όταν ρωτήθηκε. Είπε ότι, εντάξει, η ομοιοπαθητική μπορεί και να δουλεύει, δεν ξέρω. Αλλά όποιον ομοιοπαθητικό και να ρωτήσεις θα σου πει ότι ο Μοντανιέ απέδειξε ότι δουλεύει!


Αυτό που θέλω να πω είναι ότι υπάρχει σύνδεση των επιστημονικών λαθών που γίνονται με καλές ή με κακές προθέσεις, δημιουργώντας fake news για το ευρύ κοινό, το οποίο με τη σειρά του συμμετέχει στη διάδοση με καλές και με κακές προθέσεις».



– Τί γίνεται με τους χρήστες στο διαδίκτυο που προσπαθούν μόνοι τους να βρουν αν και από τι…πάσχουν;


«Ναι αυτό είναι ένα μεγάλο πρόβλημα, θα έπρεπε να γίνεται αξιολόγηση της πληροφορίας. Αυτό το θέμα του λειτουργικού αλφαβητισμού, δηλαδή, να έχεις τις ικανότητες να αξιολογείς τις πληροφορίες του διαδικτύου σε αυτό το πλαίσιο είναι τεράστιο θέμα. Είναι ένα πρόβλημα που δεν λύνεται με την σημερινή εκπαίδευση. Παλιά είχαμε την αυθεντία του βιβλίου. Πήγαινες στου Παπαναστασίου και έπαιρνες το τάδε βιβλίο που ήξερες ότι θα έλεγε για ένα συγκεκριμένο θέμα. Το βιβλίο για να βγει θα είχε περάσει από εκδότες που θα έβαζαν λεφτά, θα είχαν βάλει ανθρώπους να το κοιτάξουν και να το ελέγξουν. Και είχαμε μάθει στο σχολείο και στο πανεπιστήμιο να σεβόμαστε το βιβλίο ή την εγκυκλοπαίδεια.Το πρόβλημα είναι ότι τώρα ο οποιοσδήποτε μπορεί να γράψει ό,τι του κατέβει στο κεφάλι. Και αν έχει και μια έφεση προς το design και έχει και λίγο καλή αισθητική το παρουσιάζει με ελκυστικό τρόπο» …


– Και έτσι γίνεται εύπεπτο και προσβάσιμο.


«Ναι, και αυτή είναι η τεράστια πρόκληση που υπάρχει στη σύγχρονη παιδεία, ουσιαστικά από την Α δημοτικού και μετά, την οποία δεν αντιμετωπίζουμε.


Δεν μένω στην Ελλάδα και δεν ξέρω τι γίνεται στα σχολεία, αλλά πιστεύω ότι ειδικά στη βασική εκπαίδευση το να μάθουμε στα παιδιά πώς πρέπει να γίνεται η αξιολόγηση της πληροφορίας που υπάρχει στο διαδίκτυο οφείλει να είναι το 1/3 του ωρολόγιου προγράμματος. Το βλέπω στο σχολείο του γιου μου και της κόρης μου που είναι επίσης στο δημοτικό. Τους δίνουν εργασίες, να γράψουν μισή σελίδα για ένα ζώο που τους αρέσει. Τι θα κάνουν; Θα κοιτάξουν στο διαδίκτυο, να βρουν τις πληροφορίες και να γράψουν και μια βιβλιογραφία, δηλαδή σε ποια sites τα βρήκαν. Πρέπει να διαβάσουν τουλάχιστον τρία διαφορετικά πράγματα στο διαδίκτυο. Αρχίζουν τα παιδιά από το δημοτικό να μαθαίνουν ότι αυτό που διαβάζουμε στο διαδίκτυο δεν σημαίνει ότι είναι αλήθεια επειδή κάποιος το έγραψε εκεί. Κοιτάμε και ένα δεύτερο, και ένα τρίτο πράγμα. Κι αυτό εξελίσσεται στην έκτη δημοτικού, όπου ο γιος μου π.χ επέλεξε να γράψει κάτι για τα φάρμακα. Καθένας μπορούσε να γράψει ό,τι θέλει αλλά τους σπρώχνουν οι δάσκαλοι να γράψουν κάτι πιο απαιτητικό. Οι δάσκαλοι ζήτησαν δέκα sites για βιβλιογραφία.


Επειδή είναι μικρές ηλικίες ακόμα, προσπαθούν να τους οδηγούν περισσότερο δείχνοντάς τους πηγές. Τους δείχνουν ποια sites είναι αξιόπιστα, ή ποια διαμόρφωση υποδεικνύει ότι είναι αξιόπιστα: για παράδειγμα αν βλέπεις ένα site που έχει πάρα πολλές φωτογραφίες οι οποίες είναι πάρα πολύ όμορφες ή μεγάλες αλλά χωρίς πολύ κείμενο, κάποιος σε δουλεύει».


Στην Ολλανδία υπάρχει κάποια οδηγία από το υπουργείο παιδείας ή στο επίσημο πρόγραμμα του σχολείου υπάρχει κομμάτι που αφορά την παιδεία στα μέσα, το medialiteracy; Η είναι στην πρωτοβουλία των δασκάλων οι οποίοι κάθε φορά, με τη δική τους γνώση, εντάσσουν τέτοια θέματα στο μάθημα; Υπάρχει εκπαίδευση των δασκάλων γι αυτά τα θέματα;


«Κοίταξε, στην Ολλανδία τα πράγματα είναι πολύ διαφορετικά από την Ελλάδα και η λειτουργία του Υπουργείου πολύ διαφορετική. Δεν υπάρχει ενιαίο πρόγραμμα σπουδών, δεν υπάρχουν βιβλία “του οργανισμού”, του Υπουργείου. Το υπουργείο καθορίζει κάποιες βασικές δεξιότητες που πρέπει να αποκτάς σε κάθε χρονιά. Υπάρχει ένα πρόγραμμα που αρχίζει από το νηπιαγωγείο, μάλιστα από το τέλος του προνηπίου, και δυο φορές κάθε χρόνο τα παιδιά γράφουν παν-ολλανδικές εξετάσεις. Γράφουν κάποια τεστάκια στο σχολείο, τα βαθμολογούν οι δάσκαλοι, πάνε σε μια κεντρική βάση δεδομένων και γίνεται μια σχετική αξιολόγηση. Δηλαδή τα παιδιά παίρνουν α, β, γ, και αναλογικά το α αντιστοιχεί στο top 20%, μετά στο 20-40% είναι το β, το γ είναι στο 40-60% και μετά το υπόλοιπο 40% είναι f, fail. Αλλά αυτά δεν είναι τεστ ύλης αλλά τεστ δεξιοτήτων. Και το βλέπεις ότι δεν υπάρχει ύλη και από τη μορφή των τεστ. Γιατί κανείς δεν τα ξέρει όλα, το αποτέλεσμα σημαίνει ότι αυτά έχεις αναπτύξει καλά και κάποια άλλα έχεις ακόμα να μάθεις. Δεν είναι όπως όταν δεν πάρεις 20, ας πούμε, κάτι έχεις κάνει λάθος. Θέλω να πω ότι τελικά είναι στην πρωτοβουλία των σχολείων. Και τα σχολεία δεν είναι μόνα τους. Σε πολλές περιπτώσεις είναι οργανωμένα 5-10 σχολεία μαζί, εκπαιδεύουν τους δασκάλους τακτικά και σε μηνιαία βάση γίνονται συνέδρια για να ενημερώνονται οι δάσκαλοι. Είναι αποκεντρωμένη η βασική εκπαίδευση».


Όταν μιλάμε για παιδεία στα μέσα, ούτως ή άλλως, υποτίθεται ότι ξεκινάμε από τις δεξιότητες, όχι το περιεχόμενο. Το περιεχόμενο κάπως θα το προσπελάσεις για να το διαβάσεις. Το θέμα είναι το πώς θα το κάνεις αυτό. Και με τι κριτήρια κάθε φορά…


Τον τελευταίο καιρό που είναι «στη μόδα» τα fake news, μεγάλοι οργανισμοί, όπως το Facebook για παράδειγμα, προσπαθούν να φτιάξουν μηχανισμούς για να περιορίσουν το φαινόμενο. Στον τομέα της επιστήμης, όπου ξεκίνησαν διάφορα κινήματα όπως το αντι-εμβολιαστικό, το ζήτημα απασχολεί την επιστημονική κοινότητα, υπάρχουν κάποιες κινήσεις ή πρωτοβουλίες ώστε να ελεγχθεί αυτή η κατάσταση ή να υπάρχει μια εκπαίδευση των χρηστών.


Είναι λίγο περίεργη η κατάσταση. Αν κάνεις αστυνόμευση στο διαδίκτυο αρχίζεις και απομακρύνεσαι πολύ από την αρχική του ιδέα. Οπότε, παρόλο που πρέπει να υπάρχουν κάποιες κατευθύνσεις, πρωτοβουλίες ελέγχου του φαινομένου, εγώ είμαι της άποψης ότι το διαδίκτυο πρέπει να παραμείνει ανοιχτό. Εξάλλου και το διαδίκτυο αλλάζει.Ας πούμε αν κάνω το ίδιο Google search με τα ίδια κριτήρια σε διαφορετικές χρονικές στιγμές θα βρω διαφορετικά πράγματα. Υπάρχει επικινδυνότητα αν βάλεις περιορισμούς. Κατά τη γνώμη μου θα πρέπει να υπάρχουν φορείς με κύρος. Στην Αγγλία π.χ δεν έχουν περιορίσει το υλικό που ανεβαίνει στο διαδίκτυο για την ομοιοπαθητική, αλλά αν ψάξεις για ομοιοπαθητική, το κράτος τα έχει καταφέρει ώστε πρώτο αποτέλεσμα να βγαίνει το statement του NHS, που λέει ότι δεν υπάρχει καμία απολύτως απόδειξη ότι η ομοιοπαθητική δουλεύει για οποιαδήποτε ασθένεια. Και γράφει από κάτω ότι αυτό το λέει το εθνικό σύστημα υγείας και το υποστηρίζει ο βασιλικός σύμβουλος για τις επιστήμες, και η ακαδημία των επιστημών. Αν, ως χρήστης, έχεις κριτική ικανότητα θα το δεχτείς».


Είναι πολύ σημαντικό να μιλάμε για το τι διαβάζουμε στο διαδίκτυο αφού όλοι ενδιαφερόμαστε για το περιεχόμενο των επιστημών υγείας. Ολοι μπαίνουμε στο Googleόταν θέλουμε να μάθουμε κάτι που αφορά την υγεία μας…


«Είναι από τα μεγαλύτερα προβλήματα της παραπληροφόρησης. Η όλη ιδέα της “μετα-αλήθειας”, αν θες, είναι ότι επιλέγεις να στοχεύεις στο συναίσθημα και όχι τη λογική. Γι αυτό δουλεύει. Οταν υπάρχει πρόβλημα υγείας είσαι συναισθηματικά ευάλωτος εξ ορισμού. Και γι αυτό δουλεύει “τόσο ωραία” στο χώρο της υγείας. Στην πολιτική είναι πιο εύκολο να είσαι ψύχραιμος και να τα ψάξεις λίγο τα πράγματα. Αλλά αρχίζεις και αμφιβάλλεις πολύ πιο εύκολα όταν πρόκειται για την υγεία σου».

****



Ο Αναστάσης Περράκης είναι διευθυντής ερευνών στο τμήμα βιοχημείας του Ολλανδικού Ινστιτούτου για τον Καρκίνο. 




Πηγή: jaj




Η επιστήμη και η θρησκεία περιέχουν ψήγματα ηθικής αλήθειας, ανεξάρτητα από το αν κανείς είναι πιστός οπαδός τους. Μα εάν δεν σας ικανοποιούν από μόνες τους, ένας άλλος τρόπος προσέγγισης της ηθικής και της ενάρετης συμπεριφοράς είναι η κοσμική φιλοσοφία. «Τι είναι καλό;» είναι ίσως το πιο παλαιό ερώτημα στη φιλοσοφία. Η δυτική φιλοσοφία προσφέρει τρειςτουλάχιστον κύριους τρόπους σκέψης για την εύρεση της απάντησης.





Το νατουραλισμό τον αντι-νατουραλισμό, και την ηθική της αρετής. Το καθένα εμφανίζει διάφορες παραλλαγές.

Ο κυριότερος νατουραλιστής είναι ο Πλάτωνας. Ίδρυσε την παράδοση του εσενσιαλισμού που υποστηρίζει ότι υπάρχει μια καθολική Μορφή, δηλαδή η Αρετή. Για τον Πλάτωνα, η Μορφή είναι μια ιδέα, όχι κάτι υλικό, μα αληθινό αν μη τι άλλο. Διαχωρίζει τον κόσμο των εμφανίσεων, τα συγκεκριμένα πράγματα όπως τα παρατηρούμε, από τον κόσμο των ιδεών, των Μορφών. Όλα τα πράγματα στη γη είναι αντίγραφα των Μορφών, και ενώ οι ίδιες οι Μορφές είναι τέλειες (δηλαδή ιδεώδεις), τα αντίγραφα έχουν απαραιτήτως ελαττώματα. Υπάρχει, σύμφωνα με τον Πλάτωνα και τους οπαδούς του, ένα ιδεώδες Αρετής. Για να είμαστε ηθικά πλάσματα, πρέπει να αντιγράψουμε το ιδεώδες όσο καλύτερα μπορούμε. Καθώς περνά ο καιρός και αποκτούμε κατανόηση, θα πρέπει να είμαστε ικανοί να κάνουμε όλο και καλύτερα αντίγραφα, πλησιάζοντας όλο και περισσότερο το ιδεώδες. Στον κόσμο των ιδεών, η Αρετή παίζει το ρόλο του ήλιου: Η ακτινοβολία της φωτίζει όλες τις άλλες Ιδέες.

Ο Πλάτωνας, από την άλλη, δεν παρέχει, και λέει πως δεν μπορεί να παρέχει συγκεκριμένο ορισμό της Αρετής. Πιστεύει πως το μυαλό μπορεί να συλλάβει την ουσία αν και δεν μπορεί να την εκφράσει με λέξεις. Αυτό είναι δε κυκλικό, δηλαδή ένα καλό άτομο είναι ένα άτομο γεμάτο (ακαθόριστη) ουσία, ενώ ένα άτομο γεμάτο (ακαθόριστη) ουσία είναι ένα καλό άτομο, οπότε για να το συλλάβετε πρέπει να συμφιλιωθείτε με τη διαισθητική, παρά με την αυστηρά καθορισμένη γνώση της Αρετής.

Ο Πλάτωνας πίστευε ότι η ηθική εκπαίδευση ήταν κρίσιμη για την ηθική συμπεριφορά. Επέμενε ότι οι ικανότητες κριτικής σκέψης (που στις ημέρες του σήμαινε την Ευκλείδειο γεωμετρία) ήταν απαραίτητοι προάγγελοι της ηθικής λογικής. Θα τον απωθούσε ο τρόπος με τον οποίο διδάσκουμε την ηθική στα παιδιά μας, εάν τη διδάσκουμε καθόλου. Εάν ο Πλάτωνας μπορούσε να αξιολογήσει τη σύγχρονη αμερικανική εκπαίδευση σαν σύνολο, θα την έβρισκε ηθικά φτωχή και δεοντολογικά χρεοκοπημένη όσον αφορά τη διάκριση σωστού-λάθους.

Θα κάναμε καλά να ακολουθήσουμε τη συμβουλή του Πλάτωνα και να θέσουμε ένα θεμέλιο στην κριτική σκέψη και τα μαθηματικά προτού βουτήξουμε στην ηθική. Τουλάχιστον, θα έπρεπε να διδάσκουμε τη λογική περί αιτίου και αποτελέσματος. Εάν είστε γονιός ενός μικρού παιδιού, απλά σκεφτείτε πόσες φορές την ημέρα ακούτε τον εαυτό σας να λέει: «Δεν κάνουμε αυτό…», η «Να είσαι καλό κοριτσάκι και να …» ή «Αυτό είναι κακό!». Είναι αλήθεια πως δεν μπορείς να εξηγήσεις σε ένα παιδί δυο ετών όλους τους λόγους. Μα καθώς τα παιδιά μεγαλώνουν, πρέπει να τους παρέχετε όλο και περισσότερα από τα γιατί και τα διότι και να τα βοηθήσετε να αναπτύξουν τις δικές τους ικανότητες στην ηθική εκλογίκευση των πράξεων τους, ή διαφορετικά οι κανόνες σας θα αποτελούν μία λίστα φαινομενικά τυχαίων κανονισμών. Τα σχολεία δεν το κάνουν αυτό για σας πια, και χωρίς αυτό τα παιδιά σας δεν έχουν τη δυνατότητα να χειριστούν ηθικά τους εαυτοΰς τους, κάτι που απαιτείται από την προσωπική και κοινωνική ωριμότητά τους. Ούτε καν συμμόρφωση δεν θα πετύχετε!

Εφόσον και οι κοινωνιοβιολόγοι όπως ο Ουίλσον πιστεύουν ότι η ηθική προέρχεται από τη φύση, είναι και αυτοί νατουραλιστές, αν και δεν χρειάζεται να μοιράζονται τις ιδέες του Πλάτωνα περί ουσίας. Και οι θρησκείες, επίσης, θεωρούνται νατουραλιστικές, γιατί αποδίδουν την Αρετή στο Θεό, ο οποίος υποτίθεται ότι τη μεταφέρει στους ανθρώπους.





Μία δεύτερη μεγάλη δυτική σχολή σκέψης πάνω στο «Τι είναι καλό;» είναι ο αντι-νατουραλισμός, ο οποίος και αυτός με τη σειρά του παρουσιάζει αρκετές παραλλαγές. Ο αντι-νατουραλισμός γενικά δηλώνει ότι τίποτα στη φύση δεν είναι ούτε καλό ούτε κακό. Δηλαδή, το φυσικό και το ηθικό διαχωρίζονται. Ο Χομπς, ένας νομιναλιστής, είναι σημαντικός υπερασπιστής αυτής της σχολής. Όπως είδαμε, οι νομιναλιστές θεωρούν ότι δεν υπάρχουν καθολικές έννοιες και ότι το καλό και το κακό είναι απλά ονόματα που δίνουμε σε πράγματα. Δεν υπάρχει καλό και κακό, θα σας έλεγε, μόνο πράγματα που αρέσουν και δεν αρέσουν στους ανθρώπους. Η ηθικότητα, στην πράξη, είναι στενή, προσωπική και υποκειμενική. Δεν υπάρχουν δύο άνθρωποι που να συμφωνούν επακριβώς στους βασικούς κανόνες το οποίο και εξηγεί γιατί ερχόμαστε σε αντιπαράθεση τόσο εύκολα.

Ο Τζ. Ε. Μουρ, άλλος ένας σημαντικός αντι-νατουραλιστής, πίστευε ότι ενώ υπάρχουν πολλά πράγματα που μπορούν να μετρηθούν με όργανα, το καλό δεν είναι ένα από αυτά. Αντίθετα, το καλό είναι απροσδιόριστο και πέραν αναλύσεως. Όταν προσπαθούμε να το αξιολογήσουμε, διαπράττουμε «νατουραλιστικό σφάλμα». Ο Μουρ δεν αναγνωρίζει κάποια ευδιάκριτη ουσία της Αρετής. Κανείς δεν μπορεί να πει τι σημαίνει το καλό, υποστηρίζει, και σίγουρα δεν είναι θέμα κατάταξης των πραγμάτων (για να διαφοροποιήσει τη θέση του από τον Χομπς). Ο Μουρ πίστευε ότι υπάρχουν σωστές και λάθος πράξεις μα δεν μπορεί να καθοριστεί ότι προέρχονται από οποιαδήποτε συγκεκριμένη αντίληψη του καλού.

«Το “καλό” λοιπόν, εάν με αυτό εννοούμε αυτή την ιδιότητα η οποία υποστηρίζουμε ότι ανήκει σε κάποιο πράγμα, όταν λέμε ότι αυτό το πράγμα είναι καλό, είναι αδύνατο να οριστεί, με την πιο σημαντική έννοια της λέξης». Τζ. Ε. Μουρ

Ο Χιουμ είχε προβλέψει τον τρόπο σκέψης του Μουρ. Υποστήριζε ότι δεν μπορείς ποτέ να «σχηματίσεις το θα όφειλε από το είναι», εννοώντας ότι δεν μπορείς να βγάλεις λογικά συμπεράσματα για το τι θα έπρεπε να έχει γίνει απλά βασιζόμενος στο τι έγινε. Για παράδειγμα, επειδή ο X βλάπτει τον Υ, δεν είναι επακόλουθο ότι ο X έκανε λάθος να βλάψει τον Υ. Αυτό θα προέκυπτε μόνο από την επιπλέον υπόθεση όχι το να βλάπτει κάποιος κάποιον άλλο είναι κακό. Μα έτσι απλά υποθέτουμε την ισχύ μιας ηθικής αρχής, δεν την αποδεικνύουμε. Ο Χιουμ έδινε έμφαση στο ότι αν και κάνουμε αξιολογικές κρίσεις, πρέπει να αναγνωρίσουμε ότι δεν βασίζονται σε αδιάσειστα στοιχεία.



Ένας τρίτος τρόπος να σκεφτόμαστε για το καλό είναι η λεγόμενη ηθική της αρετής του Αριστοτέλη, την οποία έχουμε δει σε αρκετές περιπτώσεις μέχρι τώρα. Οι οπαδοί αυτής της θεωρίας πρεσβεύουν ότι η χρηστότητα είναι ένα παράγωγο των αρετών. Εάν καλλιεργήσουμε αρετές στους ανθρώπους, τότε θα είναι καλοί. Αυτή η άποψη αναπτύχθηκε επίσης από τους κομφουκιανιστές και από πολλούς θρησκευτικούς ηθικολόγους.


«Λόγου χάριν τα συναισθήματα του φόβου, του θάρρους, του πόθου, της οργής, του οίκτου και εν γένει τα της ηδονής και της οδύνης, δυνατόν να μας θίγουν ή υπερβαλλόντως πολύ ή παρά πολύ ολίγον, δηλαδή και εις τας δύο περιπτώσεις κακώς. Αλλ’ εάν δοκιμάσωμεν τα συναισθήματα ταύτα εις μίαν κατάλληλον στιγμήν, δι’ ικανοποιητικούς λόγους, έναντι προσώπων, τα οποία τους αξίζουν και δι’ αξιοπρεπείς σκοπούς, θα μείνωμεν εις μίαν αρίστην μεσότητα, εις το σημείον δε αυτό έγκειται η κυριωτέρα ιδιότης της αρετής». Αριστοτέλης

Λαμβάνοντας υπόψη τους εγγενείς περιορισμούς σε όλες τις προσεγγίσεις που αναφέρθηκαν παραπάνω, μπορείτε να δείτε πως έχετε αρκετή δουλειά να κάνετε. Μα προτού ασχοληθείτε με αυτήν, θα ήθελα να συμπεριλάβω δύο τελευταίες απόψεις από την ανατολική φιλοσοφία. Φτάσατε μέχρι αυτό το σημείο σε μια προσπάθεια να ξεκαθαρίσετε τον δικό σας τρόπο σκέψης για το τι σημαίνει αρετή, και ως ανταμοιβή για τούς κόπους σας, αντιμετωπίσατε πολλή θεωρία σε μικρό χρονικό διάστημα. Εδώ είναι μία θεωρία που μπορείτε να εφαρμόσετε άμεσα. Το δόγμα της ahimsa ή της μη βλάβης. Μια βασική αρχή της ινδουιστικής φιλοσοφίας, δανεισμένη από τον τζαϊνισμό, η εφαρμογή της ahimsa σημαίνει να δρα κανείς εξασφαλίζοντας ότι δεν προκαλεί βλάβη σε έλλογα όντα. Αυτό είναι ένα πολύ απλό μέτρο του καλού. Το πόσο καλός είναι κανείς είναι αντιστρόφως ανάλογο από το πόση βλάβη προκαλεί σε έλλογα όντα. Αυτό που βλάπτει τους άλλους είναι κακό και αυτό που είναι κακό βλάπτει τους άλλους. Ό,τι βοηθά τους άλλους είναι καλό και καλό είναι ό,τι βοηθά τους άλλους.

Εάν προσέξατε, θα παρατηρήσατε ότι η ahimsa δεν ασχολείται μόνο με άλλους ανθρώπους, μα με όλα τα έλλογα όντα. Ο ιουδαιο-χριστιανικός προσανατολισμός δεν εκτείνεται γενικότερα και στα ζώα, άλλωστε στη Γένεση, οι άνθρωποι έχουν ρητά την κυριαρχία πάνω στα ζώα, και δεν χάσαμε καιρό στο να εφαρμόσουμε αυτή μας την ισχύ. Θεωρώ ότι μπορούμε να εφαρμόσουμε αυτή την αρχή με χρησιμότητα, εκτείνοντάς την πρώτα σε ανθρώπινα όντα. Και είστε ασφαλείς αν συμπεράνετε ότι όσο πιο έλλογη η μορφή ζωής, τόσο μεγαλύτερη βλάβη μπορούμε να της προκαλέσουμε. Είναι τροφή για σκέψη και ένα σημείο που δεν πρέπει να παραβλέψετε, καθώς φτιάχνετε το δικό σας σύστημα. Πρέπει να γνωρίζετε πού αρχίζουν τα όρια σας και γιατί.

Οι ινδουιστές αναγνωρίζουν ότι όλα τα πράγματα είναι αλληλένδετα, για αυτό και δεν περιορίζουν την εφαρμογή της ahimsa μόνο στους συνανθρώπους τους. Αντιθέτως θεωρούν ότι η avidya, η τυφλή άγνοια, ή το να κάνει κάποιος κακό χωρίς να το γνωρίζει, δεν απαλλάσσει κάποιον από τις επιπτώσεις του να προξενεί βλάβες (κάτι στο οποίο θα φτάσουμε σε λίγο). Η κατανόηση της δυνατότητας να προξενεί βλάβη κανείς είναι σημαντική επίγνωση και η κατανόηση του πώς να μην προξενεί βλάβη θα πρέπει να είναι η προσωπική αποστολή. Αυτό σημαίνει να προσέχει κανείς τι σκέφτεται, τι λέει και τι κάνει.

Η ahimsa είναι μια τόσο ισχυρή ιδέα που ακούγεται μέσα από το χρόνο και σε όλο τον κόσμο. Θα την ξανακούσετε στη όρκο του Ιπποκράτη


«διαιτήμασί τε χρήσομαι, επ’ ώφελείη καμνόντων κατά δύναμιυ καί κρίσιν εμήν, επί δηλήσει δε καί άδικίη είρξειν». (Θα χρησιμοποιώ τη θεραπεία για να βοηθήσω τους ασθενείς κατά τη δύναμη και την κρίση μου αλλά ποτέ για να βλάψω ή να αδικήσω».)

Και ξανά, ανεπιφύλακτα, στον Χρυσό Κανόνα:


«Μην κάνετε στους άλλους αυτό που δεν θα θέλατε να κάνουν σε εσάς».

Παρουσιάζεται στο Κατά Ματθαίον, 7: 12:


«Λοιπόν πάντα όσα άν θελητε νά κάμνωσιν εις εσάς οί άνθρωποι, ούτω καί σείς κάμνετε εις αυτούς· διότι ούτος είναι ό νόμος καί οί προφήται».

Παρομοίως και ο Χιλέλ έγραψε:


«Ό,τι είναι δυσάρεστο σε σένα μην το κάνεις στον πλησίον σου. Αυτή είναι όλη και όλη η Τορά. Τα υπόλοιπα είναι σχόλια».

Και σύμφωνα με τον Αριστοτέλη, θα πρέπει να συμπεριφερόμαστε στους φίλους μας όπως επιθυμούμε να συμπεριφέρονται και αυτοί σε εμάς. Και ο Κομφούκιος:


«Ό,τι δεν θέλεις να γίνεται στον εαυτό σου μην το κάνεις στους άλλους».

Εάν η δυτική φιλοσοφία μπορεί να συγκεντρωθεί σαν μια υποσημείωση στον Πλάτωνα, πιθανόν και όλες οι περιπλοκότητες της ηθικής είναι υποσημειώσεις αυτών των διατυπώσεων και ο Χιλέλ έχει δίκιο όταν λέει ότι όλα τα υπόλοιπα είναι απλά σχόλια.

Η ινδουιστική και η βουδιστική παράδοση περιγράφουν τις επιπτώσεις τού να προξενεί κανείς βλάβες με το κάρμα, έναν ηθικό νόμο αιτίου και αποτελέσματος. Κυριολεκτικά, κάρμα σημαίνει «οι ώριμοι καρποί της δράσης». Όπως λέει και το πασίγνωστο ρητό, «ό,τι κάνεις θα το βρεις μπροστά σου». Ή όπως είπε και ο Απόστολος Παύλος (στην Προς Γαλάτες, 6: 7): «… έττειδή ό,τι άν σπείρη) ό άνθρωπος, τούτο καί θέλει θερίσει». Κάνε το καλό και καλό θα σου επιστραφεί, κάνε κακό και κακό θα σου επιστραφεί. Το μυστήριο είναι με ποια μορφή θα επιστρέφει η επίδραση και πόσο χρόνο θα χρειαστεί.

Συνηθίζουμε να ξεχνάμε τι κάναμε για να αρχίσουμε μια διαδικασία (προς το καλύτερο ή προς το χειρότερο), μα αυτό δεν σημαίνει πως δεν υπάρχει σύνδεση. Μπορεί να μάθουμε βρίσκοντας τις συνδέσεις, για το πού ή πώς να τοποθετηθούμε καθώς προχωράμε. Μα ακόμη και αν δεν μαντέψουμε τη διαδικασία, πιστεύοντας απλά πως υπάρχει, είναι ένα ισχυρό κίνητρο για να κάνουμε το σωστό. Το ηθικό δίδαγμα είναι πως ό,τι σκεπτόμαστε, λέμε ή κάνουμε έχει επιπτώσεις. Πολύ συχνά στη σύγχρονη αμερικανική κοινωνία, δρούμε σαν να μη γνωρίζουμε την ύπαρξη τέτοιου είδους ευθύνης.


«Εάν ένας άνθρωπος κάνει μία αξιέπαινη πράξη, αφήστε τον να την κάνει ξανά και ξανά. Αφήστε τον να αναπτύξει μια επιθυμία για να κάνει το καλό. Η ευτυχία είναι το αποτέλεσμα της συγκέντρωσης επαίνων. Ακόμη και αυτός που κάνει λάθος βρίσκει κάποια ευτυχία όσο δεν ωριμάζει ο καρπός της κακής πράξης. Μα όταν ωριμάζει, τότε βλέπει τα κακά αποτελέσματα. Ακόμη και αυτός που κάνει το καλό έχει κακές ημέρες όσο το προσόν του δεν έχει ωριμάσει. Μα όταν ωριμάσει πλήρως, τότε βλέπει τα ευτυχή αποτελέσματα των αξιέπαινων πράξεων του». Βούδας

Εάν όλος αυτός ο λόγος περί μη βλάβης σάς έχει κάνει να αναρωτιέστε αν είστε φτιαγμένοι από το κατάλληλο υλικό, σημειώστε ότι όταν λαμβάνετε υπόψη το κάρμα, η ahimsa αποκτά μια ιδιότητα αυτοσυντήρησης, και από εκεί προέρχεται και η συμβουλή του Δαλάι Λάμα να είστε «εγωιστές με σύνεση».

Η κινέζικη φιλοσοφία έχει μια πιο πρακτική προσέγγιση περί της αρετής και της ηθικής στον καθορισμό του καλού. Ο Κομφούκιος το κάνει αυτό πιο αυστηρά. Ασχολείται κυρίως με τις παραδόσεις, τις δομές, το καθήκον, την οικογένεια, την κυβέρνηση και τη διατήρηση της κοινωνίας. Για αυτόν, το καλό είναι απλά οτιδήποτε συντηρεί και υπερασπίζει αυτές τις αξίες.

Στο δόγμα των αντιθέτων, το Τάο διδάσκει ότι το αγνό καλό δεν υπάρχει. Ο Λάο Τσου πιστεύει ότι μπορείς να αναγνωρίσεις το καλό μόνο σε σύγκριση με το κακό. Ο Καντ έθεσε αυτή την ιδέα με έναν άλλο τρόπο: Εάν υπήρχε μόνο ένα χέρι στο σύμπαν, πώς θα αναγνωρίζαμε αν είναι δεξί ή αριστερό; Οι διάσημες περιστροφές του συμβόλου του γιν και του γιανγκ το απεικονίζουν αυτό, περιλαμβάνοντας ένα μικρό κύκλο του αντίθετου χρώματος και στη λευκή και στη μαύρη πλευρά. Αυτό είναι μία υπενθύμιση ότι το καλό δεν είναι το αντίθετο αλλά το συμπλήρωμα του κακού και ότι το καθετί περιλαμβάνει ένα τμήμα από το συμπλήρωμά του. Σε καλούς καιρούς, βεβαιωθείτε ότι τάσσεστε με το καλό και αποφεύγετε το κακό. Σε κακούς καιρούς, δουλειά σας είναι να ψάξετε μέσα στο σκοτάδι για το δρόμο προς το φως.


«Όταν όλοι στον κόσμο κατανοούν την ομορφιά ως όμορφη, τότε υπάρχει και η ασχήμια. Όταν όλοι κατανοούν την καλοσύνη ως καλή, τότε υπάρχει και η κακία». Λάο Τσου

Μέχρι τώρα θα έχετε παρατηρήσει ότι δεν έχουμε ακόμη απαντήσει την ερώτηση: «Τι είναι καλό;» Αυτό είναι επειδή δεν υπάρχει, όπως βλέπετε, μόνο μία απάντηση. Και ανάλογα με τον ποιον ακούτε, η ερώτηση μπορεί να μην έχει καθόλου απάντηση ή τουλάχιστον όχι ρητή. Εκτός και αν είστε έτοιμοι να συνταχθείτε με όλη σας την καρδιά με ένα τουλάχιστον πλαίσιο ερμηνειών, δεν υπάρχει ένα καθολικό σύστημα ηθικής που να μπορείτε να υπερασπίσετε και να χρησιμοποιήσετε για να αποκομίσετε διαρκή λειτουργικά ήθη. Δεν υπάρχουν κοινώς αποδεκτά, περιεκτικά επιχειρήματα που να υποστηρίζουν οποιαδήποτε ηθική θεωρία απορρίπτοντας όλες τις άλλες. Αντιλήψεις του καλού σχηματίζονται διαφορετικά σε διαφορετικούς ανθρώπους. Παρ’ όλα αυτά δεν γινόμαστε ηθικοί σχετικιστές: Παρά την ποικιλομορφία των ηθικών συστημάτων, οι περισσότεροι άνθρωποι ακόμη πιστεύουν ότι ο βιασμός, ο φόνος και η κλοπή (μεταξύ άλλων) είναι λάθος.
***



Λου Μαρίνοφ “Πλάτωνας όχι Πρόζακ! Η εφαρμογή της φιλοσοφίας στα καθημερινά προβλήματα.”






«Το πρώτο πράγμα, ο απροϋπόθετος όρος για να γίνει το οτιδήποτε, συνεπώς το πρώτο-πρώτο πράγμα που θα πρέπει να γίνει είναι: δημιούργησε σιωπή, φέρε τη σιωπή». Σαίρεν Κίρκεγκωρ



Είμαστε όντα του ήχου και της σιωπής. Από το πρώτο κλάμα μέχρι την τελευταία λέξη του, ο άνθρωπος ζει μέσα στον ήχο και μέσω αυτού, δημιουργώντας ή ακούγοντάς τον, όποια κι αν είναι η μορφή του (ομιλία, μουσική, θόρυβος κτλ.). Ο ήχος όμως ακούγεται, επειδή αναπτύσσεται σε ένα υπόβαθρο σιωπής. Οι λέξεις και οι προτάσεις (όπως και η μουσική, και όχι μόνο) είναι διαμορφωμένος ήχος που «σχεδιάζεται» πάνω στη σιωπή. Η τονικότητα των λέξεων, οι παύσεις ανάμεσα σε αυτές, η ίδια η χροιά και η ένταση της φωνής, είναι δυνατά λόγω της προϋπάρχουσας σιωπής. Σε ένα χώρο, όπου υπάρχει πολύ έντονος ήχος, π.χ. παίζει δυνατά κάποια μουσική, δεν μπορείς να ακούσεις τι σου λέει κάποιος, ούτε να ακουστείς, εκτός κι αν καταφέρεις να φωνάξεις δυνατότερα από την ένταση της μουσικής.

Υπάρχουν διάφορα είδη σιωπής, όπως της επικοινωνίας (σιωπώ για να ακούσω τον άλλον), ή ως φορέα νοήματος (η σιωπή με την οποία δηλώνω κάτι χωρίς να το εκφράζω). Γενικά, μια κατηγοριοποίησή της τη διαχωρίζει σε γνωσιακή (βοηθάει στην κατανόηση κατά την επικοινωνία), διαλογική (π.χ. οι παύσεις όταν μιλάμε), κοινωνική (π.χ. συμβάλλει στις σύντομες κοινωνικές συζητήσεις) και συναισθηματική (π.χ. σωπαίνω για να δημιουργήσω εντυπώσεις). Επιπλέον, η κατανόηση και η χρήση της σιωπής είναι διαφορετικές από πολιτισμό σε πολιτισμό και από εποχή σε εποχή. Για παράδειγμα, στους Δυτικούς Απάτσι, η σιωπή είναι κάτι που τηρείται όταν δύο άνθρωποι συναντιούνται για πρώτη φορά ή ακόμα και όταν συναντιούνται μετά από πολύ χρόνο!

Στις περιπτώσεις αυτές η σιωπή αφορά τη σχέση μεταξύ δύο ή περισσότερων ανθρώπων, όπου σωπαίνω για να ακούσω και να ακουστώ, με τον έναν ή τον άλλον τρόπο. Υπάρχει όμως και η πρωταρχική σιωπή, αυτή του εαυτού. Πρόκειται για την ουσιαστικότερη, αλλά και τη δυσκολότερη μορφή σιωπής. Δεν έχει να κάνει με την παύση του ήχου, διότι ο εσωτερικός «μονόλογος» ή «διάλογος» δεν χρειάζονται την απουσία ήχου. Η σιωπή αυτή έχει να κάνει με την απομόνωση από τον εξωτερικό κόσμο, η οποία μπορεί να συμβεί τόσο σε ένα ήσυχο μέρος, όσο και στην πιο πολύβουη πλατεία. Είναι η «στιγμή» όπου το πρόσωπο βρίσκεται ενώπιον του εαυτού του, χωρίς τίποτε άλλο να το αποσπά από την «επαφή» αυτή, και αναλογίζεται την ίδια του την ύπαρξη, δηλαδή τις επιθυμίες, τα σφάλματα, τις επιτυχίες, το παρελθόν, το παρόν, το μέλλον του κτλ. Με άλλα λόγια, η σιωπή αυτή αποτελεί το υπόβαθρο για την ανακάλυψη, κατανόηση και διαμόρφωση του εαυτού μας τόσο ως προσώπου όσο και στη σχέση μας με τους άλλους.



Η «φωνή» αυτής της σιωπής είναι δύσκολο σήμερα να «ακουστεί». Ο λόγος δεν είναι τόσο τα όσα θα μας αποκαλύψει, οπότε, ακολουθώντας τα «Παράθυρα» του Καβάφη, αφενός λέμε ότι θέλουμε να την ακούσουμε, αφετέρου, επειδή φοβόμαστε τι θα αποκαλύψει, χαιρόμαστε κατά βάθος που δεν ακούγεται. Ο σημαντικότερος λόγος που αυτή η «σιωπή» δεν ακούγεται είναι ότι έχουμε στερήσει από τον εαυτό μας την επιλογή αυτή. Ζούμε σε μια εποχή που απαιτεί διαρκή επικοινωνία. Ο σύγχρονος άνθρωπος έχει περάσει σε ένα άλλο επίπεδο ύπαρξης, όπου το καρτεσιανό «σκέφτομαι, άρα υπάρχω» έχει μεταλλαχθεί σε «επικοινωνώ, άρα υπάρχω». Η επικοινωνία όμως αυτή, λόγω του διαρκούς και επιτακτικού της χαρακτήρα, στερεί το πρόσωπο από την παύση, την υπαρκτική σιωπή που χρειάζεται για να ελέγξει τις σκέψεις και τις πράξεις του, τα δεδομένα του κόσμου και στη συνέχεια να δομήσει τον εαυτό του και να επιστρέψει στον κόσμο ως πρόσωπο και όχι ως «μηχανή επικοινωνίας», η οποία τελικά δεν επικοινωνεί, με την ουσιαστική έννοια, διότι δεν έχει κάτι να επικοινωνήσει – απλώς μεταδίδει σήματα, λέξεις και εικόνες που κάλλιστα θα μπορούσαν να απουσίαζαν.

Η ανάγκη για διαρκή παροχή πληροφοριών κάθε είδους (selfies, emoticons κτλ.), οι οποίες όλο και περισσότερο απλοποιούνται, φτωχαίνει το βίωμα από το οποίο αντλούνται αυτές οι πληροφορίες. Έτσι, δεν βιώνει κανείς την ομορφιά μιας πόλης που επισκέπτεται, όταν διαρκώς αναζητεί μέρη για να βγάλει selfie – η μανία της επικοινωνίας στρέφεται ενάντια στην ίδια την επικοινωνία. Θα λέγαμε πως υπάρχει μια αντίστροφη σχέση ποσότητας και ποιότητας: όσο περισσότερη επικοινωνία, τόσο χαμηλότερη ποιότητα. Και το αντίστροφο: όσο λιγότερη επικοινωνία, τόσο υψηλότερη ποιότητα.



Το ζήτημα δεν είναι, σαν νέοι Λουδίτες, να αναθεματίζουμε και να θέλουμε να καταστρέψουμε την τεχνολογία. Αυτό είναι και ανώφελο και ανόητο και δεν χρειάζονται εξηγήσεις.

Τον τελευταίο καιρό αναπτύσσεται μια τάση σε ορισμένους κύκλους στο εξωτερικό, η οποία θέλει να είναι «σικ» αυτός που δεν υπάρχει στα social media, δεν έχει κανέναν λογαριασμό, καμιά φωτογραφία, το παραμικρό ίχνος. Αν και πρόκειται για βεβιασμένη κίνηση εντυπώσεων, η τάση αυτή μπορεί να λειτουργήσει ως αντίβαρο στην καταιγίδα της υποχρεωτικής επικοινωνίας.

Εκείνο που χρειαζόμαστε είναι να ανακτήσουμε τη σιωπή του εαυτού μας. Έτσι, όχι μόνο θα βελτιώσουμε την προσωπική μας ζωή, αλλά και την ίδια μας την επικοινωνία. Για να γίνει όμως αυτό απαιτείται να δώσουμε φωνή στη σιωπή ή, όπως γράφει ο Κίρκεγκωρ, να τη δημιουργήσουμε.

Βιβλιογραφικές αναφορές:

Montiglio, Silvia, Silence in the Land of Logos, Princeton University Press, Princeton 200.

Nakane, Ikuko, Silence in Intercultural Communication Perceptions and Performance, John Benjamins Publishing Company, Amsterdam/Philadelphia 2007.

Μιχάλης Κατσιμίτσης

Πηγή: indeepanalysis