Μετατόπιση και αντιστροφή ρόλων - Point of view

Εν τάχει

Μετατόπιση και αντιστροφή ρόλων

Υπάρχει ένα γνωστό μοτίβο συμπεριφοράς που εμφανίζεται συχνά σε συγκρούσεις, ιδίως όταν ένα άτομο που αδικεί προσπαθεί να αποφύγει την ευθύνη. Στην ουσία πρόκειται για μια αναστροφή ρόλων: αυτός που έβλαψε παρουσιάζει τον εαυτό του ως θύμα, ενώ το πραγματικό θύμα εμφανίζεται έμμεσα ή άμεσα ως θύτης. Δεν μιλάμε απλώς για υπεράσπιση ή παρεξήγηση, αλλά για μια συστηματική αλλοίωση της πράξης.
Συνήθως ξεκινά με την άρνηση της ευθύνης. Το άτομο που αδικεί αποφεύγει να σταθεί στην ίδια την πράξη και μεταφέρει τη συζήτηση σε δευτερεύοντα στοιχεία, έτσι, η πράξη που προκάλεσε πρόβλημα χάνει το κεντρικό της βάρος και αντικαθίσταται από ένα νέο αφήγημα, στο οποίο το επίκεντρο είναι η «προσβολή» ή η «αδικία» που υποτίθεται ότι υπέστη ο ίδιος.
Στη συνέχεια ακολουθεί η αντιστροφή των ρόλων. Αυτός που αδικεί προβάλλει τον εαυτό του ως άδικα στοχοποιημένο. Συχνά χρησιμοποιεί συναισθηματικά επιχειρήματα, όπως ότι δέχεται επίθεση κ.α. και με αυτόν τον τρόπο δημιουργεί σύγχυση στον συνομιλητή ή στο ακροατήριο, γιατί η συζήτηση παύει να αφορά το αρχικό γεγονός και μετατρέπεται σε μια συναισθηματική επιρροή προς τους υποστηρικτές ή αυτούς που σκέφτονται αν πρέπει να υποστηρίξουν ή όχι.
Ένα κρίσιμο στοιχείο αυτής της τακτικής είναι η ενοχοποίηση του πραγματικού θύματος. Το άτομο που υπέστη την αδικία παρουσιάζεται ως υπερβολικό, επιθετικό και άδικο. Ακόμη και η προσπάθεια να ζητηθούν εξηγήσεις ερμηνεύεται ως επίθεση. Έτσι, αντί να εξεταστεί η αιτία και το αποτέλεσμα, δηλαδή η πράξη και οι συνέπειές της, η συζήτηση μετατοπίζεται στο συναίσθημα του ανθρώπου που αδικεί. Πρόκειται για παραπλανητική αλλαγή θέματος με συναισθηματικό μανδύα που όμως παρουσιάζεται ως λογική απολογία. Η αναγνώριση αυτής της τακτικής είναι σημαντική, γιατί επιτρέπει την επαναφορά της συζήτησης στο πραγματικό της πρόσωπο.
Όταν διαπιστώνεις ότι κάποιος απολογείται παρουσιάζοντας τον εαυτό του ως θύμα χωρίς να αγγίζει την ουσία της πράξης του, τότε γίνεται φανερό ότι δεν πρόκειται για ειλικρινή απολογία αλλά για στρατηγική αυτοπροστασίας για προφανείς λόγους.


 Το μοτίβο συμπεριφοράς που περιγράφεται είναι ευρέως γνωστό στην ψυχολογία και την κοινωνιολογία με το ακρωνύμιο DARVO. Ο όρος επινοήθηκε από την ψυχολόγο Jennifer Freyd και περιγράφει την αντίδραση ενός ατόμου όταν καλείται να λογοδοτήσει για μια επιβλαβή ή άδικη συμπεριφορά.

Τι σημαίνει το ακρωνύμιο DARVO
Το μοτίβο εξελίσσεται συνήθως σε τρία διαδοχικά στάδια, τα οποία οδηγούν στην πλήρη αντιστροφή της πραγματικότητας:
  • D - Deny (Άρνηση): Το άτομο αρνείται κατηγορηματικά ότι συνέβη το περιστατικό ή υποβαθμίζει τη σοβαρότητά του. Μπορεί να ισχυριστεί ότι το θύμα παρερμήνευσε τα λόγια του ή ότι έχει «υπερβολική ευαισθησία».
  • A - Attack (Επίθεση): Αντί να συζητήσει την πράξη του, επιτίθεται στον χαρακτήρα, την αξιοπιστία ή την ψυχική ισορροπία του ατόμου που διαμαρτύρεται. Στόχος είναι να μεταφερθεί η προσοχή από τη δική του πράξη στα υποτιθέμενα ελαττώματα του άλλου.
  • RVO - Reverse Victim and Offender (Αντιστροφή Θύματος και Θύτη): Ο θύτης παρουσιάζει τον εαυτό του ως το πραγματικό θύμα της υπόθεσης. Ισχυρίζεται ότι δέχεται άδικη επίθεση, ότι καταπιέζεται ή ότι η αντίδραση του θύματος είναι αυτή που του προκαλεί πόνο.
Γιατί χρησιμοποιείται αυτή η τακτική
Η αντιστροφή ρόλων λειτουργεί ως ένας ισχυρός μηχανισμός άμυνας και χειραγώγησης για συγκεκριμένους λόγους:
  • Αποφυγή ευθύνης: Επιτρέπει στο άτομο να αποφύγει τις συνέπειες, τη συγγνώμη ή την ανάγκη να αλλάξει συμπεριφορά.
  • Πρόκληση σύγχυσης (Gaslighting): Το πραγματικό θύμα αρχίζει να αμφιβάλλει για την κρίση του και καταλήγει να απολογείται το ίδιο, αντί να ζητά δικαίωση.
  • Επιρροή στους τρίτους: Σε κοινωνικό ή επαγγελματικό επίπεδο, η τακτική αυτή μπερδεύει τους παρατηρητές, κάνοντάς τους να πιστέψουν ότι πρόκειται για μια αμοιβαία διαμάχη ή να πάρουν το μέρος του θύτη.
Πώς να το αντιμετωπίσετε
Η αναγνώριση του μοτίβου είναι το πιο σημαντικό βήμα για να προστατευτείτε από τη συναισθηματική εξάντληση:
  • Μείνετε στα γεγονότα: Μην παρασύρεστε σε συζητήσεις για τον χαρακτήρα σας ή για τις προθέσεις του άλλου. Επαναφέρετε τη συζήτηση στη συγκεκριμένη συμπεριφορά που προκάλεσε το πρόβλημα.
  • Καταγράψτε τα περιστατικά: Κρατήστε σημειώσεις ή μηνύματα, ώστε να έχετε αντικειμενική εικόνα της πραγματικότητας όταν ο άλλος προσπαθήσει να την παραποιήσει.
  • Θέστε σαφή όρια: Αποφύγετε τις ατέρμονες εξηγήσεις, καθώς η τακτική DARVO τρέφεται από την προσπάθειά σας να αποδείξετε το δίκιο σας.

Pages