Αυγούστου 2019

   
   Η εκλαΐκευση της Επιστήμης είναι μια δύσκολη διαδικασία. Οφείλει να γίνεται με ακρίβεια, να μην αφήνει κενά στις Λογικές δομές που στηρίζουν την επιστημονική γνώση και να "μεταφράζει" με ακρίβεια τους επιστημονικούς σε εύληπτους καθημερινούς όρους.
Η εκλαΐκευση της Επιστήμης, αν γίνεται με υπευθυνότητα και αίσθημα προσφοράς προς την κοινωνία, είναι ένα πανίσχυρο όπλο. Διαδίδει και στηρίζει το κύρος και τις δυνατότητες της Επιστήμης και διαλύει τα σκοτάδια της προκατάληψης, των τσαρλατάνων και των λαοπλάνων.





Συνεπώς, η εκλαΐκευση δεν είναι αθώα. Είναι "εχθρός" για όσους επιθυμούν να μας κρατούν στα σκοτάδια και να πιστεύουμε τις ιδεοληψίες τους, έναντι της σοβαρής, αντικειμενικής και διυποκειμενικής προσπάθειας που κάνει η Επιστήμη. Γι'αυτό και η εκλαΐκευση της επιστημονικής γνώσης δέχεται συνεχή επίθεση, ως δήθεν "μη επιστημονική γνώση" από όσους προσπαθούν να μας κρατήσουν στην άγνοια. Από όσους θέλουν να πιστεύουμε σε "πατερούληδες", πουλάνε "ελπίδα" και εξηγούν τον κόσμο με "ψεκασμούς" και θεωρίες συνωμοσίας.
Πέραν των γραφικών συνωμοσιολόγων, η εκλαΐκευση δέχεται ανηλεή επίθεση και από μεγαλοσχήμονες "καθηγητές" που σε στρατευμένη αποστολή ευρισκόμενοι, προσπαθούν κουτοπόνηρα να ελεϊνολογήσουν τη διάδοση της επιστημονικής γνώσης σε όλους εμάς τους απλούς ανθρώπους. Υπάρχουν και οι αφελείς "καθηγητές" που συχνά μας ζητάνε - οι αθεόφοβοι - να μην γράφουμε τόσο κατανοητά προς το ευρύ κοινό, διότι χαλάμε την πιάτσα της περιχαρακωμένης γνώσης.





Αγαπημένοι μου καθηγητές: δεν μας σπούδασε από το υστέρημά του ο φτωχός αγρότης και ο υπάλληλος, δεν χρηματοδότησε τα Πανεπιστήμια ο φορολογούμενος για να περιχαρακώσουν την Επιστήμη, αλλά για να τη διαδώσουν.
Και φυσικά, αγαπητοί μου καθηγητές που επιτίθεστε στην εκλαΐκευση της Επιστήμης, να ξέρετε ότι σας καταλάβαμε. Γνωρίζουμε πόσο φοβάστε τους Πολίτες που αγαπούν την Επιστήμη. Δεν είναι εύκολα θύματα. Ζητούν αποδείξεις, όχι θέσφατα. 





Δικαιολογημένα τρόμαξαν οι Θεοί του Ολύμπου με τον Προμηθέα. Φοβήθηκαν ότι θα χάσουν το μονοπώλιο της γνώσης.





Τίποτα δεν άλλαξε; Όσο οι Επιστήμονες θεωρούμε τους εαυτούς μας "μεσαιωνικό ιερατείο", τόσο κινδυνεύουμε να έχουμε την εξέλιξή του.
***







Παναγιώτης Ιακωβής (ΜD PhD) Επεμβατικός Καρδιολόγος,
Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών 
(Τμήμα Ιστορίας και Φιλοσοφίας Επιστήμης ΕΚΠΑ)
via

   Το φαινόμενο Κούλιτζ παρατηρήθηκε για πρώτη φορά σε ποντίκια στη δεκαετία του 1950. Οι ερευνητές έβαλαν ένα αρσενικό ποντίκι στο κλουβί μαζί με 4-5 θηλυκά που βρίσκονταν σε οίστρο, και δεν άργησαν να καταγράψουν μια φρενίτιδα συνουσιών. Σταδιακά βέβαια, η επιθυμία του αρσενικού ποντικιού για σεξ μειωνόταν και μετά από δύο μέρες, εξανεμίστηκε εντελώς, παρότι τα θηλυκά ποντίκια συνέχιζαν να στέλνουν μηνύματα «διαθεσιμότητας». 
Οι ερευνητές υπέθεσαν ότι το αρσενικό ποντίκι είχε εξαντληθεί αλλά όταν πρόσθεσαν στο κλουβί καινούργια θηλυκά, παρατήρησαν με μεγάλη έκπληξη ότι το αρσενικό ποντίκι ξαναβρήκε το ερωτικό του σφρίγος. Άρχισε ένας δεύτερος κύκλος σεξουαλικής φρενίτιδας αλλά μόνο με τα καινούργια θηλυκά. Το αρσενικό ποντίκι θυμόταν ποια θηλυκά είχε «εξυπηρετήσει» και τα απέφευγε συστηματικά. 






Το πείραμα επαναλήφθηκε πολλές φορές και πάντα το αρσενικά ποντίκια έκαναν σεξ μόνο με τα νεοεισερχόμενα στο κλουβί θηλυκά. Το φαινόμενο αυτό, δηλαδή το αρσενικό να αποφεύγει τα θηλυκά με τα οποία έχει ήδη κάνει σεξ και να αναζητά καινούργια, ισχύει σε πολλά είδη ζώων, πχ. φίδια, ακρίδες, κριάρια, ταύρους κλπ. και βαπτίστηκε «φαινόμενο Κούλιτζ» από ένα περιστατικό σχετικά με τον Κάλβιν Κούλιτζ, τον 30ό πρόεδρο των ΗΠΑ.

Στη δεκαετία του 1920, ο Αμερικανός πρόεδρος Κούλιτζ επισκέφθηκε μαζί με τη γυναίκα του μια κρατική φάρμα. Το ζεύγος είχε ξεναγηθεί χωριστά, με μια μικρή χρονική διαφορά. Όταν η κυρία Κούλιτζ πέρασε μπροστά από ένα κοτέτσι ρώτησε τον ξεναγό αν ο κόκορας εκτελεί τα «καθήκοντά» του καθημερινά. «Πολλές φορές την ημέρα, κυρία» ήταν η απάντηση του ξεναγού. «Παρακαλώ, πείτε το αυτό στον κύριο Κούλιτζ», είπε η πρώτη κυρία των ΗΠΑ. Σε λίγο πέρασε κι ο πρόεδρος από το ίδιο σημείο, και ο ξεναγός του μετέφερε τα λόγια της συζύγου του. Αφού σκέφτηκε λίγο ο Αμερικανός πρόεδρος ρώτησε: «Με την ίδια κότα κάθε φορά;» «Όχι, με άλλη κότα κάθε φορά, κύριε», απάντησε ο ξεναγός. «Παρακαλώ, πείτε το αυτό στην κυρία Κούλιτζ», είπε ο Αμερικανός πρόεδρος.

Οι βιολόγοι πιστεύουν ότι το φαινόμενο Κούλιτζ εμφανίστηκε πριν από εκατομμύρια χρόνια όταν τα αρσενικά θηλαστικά ανέπτυξαν την στρατηγική να γονιμοποιούν όσο το δυνατόν περισσότερα θηλυκά. Αυτό, τότε, ίσως να ήταν ζωτικής σημασίας για την επιβίωση των ειδών αυτών. Η στρατηγική αυτή ρυθμίζεται υποσυνείδητα από ένα αρχαίο μέρος του εγκεφάλου, το λιμπικό σύστημα όπου ανήκει ο υποθάλαμος ο οποίος συμμετέχει σε πολλές βασικές λειτουργίες όπως είναι ο έλεγχος της πείνας, της δίψας, του ύπνου, της θερμοκρασίας, του σεξ, της μνήμης και των συναισθημάτων. 





Στον άνθρωπο, ο άνδρας, ακόμα και αν είναι ευχαριστημένος με τη μόνιμη σχέση του, εκδηλώνει συχνά την επιθυμία για καινούργιο ερωτικό ταίρι. Αντίθετα, οι γυναίκες είναι πιο δεκτικές στο να κάνουν σεξ με τον ίδιο άνδρα για μεγάλο χρονικό διάστημα ή ακόμα και για ολόκληρη τη ζωή τους. Όμως στον άντρα παρατηρείται μια ραγδαία μείωση της τεστοστερόνης, όταν ο ερωτικός σύντροφος παραμένει ο ίδιος επί μακρόν. Αυτός είναι ο λόγος που η επιθυμία του άντρα για σεξ στη διάρκεια του γάμου πέφτει σημαντικά ενώ της γυναίκας παραμένει σε σαφώς υψηλότερα επίπεδα, λένε ορισμένοι ψυχολόγοι.

Οι έρευνες δείχνουν ότι το σεξ με την ίδια γυναίκα, μετά από μια χρονική περίοδο, δεν προκαλεί στον άνδρα σημαντική έκκριση ντοπαμίνης η οποία είναι η βασική ορμόνη της ευχαρίστησης. Ύστερα από μερικά χρόνια γάμου, η ντοπαμίνη μπορεί να ανέβει σημαντικά μόνο όταν ο άντρας βρει καινούργια γυναίκα, κι ας είναι λιγότερο εμφανίσιμη από τη σύζυγο. Φαίνεται ότι πολλές φορές οι ορμόνες κάνουν τη μόνιμη σύντροφο να μοιάζει με βραστό κουνουπίδι και τη νέα με μπριζόλα στα κάρβουνα, ακόμα και όταν αντικειμενικά ισχύει το αντίθετο...

Αντίστροφα πειράματα με θηλυκά έδειξαν ότι και σε αυτά εμφανίζεται το φαινόμενο Κούλιτζ αλλά σε μικρότερο βαθμό. Η επιθυμία για ανανέωση δεν υπάρχει μόνο στις ερωτικές σχέσεις, αλλά σ’ ολόκληρο το εύρος ζωής, και αναφέρεται στην ψυχολογία με τον όρο νεοφιλία. Πραγματικά, τίποτα δεν «ανανεώνει» περισσότερο το μυαλό από το καινούργιο. Όλοι θέλουμε να κάνουμε ταξίδια, οι γυναίκες αρέσκονται ιδιαίτερα να αλλάζουν την εμφάνισή τους, τα παιδιά θέλουν καινούργια παιγνίδια κλπ. 

Ωστόσο, οι άνθρωποι έχουν αναπτύξει και την στρατηγική της δημιουργίας ισχυρών και σταθερών δεσμών μεταξύ των ζευγαριών, σε αντίθεση με το 95% των θηλαστικών. Αυτό σημαίνει ότι έχουν σχεδιαστεί για να επωφεληθούν από την μακροχρόνια συντροφικότητα. Τόσο το φαινόμενο Κούλιτζ, όσο και η νεοφιλία, μας ωθούν προς την αντίθετη κατεύθυνση. Το αποτέλεσμα - ή το σημείο ισορροπίας - του ανταγωνισμού μεταξύ αυτών των προγραμμάτων, ρυθμίζει τελικά την συμπεριφορά μας σαν άτομα.
***
To είδαμε: o-klooun




  Η πιο εκπληκτική πλευρά των Πρωτοκόλλων των Αρχαίων Σοφών της Σιών δεν είναι τόσο η ιστορία της δημιουργίας τους, όσο η ιστορία της αποδοχής τους. Το ότι αυτό το πλαστογράφημα φτιάχτηκε από μια σειρά μυστικών υπηρεσιών και αστυνομιών τουλάχιστον τριών χωρών, μέσα από ένα κολάζ διάφορων κειμένων, είναι μια γνωστή πια ιστορία και ο Γουίλ ‘Εζνερ την αφηγείται αναλυτικά, λαμβάνοντας υπόψη του ακόμα και τις πιο πρόσφατες έρευνες.
Εν πάση περιπτώσει, σε ένα κείμενό μου είχα υποδείξει και άλλες πηγές που δεν τις είχαν λάβει υπόψη τους οι μελετητές: το εβραϊκό σχέδιο για την κατάχτηση του κόσμου αντιγράφει, μερικές φορές με εκφράσεις σχεδόν κυριολεκτικές, το σχετικό σχέδιο που περιγράφεται από τον Ευγένιο Συη, πρώτα στον Περιπλανώμενο Ιουδαίο (Le Juif errant) και μετά στο Τα μυστήρια του λαού (Les Mysteres du people), σε σημείο μάλιστα που να μπαίνουμε στον πειρασμό να σκεφτούμε ότι απ’ αυτά τα μυθιστορήματα εμπνεύστηκε και ο ίδιος ο Mopis Ζολί (του οποίου την ιστορία αφηγείται ο Έιζνερ).
Αλλά δεν είναι μόνο αυτό. Οι μελετητές των Πρωτοκόλλων· ήδη ανασυνέθεσαν την ιστορία του Χέρμαν Γκέντσε που στο μυθιστόρημά του Biarritz, γραμμένο το 1868 με το ψευδώνυμο Σερ Τζον Ρέντκλιφ, εξιστορεί πως αντιπρόσωποι των δώδεκα φυλών του Ισραήλ συναντιούνται στο νεκροταφείο της Πράγας για να προετοιμάσουν την κατάκτηση του κόσμου.
Πέντε χρόνια αργότερα, η ίδια ιστορία αναφέρεται σαν πραγματικό γεγονός σε έναν ρωσικό λίβελο (Οι Εβραίοι, οι αφέντες του κόσμου), το 1881 η Le Contemporain την επανεκδίδει διαβεβαιώνοντας ότι προέρχεται από αξιόπιστη πηγή, τον άγγλο διπλωμάτη Σερ Τζον Ρέντκλιφ, το 1896 ο Φρανσουά Μπουρνάνι χρησιμοποιεί και πάλι την υπόθεση του Μεγάλου Ραβίνου, (που αυτή τη φορά ονομάζεται Τζον Ρέντκλιφ) στο βιβλίο του Les Juit’s, nos contemporains.




Αλλά αυτό που δεν κατάλαβαν ήταν ότι ο Γκεντσε δεν έκανε άλλο από το να αντιγράψει μια σκηνή από τον Ιωσήφ Μπάλσαμο του Δουμά (του 1849), όπου περιγραφόταν η συνάντηση ανάμεσα στον Καλιόστρο και άλλους μασόνους συνωμότες για να σχεδιάσουν την υπόθεση του Περιδέραιου της  Βασίλισσας και να προετοιμάσουν μέσα απ’ αυτό το σκάνδαλο το κατάλληλο κλίμα για τη Γαλλική Επανάσταση.
Αυτό το πάτσγουορκ κειμένων σε μεγάλο ποσοστό μυθιστορηματικών, κάνει τα Πρωτόκολλα ένα ασυνάρτητο κείμενο που αποκαλύπτει εύκολα την προέλευσή του από τα ρομάντζα. Είναι ελάχιστα πιστευτό, έξω από ένα μυθιστόρημα των επιφυλλίδων ή μια όπερα, οι «κακοί» να δηλώνουν ότι έχουν «μια απέραντη φιλοδοξία, μια αδηφάγα απληστία, μια ανελέητη λαχτάρα για εκδίκηση και ένα φλογερό μίσος».

Το ότι τα Πρωτόκολλα εκλήφθηκαν αρχικά στα σοβαρά μπορεί να εξηγηθεί επειδή παρουσιάστηκαν σαν μια σκανδαλώδη αποκάλυψη και από πηγές που χαρακτηρίστηκαν αξιόπιστες. Αλλ’ αυτό που φαίνεται απίστευτο είναι ότι αυτό το κίβδηλο κατασκεύασμα αναγεννιόταν από τις  στάχτες του κάθε φορά που κάποιος αποδείκνυε ότι ήταν πλαστό πέρα από κάθε αμφιβολία. Στο σημείο αυτό, το «μυθιστόρημα των Πρωτοκόλλων» αρχίζει στ’ αλήθεια να γίνεται αφάνταστα μυθιστορηματικό.
Μετά τις  αποκαλύψεις των Times, κάθε φορά που κάποια αξιόπιστη πηγή επισήμαινε την κίβδηλη φύση των Πρωτοκόλλων, υπήρχε και κάποιος που τα επανεξέδιδε σαν αυθεντικά. Είναι μια ιστορία που συνεχίζεται ακόμα και σήμερα στο Ίντερνετ. Είναι λες και, μετά τον Κοπέρνικο, τον Γαλιλαίο και τον Κέπλερ, να συνεχίζουν να δημοσιεύουν σχολικά εγχειρίδια που επαναλαμβάνουν ότι ο ήλιος γυρίζει γύρω από τη Γη.




Πως μπορούν να εξηγηθούν αυτή η αντίσταση μπροστά στο προφανές και αυτή η διεστραμμένη γοητεία που συνεχίζει να ασκεί αυτό το βιβλίο; Την απάντηση τη βρίσκουμε στο έργο της  Νέστα Γουέμπστερ, μιας αντισημιτισσας συγγραφέως που πέρασε τη ζωή της προσπαθώντας να στηρίξει τη θεωρία της εβραϊκής συνωμοσίας. Στο Secret Societies and Subversive Movements εμφανίζεται καλά πληροφορημένη, γνωρίζει όλη την ιστορία που αφηγείται ο Έιζνερ, αλλά ιδού παν καταλήγει:
Η μόνη άποψη στην οποία μπορώ να δεσμευτώ είναι ότι τα Πρωτόκολλα, είτε είναι αυθεντικά είτε όχι, αντιπροσωπεύουν το πρόγραμμα μιας παγκόσμιας επανάστασης και ,με δεδομένη την προφητική φύση τους και την  εκπληκτική ομοιότητα τους  με τα προγράμματα άλλων μυστικών εταιρειών του παρελθόντος, είναι έργο ή κάποιας μυστικής εταιρείας ή κάποιου που γνωρίζει άριστα τις  παραδόσεις των μυστικών εταιρειών και που ήταν σε θέση να αναπαράγει τις ιδέες και το στιλ τους.
Ο συλλογισμός  είναι άψογος:
«επειδή τα Πρωτόκολλα λένε αυτό που είπα κι εγώ στην ιστορία μου, με επιβεβαιώνουν» ή «τα Πρωτόκολλα επιβεβαιώνουν την ιστορία που άντλησα απ’ αυτά και επομένου είναι αυθεντικά».
Ή πάλι:
«τα Πρωτόκολλα μπορεί να είναι πλαστά, αλλά εξιστορούν ακριβώς αυτό που σκέφτονται οι Εβραίοι και επομένου, θα πρέπει να θεωρούνται αυθεντικά».
Με άλλα λόγια, δεν είναι τα Πρωτόκολλα αυτά που γεννούν τον αντισημιτισμό, αλλά μια βαθύτατη ανάγκη να εντοπίσουμε έναν Εχθρό που μας ωθεί να πιστέψουμε στα Πρωτόκολλα.
Έτσι, πιστεύω ότι, παρά το θαρραλέο αυτό όχι comic, αλλά tragic book του Γουίλ Έιζνερ, η ιστορία δεν τελείωσε ακόμα, Ωστόσο, αξίζει τον κόπο να συνεχίσουμε να την αφηγούμαστε, για να αντιπαρατεθούμε στο Μεγάλο Ψεύδος και στο μίσος που αυτό συνεχίζει να υποθάλπει.

***

[Κείμενο που γράφτηκε σαν εισαγωγή στο Will Eisner, The Plot. The Secret Story of the Protocols of the Elders of Zion, Νέα Υόρκη, Norton, 2005 (ιτ. μετ. II complotto, Topivo, Einaudi, 2005)]

Umberto Eco – 
Με το βήμα του κάβουρα 
 Θερμοί πόλεμοι και λαϊκισμός των ΜΜΕ
. Μετάφραση: Έφη Καλλιφατίδη .
Ελληνικά Γράμματα, 2006



  Ο Λοκ ξεκινά από την υπόθεση ότι ο νους είναι tabula rasa (άγραφος πίνακας) που δέχεται αισθήσεις κι είναι ικανός να παράγει ιδέες για τις λειτουργίες του. Οι δύο πηγές της γνώσης είναι, επομένως, της αίσθησης και της σκέψης και οι δύο προϋποθέτουν την εμπειρία, με τη σειρά της, των εξωτερικών πραγμάτων και των εσωτερικών διαδικασιών.
Ας υποθέσουμε, λοιπόν, ότι το μυαλό είναι, όπως λένε, λευκό χαρτί, κενό από οποιοσδήποτε μορφές, χωρίς καθόλου ιδέες. Πώς γίνεται και γεμίζει; Πώς γίνεται και καταλήγει με αυτό το τεράστιο απόθεμα πάνω στο οποίο η πολυάσχολη και απεριόριστη φαντασία του ανθρώπου χρωμάτισε με μία σχεδόν ατελείωτη ποικιλία;
Από πού έχει όλα τα υλικά της λογικής και της γνώσης; Σε αυτά απαντώ με μια λέξη: από την εμπειρία. Σε αυτή θεμελιώνεται και εντέλει από αυτήν πηγάζει όλη η γνώση μας.



 Η παρατήρησή μας, που αναφέρεται είτε σε εξωτερικά αισθητά αντικείμενα είτε στις εσωτερικές λειτουργίες του μυαλού μας τις οποίες αντιλαμβανόμαστε και στοχαζόμαστε οι ίδιοι, είναι αυτό που εφοδιάζει τη νόησή μας με όλα τα υλικά της σκέψης. Αυτές είναι οι δύο πηγές της γνώσης από τις οποίες αναβλύζουν όλες οι ιδέες που έχουμε ή μπορούμε με φυσικό τρόπο να έχουμε.
Πρώτον, τα αισθητήριά μας, που είναι εξοικειωμένα με ξεχωριστά αισθητά αντικείμενα, μεταφέρουν στο μυαλό αρκετές διακριτές αντιλήψεις των πραγμάτων, ανάλογα με τους διαφόρους τρόπους με τους οποίους τα αντικείμενα αυτά επηρεάζουν τα αισθητήρια.
Και έτσι αποκτούμε εκείνες τις ιδέες που έχουμε, του κίτρινου, του λευκού, του ζεστού, του κρύου, του μαλακού, του σκληρού, του πικρού, του γλυκού και όλων εκείνων που αποκαλούμε αισθητές ποιότητες, για τις οποίες, όταν λέω ότι τα αισθητήρια τις μεταφέρουν στο μυαλό, εννοώ ότι αυτά, από τα εξωτερικά αντικείμενα μεταφέρουν στο νου ό,τι παράγει μέσα στον νου εκείνες τις αντιλήψεις. Αυτή τη σπουδαία πηγή των περισσότερων ιδεών τις οποίες έχουμε, που εξαρτάται απολύτως από τα αισθητήριά μας και μεταφέρεται από αυτά στη νόηση, αποκαλώ αίσθηση.
Δεύτερον, η άλλη πηγή μέσω της οποίας η εμπειρία εφοδιάζει τη νόηση με ιδέες είναι η αντίληψη των λειτουργιών του δικού μας νου, μέσα μας, καθώς απασχολείται με τις ιδέες τις οποίες έχει. Όταν η ψυχή σκέφτεται και αναλογίζεται αυτές τις λειτουργίες, αυτές εφοδιάζουν τη νόησή μας με ένα άλλο σύνολο ιδεών, το οποίο δεν θα μπορούσε να αποκτηθεί από εξωτερικά του εαυτού μας πράγματα. Τέτοια είναι η αντίληψη, η σκέψη, η αμφιβολία, η πίστη, ο συλλογισμός, η γνώση, η θέληση και όλες οι διαφορετικές ενέργειες του νου μας.




Έχοντας συνείδηση όλων αυτών των καταστάσεων και παρατηρώντας τις μέσα στη νόησή μας, και από αυτές, επίσης, αντιλαμβανόμαστε μέσα στη νόησή μας το ίδιο διακριτές ιδέες, όπως αυτές τις οποίες αποκτούμε από σώματα που επηρεάζουν τα αισθητήριά μας.
Αυτή την πηγή ιδεών κάθε άνθρωπος έχει αποκλειστικά μέσα του. Και αν και δεν είναι αίσθηση, καθώς δεν έχει να κάνει τίποτα με τα εξωτερικά αντικείμενα, ωστόσο μοιάζει πολύ με αυτήν και κάλλιστα μπορεί να αποκαλείται εσωτερική αίσθηση.

***

Δοκίμιο για την ανθρώπινη νόηση – John Locke, Saggio suliintelligenza umana, Laterza, Roma-Bari, 2003
Η ιστορία της φιλοσοφίας –  Umberto Eco- Riccardo Fedriga

  Αν δεν προβληματίζεστε ιδιαίτερα γύρω από τα ζητήματα ηθικής και τα ηθικά διλήμματα, κάντε μία ακόμη προσπάθεια να τα προσεγγίσετε. Αυτό ίσως αποβεί καλό όχι μόνο για την προσωπικότητά σας αλλά και για τον εγκέφαλό σας. Πρόσφατη μελέτη έδειξε ότι όσοι έχουν υψηλότερες ικανότητες στην ηθική συλλογιστική έχουν και περισσότερη φαιά ουσία στις περιοχές του εγκεφάλου που σχετίζονται με τη σύνθετη κοινωνική συμπεριφορά, τη λήψη αποφάσεων και τη διαχείριση συγκρούσεων σε σχέση όχι μόνο με εκείνους που υστερούν αλλά και με εκείνους που βρίσκονται στον μέσο όρο στον «ηθικό» τομέα.
Ηθική ψυχολογία
Τα αποτελέσματα αυτά έρχονται από ερευνητές της Ιατρικής Σχολής Πέρελμαν και της Σχολής Γουόρτον του Πανεπιστημίου της Πενσιλβάνια οι οποίοι θέλησαν να διερευνήσουν τα «σημάδια» που αφήνει η ανάπτυξη της ηθικής στον ανθρώπινο εγκέφαλο. Η διερεύνηση της ανάπτυξης της ανθρώπινης ηθικής ξεκίνησε μόλις στα μέσα του 20ού αιώνα από τον ψυχολόγο Λόρενς Κόλμπεργκ, ο οποίος έδειξε με τις μελέτες του ότι οι άνθρωποι περνούν προοδευτικά από διαφορετικά στάδια ανάπτυξης της ηθικής συλλογιστικής, «ανεβαίνοντας επίπεδο» καθώς οι γνωσιακές ικανότητές τους ωριμάζουν. Μετά τη θεωρία περί σταδίων ηθικής του Κόλμπεργκ τα πράγματα είχαν μείνει ουσιαστικά στάσιμα, πρόσφατα όμως η ηθική ψυχολογία επανήλθε στο προσκήνιο χάρη στις καινούργιες τεχνικές της νευροεπιστήμης οι οποίες έριξαν νέο «φως» στη λήψη ηθικών αποφάσεων από τον εγκέφαλό μας. Καμία μελέτη ωστόσο δεν έχει ως τώρα εντοπίσει διακριτές εγκεφαλικές δομές που σχετίζονται με τα διαφορετικά στάδια ηθικής ανάπτυξης.
Αυτό ακριβώς θέλησαν να κάνουν οι ερευνητές από το Πανεπιστήμιο της Πενσιλβάνια. «Για να διερευνήσουμε αυτό το ζήτημα, χρησιμοποιήσαμε ένα δείγμα μεταπτυχιακών φοιτητών στη Διοίκηση Επιχειρήσεων ηλικίας 24-33 ετών, μετά δηλαδή την ηλικία κατά την οποία ολοκληρώνεται η ωρίμαση του εγκεφάλου. Ελέγξαμε την ηθική συλλογιστική τους και στη συνέχεια εξετάσαμε τη φαιά ουσία στον εγκέφαλό τους» εξήγησε σε δελτίο Τύπου ο Χενγκίι Ράο, επίκουρος καθηγητής Γνωσιακής Νευροαπεικόνισης στο Τμήμα Νευρολογίας και Ψυχιατρικής της Ιατρικής Σχολής Πέρελμαν, κύριος συγγραφέας της μελέτης που δημοσιεύθηκε στην επιθεώρηση «PLoS ONE».
Οι φοιτητές του συγκεκριμένου πεδίου επελέγησαν επειδή κρίθηκαν οι πλέον κατάλληλοι για τη συγκεκριμένη μελέτη. «Θέλαμε να διερευνήσουμε αν το στάδιο της ηθικής συλλογιστικής του κάθε ατόμου αντανακλάται στην αρχιτεκτονική δομή του εγκεφάλου του» πρόσθεσε η Νταϊάνα Ρόμπερτσον, καθηγήτρια Νομικών Σπουδών και Επιχειρηματικής Δεοντολογίας στη Σχολή Γουόρτον η οποία συμμετείχε στη μελέτη. «Οι φοιτητές της Διοίκησης Επιχειρήσεων ήταν ιδανικοί για αυτό το έργο, γιατί το πρόγραμμα μαθημάτων της Σχολής Γουόρτον δίνει έμφαση σε θέματα που αφορούν τη λήψη ηθικών αποφάσεων και την ηθική συλλογιστική».

Όσο η ηθική ενός ανθρώπου «ανεβαίνει επίπεδο» τόσο περισσότερο αυξάνεται η φαιά ουσία στον εγκέφαλό του
Η ηθική στον τομογράφο
Αρχικά οι επιστήμονες εξέτασαν τους εθελοντές - συνολικά 67 - με ένα τεστ (Defining Issue Test) προκειμένου να προσδιορίσουν ποια μοτίβα σκέψης ή συμπεριφοράς χρησιμοποιούσε ο καθένας από αυτούς όταν διατύπωνε στο μυαλό του μια συλλογιστική σχετικά με ηθικά ζητήματα. Στο πλαίσιο αυτό παρουσιάστηκαν στους φοιτητές σημαντικά ηθικά διλήμματα, όπως π.χ. η παροχή βοήθειας σε κάποιον σοβαρά άρρωστο προκειμένου να θέσει τέρμα στη ζωή του, και τους ζητήθηκε να επιλέξουν πόσο σχετική ήταν με το κάθε δίλημμα καθεμία από 12 διαφορετικές συλλογιστικές. Με βάση τα αποτελέσματα οι εθελοντές κατετάγησαν σε επτά «τύπους» οι οποίοι αντιπροσώπευαν επτά διαφορετικά στάδια ανάπτυξης με αυξανόμενο επίπεδο. Στη συνέχεια οι συμμετέχοντες στη μελέτη υποβλήθηκαν σε μαγνητική τομογραφία ώστε να διερευνηθούν οι ενδεχόμενες διαφορές στη φαιά ουσία όσων επέδειξαν παραπάνω από το συνηθισμένο επίπεδο ικανότητα στην ηθική συλλογιστική σε σχέση με εκείνους που ακόμη δεν έχουν φθάσει σε αυτό το επίπεδο.
Οι εθελοντές υπεβλήθησαν επίσης σε τεστ προσωπικότητας και, με βάση το Μοντέλο των πέντε παραγόντων, χωρίστηκαν στις εξής κατηγορίες: νευρωτισμός, εξωστρέφεια, ανοιχτή αντίληψη, συνειδητότητα και συγκαταβατικότητα. Η ανάλυση έδειξε ότι στα πιο προχωρημένα επίπεδα ηθικής ανάπτυξης τα άτομα της κατηγορίας «ανοιχτή αντίληψη» είχαν την υψηλότερη βαθμολογία ενώ εκείνα της κατηγορίας «νευρωτισμός» είχαν τη χαμηλότερη. Οσον αφορά τη δομή του εγκεφάλου, οι επιστήμονες παρατήρησαν αυξημένη φαιά ουσία στον προμετωπιαίο φλοιό των εθελοντών που είχαν φθάσει στο μετασυμβατικό επίπεδο ηθικής συλλογιστικής σε σχέση με εκείνους που βρίσκονται ακόμη στο προσυμβατικό αλλά και στο συμβατικό επίπεδο. Με άλλα λόγια, εκείνοι που είχαν ιδιαίτερα ανεπτυγμένη ικανότητα ηθικού συλλογισμού είχαν στην καίρια για την κοινωνική συμπεριφορά, τη λήψη αποφάσεων και το «ζύγισμα» των συγκρούσεων περιοχή του εγκεφάλου περισσότερη φαιά ουσία από τους υπολοίπους.



Φαφούτη Λαλίνα
HeliosPlus




Ανάμεσα νύχτας κι αυγής
σφηνωμένη βρήκα την άωρη ώρα.
Ασεβής ευθυμία πουλιών με ξύπνησε τόσο νωρίς
και βγήκα στων σκοταδιών την άμπωτη.
Το μπαλκόνι μου ήσυχα λάμνει
στ' αβαθή χρώματα.
Ονειρεύονται ακόμα οι κήποι
ερχομό αγνώστου ανθέων.
Αργά ξεδιπλώνεται ο περιβόητος ορίζοντας
σα φθηνή κορδέλα του μέτρου.
Με λήθη μοιάζει η θάλασσα: μας ξέχασαν.
Με λήθη μοιάζει το άπειρο. Άπειρος λήθη.
Ένα καΐκι ξεκουρδίζεται στο βάθος,
το παίρν' η απόσταση και παίζει.
Μουρμουριστά των χρωμάτων η στάθμη ανεβαίνει.
Με βήμα περιπάτου πλησιάζουνε τα σχήματα.
Ξυπνάει ένα λευκό κουπί,
φτεροκοπάει μια στέγη,
ένα παραθυρόφυλλο σπαρτάρισε.
Έντρομο αφυπνίζεται κάποιο καμπαναριό,
ένοχο: η πίστη πρέπει να ξυπνάει πρώτη.
Πρώτη απ' όλα.
Με βήμα περιπάτου πλησιάζουνε τα σχήματα.
Διαγράφονται κλειστές οι πόρτες
και τα όρια πεισμώνουν.
Σ' ενάργεια βγήκαν τα βουνά
και σε γυρίζουν πίσω.
Και συ προσδοκία πού πας;
Έχουν ξυπνήσει από ώρα οι αρνήσεις.
Κι εγώ, εγώ που είμαι και ονομάζομαι
προχωρημένη ώρα,
τι γυρεύω ανάμεσα σε τούτες τις νήπιες διαθέσεις;

Απο τη συλλογή της

Κικής Δημουλά

«Το λίγο του κόσμου» (1971)
(Άωρος είναι ο πρόωρος, αυτός που δεν ωρίμασε, και παράωρος ο παράκαιρος)
via



Οι Στωικοί ήξεραν καλά πώς να την ελέγξουν

  Μερικές πρακτικές συμβουλές των Στωικών για να διαχειρίζεστε αποτελεσματικότερα αυτό το σκοτεινό βύθισμα στο θυμό, που σάς κάνει να χάνετε το δίκιο σας.
Οι άνθρωποι εκνευρίζονται για πολλούς λόγους, από τους πιο απλούς (κάποιος μπήκε μπροστά μου στην εθνική) μέχρι τους πραγματικά σοβαρούς (οι άνθρωποι συνεχίζουν να πεθαίνουν στη Συρία και κανείς δεν κάνει τίποτα γι’ αυτό). Συνήθως όμως η αιτιολογία του θυμού είναι απλή, όπως γράφει η aeon.
Γι’ αυτό η Αμερικανική Ψυχολογική Ένωση έχει στο site της μια ενότητα αφιερωμένη στη διαχείριση του θυμού. Είναι αρκετά ενδιαφέρον το ότι μοιάζει πολύ με μία από τις πιο παλιές πραγματείες για το θέμα με τίτλο Περί Οργής που έγραψε ο στωικός φιλόσοφος Λεύκιος Ανναίος Σενέκας τον 1ο αιώνα μ.Χ.
Ο Σενέκας πίστευε ότι η οργή συνιστά μια παροδική τρέλα και ότι ακόμα και αν είναι δικαιολογημένη, ποτέ δεν θα πρέπει να λειτουργούμε βάσει αυτής επειδή, μολονότι άλλα πάθη επηρεάζουν την κρίση μας, η οργή επηρεάζει τη λογική μας. Ενώ τα πρώτα δουλεύουν σιωπηλά και επιτίθενται με ήρεμο τρόπο, το μυαλό των ανθρώπων βυθίζεται απότομα στην οργή… Η έντασή της σε καμία περίπτωση δεν ρυθμίζεται από την προέλευσή της, κι αυτό γιατί εξακοντίζεται αμέσως στο ζενίθ, ξεκινώντας με την πιο απλή αφορμή.
Το τέλειο σύγχρονο περιβάλλον για τη διαχείριση του θυμού είναι το Ίντερνετ. Εάν έχετε λογαριασμό στο Facebook ή στο Twitter ή διαβάζετε, γράφετε ή σχολιάζετε σε ένα μπλογκ, καταλαβαίνετε. Τα επίπεδα θυμού στα social media έχουν χτυπήσει κορυφή (ή πάτο, εξαρτάται από την πλευρά που το βλέπετε).
Μολονότι «άλλα πάθη επηρεάζουν την κρίση μας, η οργή επηρεάζει τη λογική μας. Ενώ τα πρώτα δουλεύουν σιωπηλά και επιτίθενται με ήρεμο τρόπο, το μυαλό των ανθρώπων βυθίζεται απότομα στην οργή... Η έντασή της σε καμία περίπτωση δεν ρυθμίζεται από την προέλευσή της, κι αυτό γιατί εξακοντίζεται αμέσως στο ζενίθ, ξεκινώντας με την πιο απλή αφορμή.
Είναι πολύ πιθανό, σε κάποια δημόσια συζήτηση, χωρίς πολλά πολλά κάποιος να σας βρίσκει σκαιά, λούζοντάς σας με χυδαίους χαρακτηρισμούς.
Τι να κάνετε;
Εφαρμόστε τη συμβουλή ενός άλλου στωικού φιλοσόφου του 2ου αιώνα που από δούλος έγινε δάσκαλος, του Επίκτητου, ο οποίος καθοδηγούσε τους μαθητές ως εξής: Να θυμάστε ότι εμείς οι ίδιοι είμαστε που βασανίζουμε και βάζουμε εμπόδια στον εαυτό μας – δηλαδή οι απόψεις μας. Επί παραδείγματι, τι σημαίνει “προσβλήθηκα”; Αν σταθείς δίπλα σε μια πέτρα και την προσβάλλεις, τι θα έχεις καταφέρει; Αν κάποιος απαντήσει σε μια προσβολή όπως η πέτρα, τι θα έχει κερδίσει αυτός που τον πρόσβαλε;
Πράγματι. Φυσικά, το να μάθεις να αντιμετωπίζεις τις προσβολές σαν να είσαι από πέτρα απαιτεί χρόνο και εξάσκηση. Τι κάνετε, λοιπόν, για να απαντήσετε στις προαναφερθείσες προσβολές; Συμπεριφέρεστε ακριβώς έτσι. Απλώς τις αγνοείτε!






  Ορισμένοι υποστηρίζουν ότι ο θυμός είναι η σωστή απάντηση σε συγκεκριμένες περιστάσεις, σε σχέση με τη δικαιοσύνη για παράδειγμα, και ότι μπορεί να αποτελέσει κίνητρο για δράση, με μέτρο πάντα. Ο Σενέκας όμως θα έλεγε ότι το να μιλάμε για θυμό με μέτρο είναι σαν να λέμε ότι πετάει ο γάιδαρος, γιατί πολύ απλά δεν υπάρχει τίποτα τέτοιο πουθενά στον κόσμο.
Όσο για το κίνητρο, η άποψη των στωικών είναι ότι κινητοποιούμαστε από θετικά συναισθήματα, όπως η αγανάκτηση που νιώθεις όταν γίνεσαι αυτόπτης μάρτυρας μιας αδικίας ή η επιθυμία να κάνεις τον κόσμο καλύτερο. Ο θυμός πολύ απλά δεν είναι απαραίτητος, στην πραγματικότητα συνήθως δημιουργεί εμπόδια.
Η φιλόσοφος Martha Nussbaum έδωσε ένα διάσημο σύγχρονο παράδειγμα σχετικά σε ένα δοκίμιό της για τον Μαντέλα στο Aeon. Σύμφωνα με όσα γράφει, όταν ο Μαντέλα καταδικάστηκε σε φυλάκιση 27 χρόνων από την κυβέρνηση του Απαρτχάιντ στη Νότια Αφρική, ήταν εξοργισμένος, και όχι άδικα. Είχε διαπραχθεί μια τεράστια αδικία όχι μόνο εναντίον του ίδιου αλλά και εναντίον του λαού του γενικότερα.
Παρ’ όλα αυτά, κάποια στιγμή ο Μαντέλα συνειδητοποίησε πως το να παραμένει οργισμένος και να επιμένει να βλέπει τους πολιτικούς του αντιπάλους ως τέρατα δεν θα οδηγούσε πουθενά. Έπρεπε να ξεπεράσει αυτό το καταστροφικό συναίσθημα για να προσεγγίσει την άλλη πλευρά, να καλλιεργήσει κλίμα εμπιστοσύνης, αν όχι φιλίας. Έγινε φίλος με τον ίδιο του τον φρουρό και τελικά το ρίσκο του απέδωσε, καθώς κατάφερε κάτι που δυστυχώς σπάνια συμβαίνει: επέβλεψε την ειρηνική μετάβαση σε μια καλύτερη κοινωνία.
Είναι ενδιαφέρον ότι μία από τις πιο σημαντικές στιγμές σε αυτήν του τη μεταμόρφωση προέκυψε όταν ένας συγκρατούμενός του έφερε και κυκλοφόρησε λαθραία στη φυλακή αντίτυπο του «Εις Σεαυτόν» του Μάρκου Αυρήλιου, ενός ακόμα στωικού φιλοσόφου, που πίστευε πως αν κάποιος κάνει κάτι λάθος, τότε απλώς πρέπει να «του μάθεις, να του δείξεις το σωστό, χωρίς νεύρα». Αυτό ακριβώς έκανε και ο Μαντέλα, με μεγάλη επιτυχία.
Ιδού, λοιπόν, ο σύγχρονος «στωικός» οδηγός για τη διαχείριση του θυμού, εμπνευσμένος από τις συμβουλές του Σενέκα:
Κάντε διαλογισμό προληπτικά: σκεφτείτε τις καταστάσεις που πυροδοτούν τον θυμό σας και αποφασίστε εκ των προτέρων πώς θα τις αντιμετωπίσετε.
Ελέγξτε τον θυμό όταν αρχίσετε να νιώθετε τα συμπτώματά του. Μην περιμένετε, γιατί έτσι θα βγείτε εκτός ελέγχου.
Να συναναστρέφεστε ήρεμους ανθρώπους όσο το δυνατόν περισσότερο. Αποφύγετε τους οξύθυμους ή τους εκνευρισμένους. Τα νεύρα δεν οδηγούν πουθενά.
Παίξτε μουσική ή ασχοληθείτε σκοπίμως με μια δραστηριότητα που ηρεμεί το μυαλό. Το ήρεμο μυαλό δεν εκνευρίζεται.
Αναζητήστε περιβάλλοντα με ευχάριστα και ξεκούραστα στο μάτι χρώματα. Οι εξωτερικές συνθήκες πραγματικά επηρεάζουν τη διάθεση.
Μην κάνετε συζητήσεις όταν είστε κουρασμένοι, γιατί τότε είστε επιρρεπείς στον εκνευρισμό.
Για τον ίδιο λόγο, μην ξεκινάτε συζητήσεις όταν είστε διψασμένοι ή πεινασμένοι.
Αξιοποιήστε το αυτοσαρκαστικό χιούμορ, το βασικό μας όπλο ενάντια στο απρόβλεπτο σύμπαν και την εξίσου απρόβλεπτη κακία μερικών συνανθρώπων μας.
Εξασκηθείτε στη διανοητική αποστασιοποίηση, «στο να καθυστερείτε» την αντίδρασή σας, πηγαίνοντας μια βόλτα ή στο μπάνιο. Κάντε οτιδήποτε θα σας επιτρέψει ένα διάλειμμα από μια έντονη κατάσταση.
Αλλάξτε το σώμα σας για να αλλάξει και το μυαλό σας. Προσπαθήστε να περπατάτε συνειδητά πιο αργά, χαμηλώστε τον τόνο τη φωνής σας, επιβάλετε στο σώμα σας τη στάση ενός ήρεμου ανθρώπου.
Πάνω απ’ όλα, να είστε επιεικείς απέναντι στους άλλους για να ζείτε καλά.
Οι συμβουλές του Σενέκα για τον θυμό και την οργή έχουν αντέξει στο πέρασμα του χρόνου και καλά θα κάναμε όλοι μας να τις ακολουθήσουμε.






  Τέτοιο πάθος για την αλήθεια! Συγχωρήστε με, καθηγητά Νίτσε, αν ακούγομαι προκλητικός, αλλά συμφωνήσαμε να μιλήσουμε ειλικρινά. Εσείς μιλάτε για την αλήθεια σαν να ήταν κάτι ιερό, σαν να θέλετε ν’ αντικαταστήσετε μια θρησκεία με μια άλλη. Επιτρέψτε μου να παραστήσω τον συνήγορο του διαβόλου. Επιτρέψτε μου να ρωτήσω: Γιατί τόσο πάθος, τόση ευλάβεια για την αλήθεια; Πώς θα βοηθήσει η αλήθεια τον άρρωστό μου;»

«Δεν είναι η αλήθεια ιερή, ιερή είναι η αναζήτηση της αλήθειας του καθενός μας! Μπορεί να υπάρχει πιο ιερή πράξη από την αυτοαναζήτηση; Το φιλοσοφικό μου έργο, λένε κάποιοι ότι είναι χτισμένο πάνω στην άμμο: οι απόψεις μου αλλάζουν συνεχώς. Αλλά μια από τις πάγιες φράσεις μου είναι: “Γίνε αυτό που είσαι”. Και πώς μπορεί κανείς ν’ ανακαλύψει ποιος είναι και τι είναι χωρίς την αλήθεια;»


«Η αλήθεια του αρρώστου μου όμως είναι ότι έχει πολύ λίγο χρόνο ζωής μπροστά του. Πρέπει εγώ να του προσφέρω αυτή την αυτογνωσία;»

«Η αληθινή εκλογή, η πλήρης εκλογή», απάντησε ο Νίτσε, «μόνο κάτω από τον ήλιο της αλήθειας μπορεί ν’ ανθίσει. Πώς αλλιώς μπορεί να γίνει;»



Συνειδητοποιώντας ότι ο Νίτσε μπορούσε να επιχειρηματολογεί πειστικά —και ατελείωτα— σ’ αυτή την αφηρημένη επικράτεια της αλήθειας και της εκλογής, ο Μπρόιερ είδε ότι έπρεπε να τον αναγκάσει να μιλήσει πιο συγκεκριμένα. «Κι ο σημερινός ασθενής μου; Ποιο είναι το φάσμα των επιλογών του; Ίσως η εμπιστοσύνη στον Θεό να είναι η δική του επιλογή!»





«Αυτό δεν αποτελεί επιλογή ενός άντρα. Δεν είναι ανθρώπινη επιλογή, αλλά μια προσπάθεια ν’ αδράξεις μια ψευδαίσθηση έξω απ’ τον εαυτό σου. Μια τέτοια εκλογή, η εκλογή του άλλου, του υπερφυσικού, πάντα σε αποδυναμώνει. Πάντα κάνει τον άνθρωπο μικρότερο απ’ αυτό που είναι. Εγώ αγαπώ ό,τι μας κάνει μεγαλύτερους απ’ αυτό που είμαστε!»
«Ας μη μιλάμε για τον άνθρωπο αφηρημένα», επέμεινε ο Μπρόιερ, «αλλά για έναν συγκεκριμένο άνθρωπο με σάρκα και οστά —αυτόν τον ασθενή μου. Σκεφτείτε την κατάστασή του. Θα ζήσει μόνο μερικές μέρες ή εβδομάδες! Τι νόημα έχει να του μιλήσει κανείς για επιλογή;»

Απτόητος ο Νίτσε απάντησε αμέσως: «Αν δεν γνωρίζει ότι πεθαίνει, τότε πώς μπορεί ο ασθενής σας ν’ αποφασίσει πώς θα πεθάνει;»

«Πώς να πεθάνει, καθηγητά Νίτσε;»

«Ναι, πρέπει ν’ αποφασίσει πώς θ’ αντιμετωπίσει το θάνατο: να μιλήσει σε άλλους, να δώσει συμβουλές, να πει πράγματα που φύλαγε για να τα πει πριν το θάνατό του, να αποχαιρετήσει τους άλλους, ή να μείνει μόνος, να κλάψει, να περιφρονήσει το θάνατο, να τον καταραστεί, να του πει ευχαριστώ. »

«Συνεχίζετε να μιλάτε για ένα ιδεώδες, μια αφαίρεση, αλλά εγώ παραμένω υποχρεωμένος να φροντίσω έναν συγκεκριμένο άνθρωπο, με σάρκα και οστά. Ξέρω ότι θα πεθάνει, και μάλιστα με αβάσταχτους πόνους πολύ σύντομα. Γιατί να του το πω και να τον επιβαρύνω; Πάνω απ όλα πρέπει να διατηρήσει την ελπίδα του. Και ποιος άλλος εκτός απ το γιατρό μπορεί να τη συντηρήσει;»

«Την ελπίδα; Η ελπίδα είναι το έσχατο κακό!». Ο Νίτσε σχεδόν φώναζε. «Στο βιβλίο μου Ανθρώπινο, πολύ ανθρώπινο, έγραφα ότι όταν άνοιξε το κουτί της Πανδώρας, και τα κακά που είχε κλείσει εκεί ο Δίας ξέφυγαν στον κόσμο των ανθρώπων, έμεινε μόνο, χωρίς να το ξέρει κανείς, ένα έσχατο κακό: η ελπίδα. Από τότε ο άνθρωπος κάνει το λάθος να θεωρεί το κουτί και το περιεχομενό του, την ελπίδα, σαν τυχερό σεντούκι. Ξεχνάμε όμως την επιθυμία του Δία ο άνθρωπος να συνεχίσει να βασανίζεται. Η ελπίδα είναι το χειρότερο κακό γιατί παρατείνει το βάσανο»

«Υπονοείτε δηλαδή ότι ο άνθρωπος θα έπρεπε να συντομεύει το θανατό του, αν το επιθυμεί»

«Είναι κι αυτό μια πιθανή εκλογή, αλλά μόνο υπο το φως της ολοκληρωτικής γνώσης»

_______

~Aπόσπασμα από το βιβλίο 
“Όταν έκλαψε ο Νίτσε” 
 Irvin D. Yalom


via



  Ο άνθρωπος που αγαπούσες περισσότερο από την ζωή σου έφυγε; Απέτυχες να εκπληρώσεις τον στόχο σου όταν σου δόθηκε η μοναδική ευκαιρία;  Η ζωή σου δείχνει άσκοπη και σκοτεινή όσο περισσότερο προχωράς; Πονάς; Ναι; Ωραία. Άσε μου να σου δείξω πώς αυτή η ανοιχτή πληγή που λες ότι δεν θα κλείσει ποτέ, μπορεί να σε κάνει ωριμότερο και δυνατότερο από ό,τι ήσουν όταν δεν πόναγες καθόλου.
 Βλέπεις υπάρχει ένας νόμος στην κβαντομηχανική που θα προσπαθήσω να τον περιγράψω με απλοϊκά λόγια αφού δεν είμαι κανένας επιστήμονας. Ο νόμος  αυτός λέει τα εξής: Όταν ένα υλικό σώμα υποβάλλεται σε πιέσεις από το εξωτερικό του περιβάλλον μεγαλύτερες από αυτές που του επιτρέπει η μοριακή του δομή να αντέξει, καταλήγει τελικά σε ένα κρίσιμο σημείο. Σε αυτό το σημείο, αυτή τη στιγμή, το υλικό σώμα έχει δύο επιλογές. Είτε θα διαλυθεί υποκύπτοντας στις νέες ισχυρές πιέσεις που του ασκούνται, είτε θα ξαναχτίσει τη μοριακή του δομή με τέτοιο τρόπο ώστε να αντέξει τις νέες πιέσεις αλλά και παρόμοιες που ενδεχομένως να του ασκηθούν στο μέλλον.
Αυτός ο νόμος εφαρμόζει εξίσου καλά στην ανθρώπινη ψυχή. Κάποιος ή κάποια κατάσταση σε πλήγωσε με έναν πρωτοφανή τρόπο που δεν έχεις μάθει να διαχειρίζεσαι. Πονάς , κλαίς, ρωτάς θεούς και ανθρώπους γιατί να σου αξίζει αυτό; Δεν ξέρω αν σου αξίζει και δεν με ενδιαφέρει. Με ενδιαφέρει ωστόσο ότι κάποια στιγμή θα φτάσεις στην στιγμή που θα καθορίσει την πορεία σου και τον χαρακτήρα σου από εδώ και πέρα. Ο πόνος θα φτάσει να γίνει ανυπόφορος. Τότε πρέπει να αποφασίσεις αν θα τον αφήσεις να σε διαλύσει ή αν θα διαμορφώσεις με τέτοιον τρόπο τον εαυτό σου ώστε όχι μόνο να τον νικήσεις εσύ αλλά και να τον χρησιμοποιήσεις ως καύσιμο για το ταξίδι σου. Αν καταφέρεις με ισχυρή θέληση και νηφάλια ψυχή να μετατρέψεις την κάμπια σε πεταλούδα τότε είσαι ο νικητής της ζωής σου. Θα έχεις καταφέρει να σηκώσεις ένα ανυπόφορο βάρος και να το πετάξεις από πάνω σου, αφήνοντας  πίσω ένα πιο δυνατό σώμα. Το πνεύμα είναι σαν το σώμα μας. Η αρχή της γυμναστικής για να αποκτήσεις ένα πιο δυνατό σώμα, μας υποδεικνύει ότι πρέπει πρώτα να φθείρουμε τις μυϊκές μας ίνες με άσκηση που δεν έχουν συνηθίσει, με σκοπό να προσαρμοστούν σε αυτή την νέα άσκηση με τον καιρό μέσω της διαρκούς φθοράς τους και της επιδιόρθωσης τους.




Ο πόνος είναι ευλογία στην ζωή. Μας κάνει ωριμότερους, σοφότερους και μεγαλύτερους ανθρώπους. Μαθαίνουμε για τον εαυτό μας ότι έχει μεγαλύτερη αντίσταση από αυτή που είχαμε πιστέψει. Μαθαίνουμε πώς να επιβληθούμε με τέτοιον τρόπο στα άσχημα αυτού του κόσμου ώστε να είμαστε σχεδόν άτρωτοι. Μαθαίνουμε το μονοπάτι που πρέπει να αποφύγουμε στο μεγάλο μας ταξίδι και ποιό να ακολουθήσουμε. Μέσω της δικιάς μας δύναμης που αποκτήσαμε από τις εξαντλητικές δοκιμασίες μας, μπορούμε να στηρίξουμε  κάποιον που ενδεχομένως δεν έχει τη δυνατότητα να σταθεί μόνος στα πόδια του τώρα. Η δικιά μας ολοκληρωμένη δοκιμασία είναι δώρο όχι μόνο για εμάς αλλά και όλους τους ανθρώπους γύρω μας. Όλοι αναζητούν ένα υπόστεγο να κρυφτούν όταν βρέχει. Ας είσαι εσύ αυτό το υπόστεγο, είναι τιμή σου.
Ξέρω ότι πονάς και λίγο με ακούς τώρα, φίλε μου. Δεν πιστεύεις ότι θα σταματήσει κάποια στιγμή. Έχεις δίκιο. Αν δεν τον κάνεις εσύ να σταματήσει, αν δεν τον αγκαλιάσεις, αν δεν τον μετατρέψεις, τότε θα σου κάνεις αυτός ό,τι  δεν κατάφερες εσύ. Θέλω όταν έρθει η στιγμή να παλέψεις, να σταθείς στα πόδια σου, να σηκώσεις το σπαθί σου και όταν τελειώσει η μάχη να γυρίσεις μόνο με μια ουλή. Η απόδειξη ότι έκλεισες την πληγή. Μην φοβάσαι τις ούλες σου, δεν σε κάνουν άσχημο. Οι ουλές είναι τρόπαια. Δείχνουν πόσες φορές νίκησες και δεν υπάρχει τίποτα πιο ελκυστικό από ένα νικητή. Κοίτα να νικάς πάντα στην ζωή σου γιατί δεν γίνεται ποτέ ευκολότερη, εσύ γίνεσαι ικανότερος. Οπότε μην λυπάσαι τον εαυτό σου τώρα, να λυπάσαι αυτόν που δεν έχει πονέσει ποτέ γιατί αυτός δεν είχε ποτέ την ευκαιρία να ωριμάσει, να μεγαλώσει , να ολοκληρωθεί. Και να θυμάσαι: ο χρόνος – μαζί με την βοήθεια σου- γιατρεύει όλες τις πληγές.


***

Γιώργος Γιακουμάκης
via

  

  Ξέρεις, δε μ’ αρέσει να πονώ. «Και σε ποιον αρέσει, άλλωστε;» θα μου πεις. Δεν είναι τόσο απλή η απάντηση όσο νομίζεις. Σ’ αρέσει εσένα να πονάς; Μη βιαστείς να απαντήσεις «όχι», γιατί ο πόνος, καθώς φαίνεται, είναι τόσο δα πιο περίπλοκος απ’ όσο τον έχεις καταχωρίσει στην κεφάλα σου. 


Τι πάει να πει πόνος; Στον Όμηρο θα βρεις το ρήμα «πένομαι» που πάει να πει «μοχθώ». Στα λατινικά θα βρεις το ουσιαστικό “poena”, λαϊκιστί «ποινή». Υποψιάζομαι, λοιπόν, πως οι παλιοί συνέδεαν τον πόνο με την καταπόνηση και την τιμωρία. Σκέψου την καταπόνηση του Οδυσσέα σαν βγήκε στον πηγαιμό για την Ιθάκη. Γεμάτος Λαιστρυγόνες, γεμάτος Κύκλωπες ο δρόμος του. Προσπάθεια, κούραση, κακουχίες, μόχθος, πόνος. Σκέψου το πολύπλοκο Ρωμαϊκό Δίκαιο και τις διαδικασίες που ακολουθούνταν για να επιβληθεί η “poena”, η «ποινή», ο πόνος. Κι ύστερα καταπόνηση και ποινή δίνουν και παίρνουν ως όροι στις διάφορες θρησκείες. Φυσικά κι ο πόνος κάποτε συνδέθηκε άμεσα και με τον νοσολογικό πόνο. Τότε, στην εποχή του Ιπποκράτη, αυτού του τύπου που, καθώς λένε, υπήρξε ο «πατέρας» της Ιατρικής.

Δεν είμαι γιατρός και πιθανόν ούτε εσύ, γι’ αυτό θα προσπαθήσω να στο εξηγήσω απλά, μπας και καταλάβεις τίποτα. Στο σώμα μας έχουμε κάτι σαν αισθητήρες. «Υποδοχείς πόνου» θαρρώ πως λέγονται. Χτυπάς, γρατζουνίζεσαι, καίγεσαι κι εκείνοι το αντιλαμβάνονται και στέλνουν σήμα σ’ αυτό το δαιμόνιο όργανο ονόματι «εγκέφαλος». Κι έπειτα αφότου ολοκληρωθεί η διαδικασία αυτή ξεκινά μια άλλη, ψυχολογικού περιεχομένου. Είναι η αντίδραση στο αισθητηριακό ερέθισμα που προηγήθηκε. Τώρα έρχεται το άγχος, ο φόβος, το στρες, η μελαγχολία.

Ο πόνος δεν είναι κάτι αντικειμενικό. Καθένας τον αντιλαμβάνεται και τον βιώνει με τρόπο διαφορετικό. Και φυσικά κανείς δεν μπορεί να κατανοήσει με ακρίβεια τι νιώθει ο άλλος όταν πονά. Γι’ αυτό πολλές λέξεις εφευρέθηκαν, μπας και καταφέρουν να τον περιγράψουν. Πόνος εντοπισμένος, διάχυτος, επίμονος, περιοδικός. Πόνος επιφανειακός, βαθύς, καυστικός, ισχυρός, ήπιος. «Νιώθω μια σουβλιά» θα πεις. «Σαν να με χτυπούν με σφυρί.» «Νιώθω κάτι σαν τσίμπημα.» «Νομίζω πως πεταρίζει η καρδιά μου.»

Ο δαιμόνιος εγκέφαλος, όταν λάβει σήμα για πόνο, σπεύδει να τον θεραπεύσει ή έστω να τον απαλύνει. Και τότε εκκρίνει τις ενδορφίνες, κάτι σαν φυσικά παυσίπονα. Οι ενδορφίνες, για να μαθαίνεις, διεγείρουν στον εγκέφαλο τους ίδιους υποδοχείς με αυτούς των οπιούχων. Φυσική μορφίνη, σαν να λέμε. Μας δίνει την ντόπα, λοιπόν, ο εγκέφαλος κι έτσι ακολουθεί ένα αίσθημα απόλαυσης κι ευφορίας. Και φαντάζομαι αντιλαμβάνεσαι πως η ντόπα, όταν επαναλαμβάνεται συνεχώς, σε κάνει να εθιστείς σ’ αυτή.

Και κάπως έτσι, μπορούμε πλέον να εξηγήσουμε αυτή την περίεργη ευχαρίστηση του πόνου. Γιατί υπάρχουν κι εκείνοι που γουστάρουν τον πόνο απ’ τα tattoo, τα piercing, δαγκώματα, γρατζουνίσματα, καψίματα. Μαζοχιστές θες να τους πεις; Πες τους κι έτσι. Και σ’ όλα αυτά μην ξεχνάς και τον σεξουαλικό πόνο που πολλοί επιθυμούν. Σίγουρα κάτι θα ‘χει πάρει το αφτί σου.

Ο πόνος, λοιπόν, είναι άμεσα συνδεδεμένος με την ευχαρίστηση. Άσε και το άλλο. Λένε πως οι υποδοχείς πόνου κι οι υποδοχείς ευχαρίστησης είναι δίπλα-δίπλα. Σ’ αρέσει, τελικά, να πονάς; Μη βιαστείς να απαντήσεις και πάνω απ’ όλα μη βιαστείς να κρίνεις, γιατί ο εγκέφαλος παίζει περίεργα παιχνίδια, που πιθανόν δε γνωρίζεις.