Ιουλίου 2019


  Το δυσκολότερο λογικό παζλ είναι ο τίτλος που δόθηκε από τον Αμερικανό φιλόσοφο και λογικολόγο Τζορτζ Μπούλος σε ένα άρθρο που δημοσιεύτηκε στο Harvard Review of Philosophy το 1996 (η Ιταλική μετάφραση είχε εκδοθεί προηγουμένως στην εφημερίδα La Repubblica, υπό τον τίτλο L’indovinello più difficile del mondo) για το ακόλουθο λογικό παζλ:
Τρεις θεοί ο Α, ο Β και ο Γ ονομάζονται, χωρίς απαραίτητα να διατηρείται αυτή η σειρά ο Θεός της Αλήθειας, ο Θεός του Ψεύδους και ο Θεός της Τύχης. Ο Θεός της Αλήθειας λέει πάντα αλήθειες, ο Θεός του Ψεύδους ψέματα και ο Θεός της Τύχης απαντάει με τελείως τυχαίο τρόπο. Ο σκοπός είναι να βρούμε τις ταυτότητες των θεών κάνοντας τρεις ερωτήσεις, που απαντώνται με ναι ή όχι, ενώ κάθε ερώτηση πρέπει να απευθύνεται σε ακριβώς έναν θεό. Οι θεοί καταλαβαίνουν ελληνικά, αλλά θα απαντήσουν τις ερωτήσεις στην δική τους γλώσσα, στην οποία το ναι και το όχι μεταφράζονται σε ντα και τζα, με κάποια σειρά, αλλά δεν ξέρουμε ποια λέξη σημαίνει ποια.Ο Μπούλος έδωσε τις ακόλουθες διευκρινήσεις:
  • Σε έναν θεό μπορεί να τεθούν περισσότερες από μία ερωτήσεις, το οποίο σημαίνει ότι σε κάποιον άλλο θεό δεν θα τεθεί καμία.
  • Η δεύτερη ερώτηση και το σε ποιόν θα τεθεί, μπορεί να εξαρτάται από την απάντηση στην πρώτη ερώτηση. (Προφανώς το ίδιο ισχύει και για την τρίτη ερώτηση.)
  • Το εάν ο Θεός της Τύχης απαντάει με αλήθεια ή όχι μπορούμε να σκεφτούμε ότι εξαρτάται από την ρίψη ενός κέρματος που υπάρχει κρυμμένο στο κεφάλι του : αν το κέρμα έρθει γράμματα, λέει αλήθεια, αν έρθει κεφαλή, λέει ψέματα.
Ιστορία

Ο Μπούλος αναφέρει τον λογικολόγο Raymond Smullyan σαν τον δημιουργό του παζλ και τον Τζον Μακάρθι σαν αυτόν που προσέθεσε την δυσκολία του να μην γνωρίζουμε τι σημαίνει ντα και τζα.
Η λύση
Ο Μπούλος έδωσε την λύση του στο ίδιο δημοσίευμα που εισήγαγε το παζλ. Ισχυρίζεται ότι η πρώτη κίνηση είναι να βρεις έναν θεό που σίγουρα δεν είναι ο Θεός της Τύχης, δηλαδή, να είναι είτε ο Θεός της Αλήθειας είτε ο Θεός του Ψεύδους. Υπάρχουν πολλές διαφορετικές ερωτήσεις για να επιτευχθεί αυτό. Μια στρατηγική είναι να χρησιμοποιήσεις πολύπλοκους λογικούς συνδέσμους στην ερώτηση (είτε λογική ισοδυναμία είτε κάτι ισοδύναμο).Η ερώτηση του Μπούλος ήταν:
Το ντα σημαίνει ναι ανν εσύ είσαι ο Αληθής ανν ο Β είναι ο Τυχαίος;
Παρατηρήθηκε από τον Ρόμπερτς (2001)[2] και ανεξάρτητα από τους Rabern and Rabern (2008)[3] ότι η ερώτηση μπορεί να απλοποιηθεί με την χρήση συνεπαγωγής. Το νόημα αυτής της ερώτησης είναι ότι, για κάθε ναι/όχι ερώτηση Ε, αν ρωτήσεις τον Θεό της Αλήθειας ή τον Θεό του Ψεύδους την ερώτηση
Αν σε ρώταγα Ε, θα έλεγες τζα;
οδηγεί στην απάντηση τζα αν η αληθοτιμή της ερώτησης Ε είναι ναι, και στην απάντηση ντα αν η αληθοτιμή της ερώτησης Ε είναι όχι (οι Rabern και Rabern ονομάζουν αυτό το αποτέλεσμα “το λήμμα της εμφωλευμένης ερώτησης”). Μπορούμε να επιβεβαιώσουμε ότι αυτό λειτουργεί αν εξετάσουμε τις οκτώ ακόλουθες περιπτώσεις:

  • Ας υποθέσουμε ότι τζα σημαίνει ναι και ντα όχι.
  1. Ρωτάμε τον Θεό της Αλήθειας και απαντά τζα. Αφού λέει πάντα αλήθεια, η πραγματική απάντηση στην Ε είναι τζα, που σημαίνει ναι.
  2. Ρωτάμε τον Θεό της Αλήθειας και απαντά ντα. Αφού λέει πάντα αλήθεια, η πραγματική απάντηση στην Ε είναι ντα, που σημαίνει όχι.
  3. Ρωτάμε τον Θεό του Ψεύδους και απαντά τζα. Αφού λέει πάντα ψέματα, αν τον ρώταγες Ε θα σου απαντούσε ντα. Όμως και πάλι θα έλεγε ψέματα, άρα η πραγματική απάντηση στην Ε είναι τζα, που σημαίνει ναι.
  4. Ρωτάμε τον Θεό του Ψεύδους και απαντά ντα. Αφού λέει πάντα ψέματα, αν τον ρώταγες Ε θα σου απαντούσε τζα. Όμως και πάλι θα έλεγε ψέματα, άρα η πραγματική απάντηση στην Ε είναι ντα, που σημαίνει όχι.
  • Ας υποθέσουμε ότι τζα σημαίνει όχι και ντα ναι.
  1. Ρωτάμε τον Θεό της Αλήθειας και απαντά τζα. Αφού λέει πάντα αλήθεια, η πραγματική απάντηση στην Ε είναι ντα, που σημαίνει ναι.
  2. Ρωτάμε τον Θεό της Αλήθειας και απαντά ντα. Αφού λέει πάντα αλήθεια, η πραγματική απάντηση στην Ε είναι τζα, που σημαίνει όχι.
  3. Ρωτάμε τον Θεό του Ψεύδους και απαντά τζα. Αφού λέει πάντα ψέματα, αν τον ρώταγες Ε θα σου απαντούσε τζα. Όμως και πάλι θα έλεγε ψέματα, άρα η πραγματική απάντηση στην Ε είναι ντα, που σημαίνει ναι.
  4. Ρωτάμε τον Θεό του Ψεύδους και απαντά ντα. Αφού λέει πάντα ψέματα, αν τον ρώταγες Ε θα σου απαντούσε ντα. Όμως και πάλι θα έλεγε ψέματα, άρα η πραγματική απάντηση στην Ε είναι τζα, που σημαίνει όχι.
Το αποτέλεσμα είναι ότι ανεξάρτητα με το αν ο Θεός λέει ψέματα ή όχι και από το ποια λέξη σημαίνει ναι ή όχι, μπορείς να καθορίσεις αν η πραγματική απάντηση στην ερώτηση Ε είναι ναι ή όχι. Αν όμως ο Θεός απαντά τυχαία, η απάντηση στην ερώτηση δεν σου δίνει καμία πληροφορία.Η ακόλουθη λύση κατασκευάζει τις τρεις ερωτήσεις χρησιμοποιώντας το προηγούμενο λήμμα.
  • Ε1: Ρώτα τον Θεό Β, “Αν σε ρωτούσα ‘Είναι ο Α ο Θεός της Τύχης’, θα έλεγες τζα;”.
Αν ο Β απαντήσει τζα, τότε είτε ο Β είναι ο Θεός της Τύχης (και απαντά τυχαία), είτε δεν είναι και η απάντηση δείχνει ότι ο Α είναι ο Θεός της Τύχης. Σε κάθε περίπτωση, ο Γ δεν είναι ο Θεός της Τύχης. Αν ο Β απαντήσει ντα, τότε είτε είναι ο Θεός της Τύχης (και απαντάει τυχαία), είτε όχι και η απάντηση δείχνει ότι ο Α δεν είναι ο Θεός της Τύχης. Σε κάθε περίπτωση, ο Α δεν είναι ο Θεός της Τύχης.
  • Ε2: Ρώτα τον Θεό που βρήκες ότι δεν είναι ο Θεός της Τύχης από την προηγούμενη ερώτηση (είτε τον Α είτε τον Γ) και ρώτα τον: “Αν σε ρωτούσα ‘Είσαι ο Θεός του Ψεύδους’, θα απαντούσες τζα;”.
Αφού δεν είναι ο Θεός της Τύχης, αν απαντήσει ντα σημαίνει ότι είναι ο Θεός της Αλήθειας, ενώ αν απαντήσει τζα σημαίνει ότι είναι ο Θεός του Ψεύδους.
  • Ε3: Ρώτα τον ίδιο Θεό την ερώτηση: “Αν σε ρωτούσα ‘Είναι ο Β ο Θεός της Τύχης’, θα απαντούσες τζα;”.
Αν η απάντηση είναι τζα, τότε ο Β είναι ο Θεός της Τύχης, διαφορετικά ο Θεός της Τύχης είναι αυτός που δεν του έχεις μιλήσει. Ο τελευταίος θεός μπορεί να βρεθεί με αποκλεισμό.
Πηγές
  1. Άλμα πάνω↑ Boolos, George (1996). “The hardest logic puzzle ever”. The Harvard Review of Philosophy 6: 62–65.
  2. Άλμα πάνω↑ Boolos, George (1996). “The hardest logic puzzle ever”. The Harvard Review of Philosophy 6: 62–65.
  3. Άλμα πάνω↑ Rabern, B.; Rabern, L. (2008). “A simple solution to the hardest logic puzzle ever”. Analysis 68 (298): 105.



Πηγή: wikipedia






  Ανάλογα με την ένταση και τη διάρκεια των κενών μνήμης, τα blackouts διακρίνονται σε αποσπασματικά (fragmentary) και μακροπρόθεσμα (en bloc). Εάν μετά από υπενθύμιση θυμηθούμε τελικά τα γεγονότα που συνέβησαν, έχουμε να κάνουμε με αποσπασματικό κενό μνήμης ειδάλλως με μακροπρόθεσμο.


Σε αμφότερους τους δύο τύπους blackout, η υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ διαταράσσει τη λειτουργία των νευρικών κυττάρων στον ιππόκαμπο του εγκεφάλου, περιοχή που σχετίζεται άμεσα με την ανθρώπινη μνήμη. Συγκεκριμένα, το αλκοόλ παρεμβαίνει στους υποδοχείς του ιππόκαμπου που μεταφέρουν το γλουταμικό (νευροδιαβιβαστή που μεταδίδει σήματα μεταξύ των νευρώνων) εμποδίζοντας ορισμένους από το να λειτουργήσουν σωστά και ενεργοποιώντας άλλους.




Με απλούστερα λόγια, η επίδραση του αλκοόλ είναι παρόμοια με την προχωρητική αμνησία υπό την έννοια ότι ο εγκέφαλος χάνει προσωρινά την ικανότητα του να δημιουργεί αναμνήσεις.

Σύμφωνα με τους ειδικούς, πέρα από την ποσότητα του αλκοόλ που προφανώς σχετίζεται με την πρόκληση κενών μνήμης, σημαντικό ρόλο παίζει επίσης και η ταχύτητα με την οποία πίνουμε καθώς και το αν έχουμε φάει νωρίτερα ή όχι.


Στη Σιμόν ντε Μπωβουάρ. 14 Ιουλίου
(...)
Έκανε λοιπόν μούτρα κι εγώ γκρίνιαζα. Πήγαμε στο Φάλσταφ και την κατσάδιασα κανονικά. Τότε έπεσε μονοκόμματα, σαν κομμένο δέντρο, στην αγκαλιά μου και μου ζήτησε να την πάω σπίτι μου, και το έκανα.
Έμεινε εκεί τη νύχτα (και την επόμενη νύχτα – και θα περάσει και την αυριανή: Φεύγει την επομένη, την Κυριακή).
Χαϊδευτήκαμε χωρίς καμιά κουβέντα, πράγμα που κάνει πιο ανάλαφρη τη διήγηση αυτής της νύχτας. Έκανα όλα τ' άλλα εκτός από την τελική πράξη.
Είναι όπως η εμφάνισή της το δείχνει αρκετά, αυτό που ο Μπουμπού θα αποκαλούσε μια «μεγάλη ερωμένη».
Είναι εξάλλου πολύ γοητευτική στο κρεβάτι. Είναι η πρώτη φορά που κάνω έρωτα με μια μελαχρινή ή μάλλον μια μαύρη, γεμάτη μυρωδιές και με παράξενη τριχοφυΐα, με μια μικρή μαύρη γούνα στην κοιλιά κι ένα σώμα κάτασπρο, πολύ πιο λευκό απ' το δικό μου.


Στην αρχή αυτός ο βίαιος αισθησιασμός και αυτά τα πόδια που τσιμπούσαν σαν πηγούνι κακοξυρισμένου άντρα με εξέπληξαν λίγο, σχεδόν μ' αηδίασαν.
Αλλά όταν κανείς συνηθίσει είναι πολύ έντονα όλα.
Έχει γλουτούς σε σχήμα σταγόνας, γερούς αλλά κάπως βαριούς. Είναι πιο πλατιά κάτω απ' ό,τι πάνω και έχει μερικά σπυράκια στο στήθος (τα ξέρετε αυτά: τα σπυράκια της κακοθρεμμένης και κάπως ατημέλητης φοιτήτριας, είναι μάλλον συγκινητικό). Πολύ ωραία πόδια, μια τελείως επίπεδη και μυώδη κοιλιά, καθόλου στήθος και γενικά ένα ευλύγιστο ωραίο σώμα. Μια πολύ μακριά γλώσσα που ξετυλίγεται ατέλειωτα και μου χαϊδεύει τις αμυγδαλές, ένα στόμα εξίσου ευχάριστο με της Ζεζέ.
Συνολικά πιστεύω ότι είμαι όσο ευχαριστημένος μπορεί να είναι μια πόρτα φυλακής. Παρ' όλ' αυτά εκφράζω εδώ την ικανοποίησή μου απ' αυτήν τη νύχτα, που ήταν τέλεια παθιασμένη κι όχι απ' την προηγούμενη, που ήταν πιο κουμπωμένη, γιατί κάτι την ενοχλούσε.
Δεν ήθελα να είμαι πολύ καλός κι εξάλλου τα λογίδριά μου μού είχαν αφαιρέσει αυτήν τη δυνατότητα, και δεν ήθελε να μου πει ότι μ' αγαπάει, κυρίως μετά από αυτά που της είπα.
Η μουσική απ' τις υπαίθριες ορχήστρες της λεωφόρου ντυ Μαιν δημιουργούσε ένα σύνδεσμο ανάμεσά μας, θέλω να πω ένα σύνδεσμο λόγω του θορύβου. Κάποια στιγμή έπαιξαν το Some of these days κάτω απ' το παράθυρό μου.
Ήθελε συγκεκριμένα να τ' ακούσει και της είπα: «Nα το Some of these days». Δεν είπαμε πολλά άλλα πράγματα. Θέλησε να κοιμηθεί στην αγκαλιά μου, κι έτσι δεν έκλεισα μάτι.
Το πρωί μου είπε: «Δεν ζηλεύω την Τάνια, δεν θα δεχόμουνα ποτέ αυτά που της προσφέρετε. Ζηλεύω τη Σιμόν ντε Μπωβουάρ».
Πράγμα που είναι δικαιολογημένο κατά τη γνώμη μου. Βλέπετε ότι στα μάτια της δεν είστε καθόλου μια ηλίθια ή ένα περπατημένο μονοπάτι. Μου είπε αντίθετα: «Πάντα ήθελα να είστε με κάποιον όπως είστε με τη Σιμόν ντε Μπωβουάρ. Το βρίσκω καταπληκτικό».


(...) Μάθετε, χαριτωμένε μου Κάστορα, ότι προσπαθώ να τα βγάλω πέρα μέσα σ' όλες αυτές τις καταιγίδες, για να παραμείνω απόλυτα ενωμένος μαζί σας. Σ' αυτό το γράμμα δεν φαίνεται, επειδή έχω πολλά να πω. Σας φιλώ τρυφερά, χαριτωμένε μου Κάστορα, και θα σας γράψω κι αύριο.
Σας αγαπώ. (...)
14 Ιουλίου 1938



Γράμματα στον Κάστορα, Ο Ζαν-Πωλ Σαρτρ γράφει στη Σιμόν ντε Μπωβουάρ, σελ. 86-87, μτφρ.: Kαρίνα Λάμψα, Εκδόσεις Γλάρος, 1987

(...)
Είναι αλήθεια ότι τα γράμματα του Ζαν Πωλ Σαρτρ προς τον Κάστορα ξαφνιάζουν. Ξαφνιάζουν επειδή υπάρχει ο τεράστιος μύθος της ιδανικής ελεύθερης σχέσης των δύο αυτών «ιερών τεράτων».
Κι όπως γίνεται πάντα όταν δει κανείς μια κατάσταση από πολύ κοντά, ο αναγνώστης ανακαλύπτει ότι η «ιδανική» αυτή σχέση έκρυβε μια μεγάλη δόση σαδομαζοχισμού...
Οπωσδήποτε σοκάρει ο τρόπος με τον οποίο ο Σαρτρ περιγράφει λεπτομερώς τις ερωτικές του σχέσεις με άλλες γυναίκες. Κι είναι αδύνατο να πιστέψει κανείς ότι, όσο κι αν μια ερωτική σχέση βασίζεται στη φιλία, μερικά πράγματα δεν πληγώνουν.

Είναι ενδιαφέρον ότι ο Σαρτρ απευθύνεται στη Σιμόν πάντα στον πληθυντικό, πράγμα που δεν συμβαίνει με τις άλλες γυναίκες της ζωής του.
Είναι ενδιαφέρον επίσης ότι μέσα από τα γράμματα βλέπουμε ότι ο Ζαν Πωλ Σαρτρ δεν είχε απλά και μόνον κάποιες περιπέτειες με άλλες γυναίκες, αλλά είχε και μόνιμες και πολύ δυνατές μάλιστα σχέσεις που διαρκούσαν χρόνια.




Αξιοσημείωτο είναι και το γεγονός ότι, ενώ στα γράμματα υπάρχουν χιλιάδες αναφορές στις παράλληλες σχέσεις του Σαρτρ, δεν υπάρχει καμία νύξη σε κάποιες περιπέτειες που είναι γνωστό ότι είχε η Σιμόν ντε Μπωβουάρ.
Μέσα από την αλληλογραφία του αυτή φαίνεται όλη η περίεργη και αντιφατική στάση του Σαρτρ απέναντι στις γυναίκες. Τον γοητεύουν, τον σαγηνεύουν, αλλά και τον τρομάζουν.
Επηρεασμένος από την πολύ δυνατή σχέση που είχε με τη μητέρα του, ίσως είχε ανάγκη να βάλει τον πληθυντικό ανάμεσα σ' αυτόν και τη γυναίκα που θαύμαζε περισσότερο, τη Σιμόν ντε Μπωβουάρ, είχε ανάγκη να φαντάζεται τη σχέση τους πάνω από τις έντονες συγκινήσεις της σάρκας.
Δεν είναι τυχαίο ότι σ' όλα τα μυθιστορήματα και θεατρικά έργα του Σαρτρ οι γυναίκες είναι τα πρόσωπα που οδηγούν στην πτώση, είτε σωματική είτε πνευματική.
Κι όμως, δεν μπορούσε να ζήσει αν δεν ήταν περιτριγυρισμένος από πολλές γυναίκες.
Θηλυκό μυαλό, μ' εξαιρετικά έντονη ευαισθησία, μπορούσε πολύ καλύτερα να επικοινωνήσει με τις γυναίκες για όλες αυτές τις αποχρώσεις της καθημερινής ζωής που οι άντρες συνήθως περιφρονούν.
Κι έπειτα, το παιχνίδι της γοητείας ήταν τ' οξυγόνο του. Πάνω απ' όλα τον ενδιέφερε αυτό το βασανιστικό κυνήγι της κατάκτησης που άφηνε πάντα μια γεύση κενού.
(...)
Kαρίνα Λάμψα
 via

Στη δεκαετία του '70, μια ενοχλητική αλήθεια για την κατάθλιψη θα γινόταν γνωστή, καθώς οι συνέπειές της για τους ανθρωπότητα θα ήταν άκρως προβληματικές. Στο παρελθόν, Αμερικανοί ψυχίατροι είχαν συντάξει ένα εγχειρίδιο που περιέγραφε λεπτομερώς όλα τα συμπτώματα διαφορετικών ψυχικών ασθενειών, ώστε να γίνονται διαγνώσεις και να αντιμετωπίζονται όπως έπρεπε, στις πολιτείες των ΗΠΑ.
Ονομαζόταν «Διαγνωστικό και Στατιστικό Εγχειρίδιο». Σε μια έκδοσή του, οι επιστήμονες που ήταν υπεύθυνοι για τη σύνταξή του θα προσέθεταν εννέα συμπτώματα που έπρεπε να εκδηλώνει ένας ασθενής ώστε να διαγνωστεί με κατάθλιψη - όπως, για παράδειγμα, μειωμένο ενδιαφέρον για ευχαρίστηση ή επίμονα κακή διάθεση.
Για να έφτανε κάποιος γιατρός στο συμπέρασμα ότι ένα άτομο έπασχε από κατάθλιψη, έπρεπε ο ασθενής να εκδηλώνει τουλάχιστον πέντε από αυτά τα συμπτώματα για αρκετές εβδομάδες.
Το εγχειρίδιο και η «εξαίρεση πένθους»
Το εγχειρίδιο εστάλη σε γιατρούς στις ΗΠΑ και ξεκίνησε η ευρεία χρήση του για διαγνώσεις. Ωστόσο, μετά από λίγο καιρό, πολλοί από αυτούς τους γιατρούς αναζητούσαν τους επιστήμονες-συγγραφείς του, στην προσπάθειά τους να επισημάνουν κάτι που έβρισκαν προβληματικό.
Αυτό που συνέβαινε ήταν ότι θα έπρεπε να προχωρούν σε διάγνωση κατάθλιψης για κάθε άτομο που απευθυνόταν σε αυτούς λόγω πένθους και να του παρέχουν την αντίστοιχη περίθαλψη, που φυσικά περιελάμβανε και φάρμακα. Κι αυτό, ενώ ένα άτομο που έρχεται αντιμέτωπο με την απώλεια ενός κοντινού του ανθρώπου, εμφανίζει τέτοιου είδους συμπτώματα σχεδόν αυτόματα.
Συνεπώς, οι γιατροί που χρησιμοποιούσαν το εγχειρίδιο έπρεπε να ενημερωθούν και να συζητήσουν το αν ήταν λογικό να ναρκώνουν επί της ουσίας όλους τους ασθενείς τους που βίωναν αντίστοιχα προβλήματα.
Οι συντάκτες του εγχειριδίου αποφάσισαν τότε ότι θα υπήρχε ειδική ρήτρα στον κατάλογο των συμπτωμάτων της κατάθλιψης. Κανένα από αυτά δεν θα ίσχυε, αν ο ασθενής είχε χάσει κάποιο αγαπημένο πρόσωπο κατά τον προηγούμενο χρόνο. Σε τέτοιου είδους περιπτώσεις, όλα αυτά τα συμπτώματα θα θεωρούνταν φυσιολογικά και αναμενόμενα, και δεν θα υποδείκνυαν την ύπαρξη κάποιας ψυχικής διαταραχής.
Η συνθήκη αυτή ονομάστηκε «εξαίρεση πένθους», και φάνηκε να επιλύει το πρόβλημα.
Δεκαετίες μετά, εκατοντάδες γιατροί θα επανέρχονταν με μια ακόμη παρατήρηση πάνω στο εγχειρίδιο. Σε όλο τον κόσμο, η ιατρική κοινότητα ενθαρρυνόταν διαχρονικά να ενημερώνει τους ασθενείς ότι η κατάθλιψη είναι στην πραγματικότητα αποτέλεσμα μιας χημικής ανισορροπίας του εγκεφάλου - της έλλειψης σεροτονίνης ή κάποιας άλλης χημικής ουσίας.


η γυναίκα που έκρυβε τόνους κατάθλιψης 
κάτω απ' το γάργαρο γέλιο της
Όμως μια τέτοιου είδους αιτιολόγηση αγνοούσε το συνδυασμό άλλων παραγόντων στη ζωή ενός ανθρώπου, που θα μπορούσαν δυνητικά να προκαλέσουν θλίψη και κλονισμό της ψυχικής του υγείας. Ενδεικτικά παραδείγματα θα μπορούσαν να θεωρηθούν η έλλειψη φίλων ή η μακροχρόνια ανεργία και η φτώχεια.
Η «εξαίρεση πένθους» φάνηκε τότε πως είχε καταρρίψει μια σειρά ισχυρισμών που επιβίωνε για δεκαετίες, ότι δηλαδή οι αιτίες της κατάθλιψης αποδίδονται αποκλειστικά στη βιολογία του ανθρώπινου εγκεφάλου. Πρότεινε επί της ουσίας ότι υπάρχουν περαιτέρω αίτια, τα οποία θα μπορούσαν να είναι και κοινωνικά και θα έπρεπε να διερευνηθούν και να λυθούν σε αυτό το επίπεδο.
Επρόκειτο όμως για το άνοιγμα ενός debate που η κυρίαρχη ψυχιατρική (με μερικές εξαιρέσεις) δεν επιθυμούσε να διαχειριστεί.
Έτσι σταδιακά η «εξαίρεση πένθους» εξαλείφθηκε. Σε κάθε νέα έκδοση του εγχειριδίου για τη διάγνωση ψυχικών ασθενειών, η περίοδος θλίψης που επιτρεπόταν σε ένα άτομο προτού αυτό χαρακτηριστεί καταθλιπτικό συνεχώς μειωνόταν, αρχικά σε μερικούς μήνες, μέχρι τελικά να εκμηδενιστεί. Εάν για παράδειγμα μια μητέρα έχανε το παιδί της, ο γιατρός της θα είχε τη δυνατότητα να ξεκινήσει το αμέσως επόμενο λεπτό να της χορηγεί αντικαταθλιπτικά φάρμακα.
Καταχρηστική διάγνωση, γιγάντωση της βιομηχανίας φαρμάκων
Η Δρ Joanne Cacciatore, από το Arizona State University, ασχολήθηκε με την «εξαίρεση πένθους» και είχε προσωπική εμπειρία πάνω στο ζήτημα, όταν το δικό της μωρό πέθανε κατά τη διάρκεια του τοκετού. Η ίδια γνώριζε ότι πολλά άτομα σε κατάσταση πένθους είχαν διαγνωστεί με κάποιου είδους ψυχικής διαταραχής, επειδή ακριβώς εξέφραζαν τα αναμενόμενα συναισθήματα της θλίψης τους.
Αυτή η καταχρηστική διάγνωση ασθενών με κατάθλιψη, όπως ήταν φυσικό θα ευνοούσε τη ανάπτυξη μιας τεράστιας βιομηχανίας φαρμάκων γύρω από αυτή, ιδιαίτερα σε χώρες όπως η ΗΠΑ. Περίπου ένας στους πέντε Αμερικανούς ενήλικες λαμβάνουν τουλάχιστον ένα φάρμακο για ένα ψυχιατρικό πρόβλημα.
Στη Βρετανία, η συνταγογράφηση αντικαταθλιπτικών φαρμάκων έχει διπλασιαστεί σε μια δεκαετία, σε βαθμό που ένας στους 11 πολίτες λαμβάνει φάρμακα για να αντιμετωπίσει τυχόν αρνητικά συναισθήματα.
Τεράστια αύξηση κατανάλωσης αντικαταθλιπτικών, και όχι μόνο στα χρόνια της κρίσης, έχει καταγραφεί και στην Ελλάδα με τα "διεγνωσμένα" περιστατικά ανέρχονται περίπου στο 12%.
Ενδεικτικά, από τα επίσημα στατιστικά στοιχεία του Εθνικού Οργανισμού Φαρμάκων - μέσα σε μία οκταετία, από το 1995 έως το 2003, οι πωλήσεις των απλών ηρεμιστικών (ανάμεσά τους και τα αγχολυτικά) σημείωσαν άνοδο της τάξεως του 138%. Η αύξηση στα αντικαταθλιπτικά ήταν ακόμη μεγαλύτερη με την κατανάλωσή τους από το 1995 έως το 2003 να εκτοξεύεται κατά 515%: από 25,8 εκατομμύρια δόσεις στις 133 εκατομμύρια δόσεις
Χαλκευμένες έρευνες
Τι είναι όμως αυτό που έχει προκαλέσει την εκτόξευση της κατάθλιψης και το δίδυμο αδερφάκι της, το άγχος, να εκδηλώνονται με αυτόν τον τρόπο σε παγκόσμιο επίπεδο; Είναι δυνατόν να ευθύνεται μόνο η έλλειψη μιας ουσίας του εγκεφάλου και αυτή να εντοπίζεται σε τόσους μεμονωμένους ανθρώπους στον κόσμο;
Ο καθηγητής Irving Kirsch, από το Πανεπιστήμιο του Χάρβαρντ, για χρόνια διεξήγαγε έρευνα πάνω στα χημικά αντικαταθλιπτικά. Στη δεκαετία του 1990, ο ίδιος συνταγογραφούσε αντικαταθλιπτικά φάρμακα στους ασθενείς του συχνά.
Ήξερε από επιστημονικές δημοσιεύσεις ότι το 70% των ανθρώπων στους οποίους χορηγούνταν τέτοια φάρμακα αισθανόταν αμέσως σημαντικά καλύτερα. Όμως το γεγονός αυτό του κίνησε την περιέργεια. Άρχισε να διερευνά τα παραπάνω στοιχεία και με αίτημά του απέκτησε δεδομένα φαρμακευτικών εταιριών που είχαν συγκεντρωθεί ιδιωτικά πάνω σε αυτά τα φάρμακα. Με την έρευνά του θα ανακάλυπτε κάτι ιδιαίτερα σημαντικό.
Αυτό που έκαναν οι φαρμακευτικές εταιρίες για χρόνια ήταν ότι διεξήγαγαν εκατοντάδες έρευνες πάνω στην χρήση των αντικαταθλιπτικών φαρμάκων, δημοσίευαν όμως μόνο αυτές στις οποίες υπήρχαν θετικά αποτελέσματα στους ασθενείς.
Έτσι το ποσοστό που ήταν μέχρι τότε γνωστό πως είχε ωφεληθεί από τα αντικαταθλιπτικά δεν θα μπορούσε να ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα.
Επιπλέον, από περαιτέρω έρευνες του Kirsch, αλλά και τις επιστημονικής κοινότητας εν γένει, προέκυψαν στοιχεία που υποδείκνυαν ότι το 65 με 80% των ατόμων στα οποία χορηγούνταν αντικαταθλιπτικά, έπεφταν εκ νέου σε κατάθλιψη μέσα στην επόμενη χρονιά.
Αυτό οδήγησε τον καθηγητή Kirsch στο να θέσει ένα ακόμα βασικό ερώτημα. Πώς γνωρίζουμε ότι η κατάθλιψη προκαλείται πραγματικά από την έλλειψη σεροτονίνης;
Όταν άρχισε να αναζητεί απαντήσεις, αποδείχτηκε ότι τα στοιχεία που βρήκε ήταν άκρως εντυπωσιακά.
Ο καθηγητής Andrew Scull του Πανεπιστημίου του Princeton, γράφοντας στο περιοδικό Lancet, εξηγεί ότι η απόδοση της κατάθλιψης στην χαμηλή σεροτονίνη είναι «βαθιά παραπλανητική και μη επιστημονική». Επρόκειτο μόνο για ένα τέχνασμα του μάρκετινγκ, που θα ευνοούσε στην ανάπτυξη της αντίστοιχης φαρμακοβιομηχανίας.
Πως εξηγείται η κατάθλιψη;
Πως μπορούμε λοιπόν να εξηγήσουμε την κατάθλιψη;
Όλοι γνωρίζουμε ότι κάθε άνθρωπος έχει βασικές φυσικές ανάγκες: για φαγητό, νερό, στέγη και καθαρό αέρα. Αποδεικνύεται ότι, με τον ίδιο τρόπο, όλοι οι άνθρωποι έχουν ορισμένες βασικές ψυχολογικές ανάγκες. Όλοι οι άνθρωποι πρέπει να νιώθουν ότι ανήκουν κάπου, ότι είναι πολύτιμοι και ότι είναι καλοί σε κάτι. Πρέπει να αισθάνονται ότι το μέλλον τους θα είναι ασφαλές.
Όμως υπάρχουν όλο και περισσότερες ενδείξεις ότι ο πολιτισμός μας δεν ανταποκρίνεται στις ψυχολογικές ανάγκες για πολλούς - ίσως τους περισσότερους - ανθρώπους. Με πολύ διαφορετικούς τρόπους, η ανθρωπότητα φαίνεται πως έχει αποσυνδεθεί από τα πράγματα που πραγματικά έχει ανάγκη και αυτή η βαθιά αποσύνδεση οδηγεί σε αυτή την επιδημία της κατάθλιψης και του άγχους που αντιμετωπίζουν όλο και περισσότεροι πολίτες στον κόσμο.
Ας δούμε μια από τις αιτίες της κατάθλιψης και του άγχους: Υπάρχουν ισχυρές ενδείξεις ότι τα ανθρώπινα όντα πρέπει να αισθάνονται ότι η ζωή τους έχει νόημα - ότι κάνουν κάτι με έναν σκοπό που κάνει τη διαφορά. Είναι μια φυσική ψυχολογική ανάγκη. Όμως μεταξύ του 2011 και του 2012, η δημοσκοπική εταιρεία Gallup διεξήγαγε μια λεπτομερή μελέτη για το πώς αισθάνονται οι άνθρωποι για την αμειβόμενη εργασία τους, κάτι που κάνουν άλλωστε για το μεγαλύτερο μέρος του χρόνου τους. Διαπιστώθηκε ότι το 13% των ανθρώπων δεν «ενδιαφέρεται» για τη δουλειά του - δεν βρίσκει νόημα και δεν προσβλέπει σε αυτή. Περίπου το 63% δηλώνει ότι δεν είναι «αφοσιωμένο», το οποίο ορίζεται σαν να υπνοβατεί κατά τη διάρκεια της εργάσιμης ημέρας. Και το 24% έχει «ενεργά απεμπλακεί» από τη δουλειά του: τη μισεί.
Στη δεκαετία του 1970, ένας Αυστραλός επιστήμονας, ο Michael Marmot, θέλησε να διερευνήσει τι προκαλεί άγχος στο χώρο εργασίας και πίστευε ότι είχε βρει το τέλειο εργαστήριο για να ανακαλύψει την απάντηση: μια βρετανική δημόσια υπηρεσία, με έδρα το Whitehall. Αυτή η μικρή κοινότητα γραφειοκρατών χωριζόταν σε 19 διαφορετικά τμήματα, από τον μόνιμο γραμματέα στην κορυφή μέχρι τους δακτυλογράφους. Αυτό που ήθελε να μάθει ήταν: ποιος είναι πιθανότερο να υποστεί μια καρδιακή προσβολή που σχετίζεται με το άγχος - το αφεντικό στην κορυφή ή υποδεέστερος από αυτόν;
Τότε, ο περισσότερος κόσμος υπέθετε πως το αφεντικό θα αντιμετώπιζε πιο πολύ άγχος γιατί έχει περισσότερη ευθύνη πάνω στη δουλειά. Όταν όμως ο Marmot δημοσίευσε τα αποτελέσματά του, αποκάλυψε ότι η αλήθεια ήταν ακριβώς το αντίθετο από ό,τι περίμενε κανείς. Όσο χαμηλότερα βρισκόταν στην ιεραρχία ένας υπάλληλος, τόσο υψηλότερα ήταν τα επίπεδα άγχους και η πιθανότητα εμφάνισης καρδιακής προσβολής. Ο επιστήμονας αναζήτησε τότε τα αίτια αυτής της συνθήκης.
Και τότε, μετά από δύο ακόμη χρόνια έρευνας, ανακάλυψε το μεγαλύτερο παράγοντα. Αποδείχτηκε ότι όταν ένα άτομο δεν διαθέτει κανέναν έλεγχο πάνω στην εργασία του, είναι πολύ πιο πιθανό να βιώσει άγχος και κατ' επέκταση να εμφανίσει συμπτώματα κατάθλιψης. Οι άνθρωποι έχουν μια έμφυτη ανάγκη να αισθάνονται ότι αυτό που κάνουν καθημερινά έχει νόημα. Όταν βρίσκονται κάτω από ένα καθεστώς συνεχούς ελέγχου, αδυνατούν να εντοπίσουν ή να δημιουργήσουν νόημα γύρω από την εργασία τους. Προκύπτει δηλαδή ότι ένα τοξικό περιβάλλον εργασίας ή διαβίωσης γενικότερα είναι πιθανό να προκαλέσει σοβαρά προβλήματα.
Σίγουρα η κατάθλιψη και το άγχος μπορούν να οφείλονται σε μια σειρά από παράγοντες στην υγεία μας, όμως είναι καιρός να διερευνηθούν βαθύτερα και να προβληθούν και οι κοινωνικόι παράγοντες που μπορούν να πυροδοτήσουν ένα πρόβλημα ψυχικής υγείας.

Με πληροφορίες από το Guardian.

  Γιατί το πλύσιμο πιάτων είναι ευεργετικό, πόσες ώρες επιτρέπεται να λιώσεις στον καναπέ, τι σχέσεις πρέπει να έχεις με τους γείτονες και άλλοι 69 κανόνες του να ζεις μόνος. 
  Τα χρόνια που δεν πλήρωνες για σπίτι, ρεύμα, φαγητό πέρασαν στο χρονοντούλαπο. Ήρθε η ώρα να πάρεις τη ζωή (και τα πιάτα και τα ψώνια του σουπερμάρκετ) στα χέρια σου. Είθε αυτοί οι 69 κανόνες να σε βοηθήσουν σε αυτό το μοναχικό (πλην γαμάτο) ταξίδι. 


Οι 69 κανόνες του να μένεις μόνος σου

Χαρτογραφείς την περιοχή. Σουπερμάρκετ, περίπτερο που μένει ανοιχτό μέχρι αργά, τυροπιτάδικο για καφέ όπως φεύγεις για δουλειά, σουβλατζίδικο και πάει λέγοντας
Ο καναπές είναι το νέο κρεβάτι.
Ό,τι θέλεις. Όποτε θέλεις.
Μην καθυστερείς ποτέ το νοίκι και τα κοινόχρηστα. Θες να έχεις τη μικρότερη δυνατή επαφή με ιδιοκτήτες και διαχειριστές.
Πολύμπριζο. Ό,τι πιο σημαντικό έκανες για τον εαυτό σου.

Ησυχία. Απέραντη. Ατέλειωτη. Ονειρική.
 Κρέμασε πολλά πράγματα στους τοίχους. Αλλά ισχύει κι εδώ ο Κανόνας των T-Shirt της Ελιάνας, 'Τίμα τη στάμπα που φοράς'. Δηλαδή αν είναι στον τοίχο να βάλεις αφίσες από ταινίες/συναυλίες/βιβλία/δε-ξέρω-γω-τι, φρόντισε αυτά να είναι πράγματα για τα οποία να μπορείς να σταθείς σε μια στοιχειώδη ανταλλαγή απόψεων, να ξέρεις τι είναι όταν σε ρωτήσει ο επισκέπτης, να έχεις κάποια προσωπική ιστορία να διηγηθείς για αυτά.
Το σοβατεπί πρέπει να έχει χώμα, τα λουλούδια να έχουν μαραθεί και η σκόνη να κάνει την τηλεόραση Νo Definition. Grow a pair dude.
Σάκος κρεμασμένος μέσα στο σαλόνι. Οπωσδήποτε. Κι ας μην τον χρησιμοποιήσεις ποτέ.
Μακαρόνια, φακές, ρύζι και μία κατσαρόλα. Μέχρι εκεί, τα υπόλοιπα σε ταπεράκι.
Να που βλέπεις τις εκπομπές μαγειρικής με άλλο μάτι.
Και τις οδηγίες χρήσης.
Αν δε σε ενοχλεί *πραγματικά* ο θόρυβος που κάνει ο δίπλα, άφησέ τον ήσυχο.
Όσο πιο αόρατος περνάς στην πολυκατοικία, τόσο καλύτερα είσαι. Ο καιρός για να κάνεις φίλους επειδή έτυχε να βρεθούν δίπλα σου πέρασε, ήταν το σχολείο.
Γιατί ρε γαμώτο δεν πληρώνεις τα κοινόχρηστα; Γιατί;
Viakal Casa για το μπάνιο. Δεν υπάρχουν λόγια για να το τονίσουμε αρκετά.
Μια καλή, ψαγμένη καφετιέρα είναι επένδυση. Θα κάνει το 'πρόσωπο' να πιστέψει ότι είσαι άντρας Esquire και όχι αγόρι Maxim. Άσε που αισθάνεσαι καλύτερα για τον εαυτό σου όταν την χρησιμοποιείς κάθε πρωί.
Γίνε φίλος με ένα τουλάχιστον ηλικιωμένο ζευγάρι στην πολυκατοικία. Αυτοί δηλαδή που θα σου ποτίζουν τα φυτά και θα σου προσέχουν το σπίτι όταν είσαι διακοπές.
Ο Θεός του εργένη είναι το πλυντήριο πιάτων.
Δώσε χρώμα στη ζωή σου. Στα έπιπλα, στα σεντόνια, στη διακόσμηση, παντού.
Playstation μόνιμα στην TV.
Δεν είναι ντροπή να μένεις σε απόσταση αναπνοής από τη μάνα σου.Σκέψου τα λεφτά που θα γλιτώσεις σε πλυντήριο (που δεν χρειάζεται καν να αγοράσεις) και σε μουσακά (τι εννοείς δεν ξέρει να φτιάχνει;).
Κάβα πάντα ενημερωμένη.
Βγαίνε μέσα. Φωνάζεις στο σπίτι φίλους και αράζετε χαλαρά.
 Πολυθρόνα με 'τεμπέλη' για να αμολάς τα πόδια σου like a boss.
In αρωματικό χώρου we trust.
Στόλισε (κάπως) το σπίτι τα Χριστούγεννα. Δεν μένεις σε ξενοδοχείο.
Το πρώτο πράγμα που θα τσεκάρει όποιος έρθει είναι η βιβλιοθήκη σου.Κανόνισε να είναι εξοπλισμένη με όλα εκείνα που σε παρουσιάζουν με το καλύτερο δυνατό φως (βιβλία μαγειρικής, coffee table books κτλ).
Επίσης φρόντισε να την ξεσκονίζεις πού και πού για να μην βγάζει μάτι ότι έχεις να τα ανοίξεις χρόνια.
Πετάμε τα σκουπίδια. Δεν θες να αφήσεις εσάνς χωματερής στους καλεσμένους σου.
Κάνε αυτό όλη μέρα.
Άκου μουσική ελεύθερα, στο τέρμα, συνέχεια. ΟΚ, εκτός από τις ώρες κοινής ησυχίας.
ΜΗΝ ΞΕΧΑΣΕΙΣ ΤΑ ΚΛΕΙΔΙΑ ΣΟΥ. Θα υπάρχει πρόβλημα.

Με ρέγουλα το ρεύμα. Δεν θες να τραβάς τα μαλλιά σου με τον λογαριασμό της ΔΕΗ.
Δίνεις πάντα το σπίτι σε φίλο που το χρειάζεται. Ειδικά αν είναι γκομενοδουλειά.
Τα 'χοντρά', πχ ένα γερό καθάρισμα σε πατώματα, κάν' τα μια φορά τη βδομάδα γιατί μετά δεν υπάρχει γυρισμός. Για τα υπόλοιπα υπάρχει πάντα χρόνος κάθε φορά που είναι να έρθει κάποιος. (Όσο πιο απροειδοποίητη η επίσκεψη, τόσο περισσότερη δουλειά προλαβαίνει να βγει σε λιγότερο χρόνο, ΘΑΥΜΑ.)
Πάντα υπάρχει ο μεγα-douchebag γείτονας που θα μιρμιρίζει για το παραμικρό. Μη γίνεις έτσι. Μην προσπαθήσεις να ανταποδώσεις.
Τα πιάτα μπορούν να περιμένουν.
Δυστυχώς τα πιάτα δεν πλένονται μόνα τους.
Καναπές χωρίς τρύπα από τσιγάρο δεν είναι καναπές.
Champions League χωρίς λερωμένο καναπέ (που έχει τρύπα από τσιγάρο) δεν είναι Champions League.
Στο τραπέζι κάθεσαι με τους γονείς σου. Οι φίλοι σου προτιμούν το σαλόνι.
Καθαρίζεις το μπάνιο μια φορά τη βδομάδα. Θες να μπει κοπέλα στο μπάνιο και να φύγει τρέχοντας;
Στο σουπερμάρκετ πάρε ό,τι χρειάζεσαι για να μαγειρέψεις το φαγητό της ημέρας. Γιατί θα καταλήξεις να διατηρείς περισσότερα τρόφιμα στον κάδο απορριμάτων, παρά στο ψυγείο.
Καρέκλα.
Καλά είναι τα διάφορα χρώματα στους τοίχους αλλά στη δισκοθήκη σου θα κριθείς.
Για τη δισκοθήκη: Το μέγεθος μετράει αλλά η ποιότητα μετράει περισσότερο.
Να το παίζεις χαζός γενικά. Λειτουργεί. Σε αφήνουν εντελώς ήσυχο.
Παγάκια από τα σουπερμάρκετ. Χωρίς πλάκα. Είναι η καλύτερη αγορά που έγινε ποτέ. Μην κοροϊδευόμαστε, τις παγοθήκες δεν θα τις γεμίσεις ποτέ.
Όχι ρε, δεν πίνω νερό από το μπουκάλι. Παιδιά είμαστε τώρα;
Η κρεβατοκάμαρά σου οφείλει να είναι μίνιμαλ και φιλόξενη. Όχι τιγρέ, καθρέφτες ή οτιδήποτε άλλο που υποδηλώνει ότι την χρησιμοποιείς ως δωμάτιο ΧΧΧ ξενοδοχείου. 
Ο εσωτερικός διάλογος όσο πλένεις τα πιάτα είναι από αυτά 'τα καλύτερα πράγματα στη ζωή που δεν είναι πράγματα'.
Είσαι εργένης, άρα δικαιούσαι να είσαι ανοργάνωτος. Σε όλα εκτός από το συρτάρι που έχεις τους καταλόγους delivery. Αυτό πρέπει να είναι στην εντέλεια.
Ήρεμα με τα ηχεία και τα σούπερ ντούπερ ηχοσυστήματα. Σπίτι έπιασες, δεν άνοιξες κλαμπ.
Ναι, δεν είσαι με τη μάζα μπλα μπλα μπλα, έχεις ιδιαίτερο γούστο μπλα μπλα μπλα, δεν γίνεται να μην ψωνίσεις απ' τα ΙΚΕΑ.
Όχι χλωρίνη στο παρκέ.
Κυκλοφόρα γυμνός όσο πιο συχνά και όσο πιο πολύ μπορείς. Αυτό που θα σου λείψει όταν κάνεις σοβαρή σχέση. Μαζί πάντα με την ελευθερία του να τεντώνεσαι όσο θέλεις στο κρεβάτι.
Μαραθώνιοι. Pro, σειρές, ταινίες, όλα μαζί και όλα ξεχωριστά.
Ένας καναπές, ένα ψυγείο, ένα γκαζάκι και μια τεράστια, όσο πιο μεγάλη γίνεται, τηλεόραση. Δεν χρειάζεται τίποτα άλλο για να είσαι μόνος και ευτυχισμένος.
Είναι μεγάλο άγχος αυτό του θερμοσίφωνα. Μάθε να το ντιλάρεις.
Αδειάζουμε τις μπύρες που ζεστάθηκαν πριν τις πετάξουμε στη σκουπιδοσακούλα.
Η νουτέλα δεν χρειάζεται ψυγείο. Ούτε η μερέντα.
H θέση σου στον καναπέ είναι νομικά κατοχυρωμένη. Κανείς δεν κάθεται σε αυτήν χωρίς εξουσιοδότηση από σένα.
Οι σακούλες με τα χαρτιά και τα απομεινάρια από τα σουβλάκια δεν βγάζουν ποτέ τη νύχτα στο σπίτι σου.
Πριν από τηλεοράσεις, φούρνους, φουρνάκια, τραπέζια, ψυγεία, αγοράζεις μια καλή κλειδαριά. Είδες τι έγινε στον 'Εχθρό μου';
Οι γονείς είναι πάντα ευπρόσδεκτοι στο σπίτι σου. Μέχρι να αρχίσουν τις προτάσεις και τις ιδέες για τη διακόσμηση.
Κάθε επίσκεψη στο μπάνιο με ανοιχτή την πόρτα είναι μια ένεση ελευθερίας.
Βγάζουμε τα ψώνια από τις σακούλες ΑΜΕΣΩΣ μετά το σουπερμάρκετ.
Κρατάμε τις σακούλες για τα τάπερ που θα επιστρέψουμε σύντομα στη μαμά.



 Μήπως μπλέκετε σε σχέσεις χωρίς κατανόηση; Φοβάστε να δείξετε τον πραγματικό εαυτό σας, μήπως και σας απορρίψουν; Βάζετε τις ανάγκες των άλλων πάνω από τις δικές σας; Μήπως αισθάνεστε ότι πρέπει, με κάθε κόστος, να αγωνίζεστε για το καλύτερο, κι αυτό αποδεικνύεται συνεχώς λιγότερο καλό;

Οι πιο συνηθισμένες «παγίδες ζωής», οι στερεότυποι εκείνοι τρόποι με τους οποίους ανακυκλώνουμε τα σενάρια της ζωής μας και εξαιτίας των οποίων βιώνουμε μια συνεχή δυσφορία ή δυσλειτουργούμε σε διαπροσωπικό και επαγγελματικό επίπεδο,  αποτέλεσαν το αντικείμενο μελέτης των ψυχολόγων Jefrey Young και Janet Klosko, οι οποίοι εισήγαγαν την έννοια των σχημάτων και τη Θεραπεία Σχημάτων.


Τι είναι μια παγίδα;

Οι παγίδες (ή αλλιώς σχήματα) αναπτύσσονται κατά τον Young ως αποτέλεσμα τοξικών εμπειριών της παιδικής μας ηλικίας. Ένα σχήμα είναι δηλαδή:

  • ένα ευρύ, διάχυτο πρόβλημα ή μοτίβο
  • αποτελούμενο από μνήμες, συναισθήματα, σκέψεις και σωματικές αισθήσεις
  • που αφορά τον εαυτό και τις σχέσεις με τους άλλους
  • που δημιουργήθηκε στην παιδική ηλικία ή στην εφηβεία
  • που αναπτύχθηκε σε όλη τη διάρκεια της ζωής και
  • που είναι δυσλειτουργικό σε σημαντικό βαθμό.

Οι δυσλειτουργικές συμπεριφορές αναπτύσσονται ως απάντηση στις παγίδες.




 Η ειρωνεία της επανάληψης

Στην ενήλικη ζωή οι παγίδες διεγείρονται από γεγονότα, τα οποία αντιλαμβανόμαστε (ασυνείδητα) ως παρόμοια με τις τραυματικές εμπειρίες της παιδικής μας ηλικίας. Όταν κάποια από τις παγίδες ενεργοποιηθεί, βιώνουμε ένα ισχυρό αρνητικό συναίσθημα, όπως: θλίψη, ντροπή, φόβο ή οργή.

Οι παγίδες παλεύουν να επιβιώσουν, ως αποτέλεσμα της ανθρώπινης ανάγκης για συνέπεια. Αν και η παγίδα προκαλεί πόνο, είναι άνετη και οικεία. Έχει «σωστή» αίσθηση. Οι άνθρωποι νιώθουν να ελκύονται από γεγονότα που ενεργοποιούν τις παγίδες τους. Παραδόξως, τους  οδηγούν άθελά τους να αναπαράγουν στην ενήλικη ζωή τους τις συνθήκες της παιδικής ηλικίας, που ήταν τόσο βλαπτικές γι’ αυτούς.

Η δυσλειτουργική φύση των παγίδων συνήθως γίνεται εξαιρετικά εμφανής αργότερα στη ζωή, όταν οι άνθρωποι συνεχίζουν να διαιωνίζουν τις παγίδες τους στις αλληλεπιδράσεις τους με τους άλλους ανθρώπους, έστω και αν οι αντιλήψεις τους δεν είναι πια ακριβείς.


 Πώς αναπτύσσονται οι παγίδες;

Η κληρονομικότητα, η έμφυτη ιδιοσυγκρασία και το περιβάλλον, τα πρώιμα τραυματικά γεγονότα αλληλεπιδρούν. Ως αποτέλεσμα αυτής της αλληλεπίδρασης προκύπτουν οι παγίδες.

Πρώιμες εμπειρίες: οι τοξικές εμπειρίες της παιδικής ηλικίας είναι η πρωταρχική πηγή των παγίδων. Οι παγίδες, που αναπτύσσονται νωρίτερα και ισχυρότερα ανακύπτουν συνήθως μέσα από την οικογένεια. Σε μεγάλο βαθμό, η δυναμική της οικογένειας είναι η δυναμική ολόκληρου του πρώιμου κόσμου του παιδιού. Άλλες επιρροές είναι οι φίλοι, το σχολείο, οι κοινωνικές ομάδες, η κουλτούρα του περιβάλλοντος. Οι παγίδες, που αναπτύσσονται αργότερα δεν είναι τόσο γενικές ή διάχυτες ή τόσο έντονες.




Ιδιοσυγκρασία: η ιδιοσυγκρασία καθορίζει εν μέρει το κατά πόσο το άτομο ταυτίζεται με τα χαρακτηριστικά ενός «σημαντικού άλλου» και τα εσωτερικεύει.

Κάθε παιδί έχει μια μοναδική και διακριτή προσωπικότητα ή ιδιοσυγκρασία από τη γέννησή του. Η συναισθηματική ιδιοσυγκρασία αλληλεπιδρά με τα οδυνηρά γεγονότα της παιδικής ηλικίας για τη δημιουργία των παγίδων. Οι διαφορετικές ιδιοσυγρασίες εκθέτουν επιλεκτικά τα παιδιά σε διαφορετικές περιστάσεις της ζωής (για παράδειγμα: ένα επιθετικό παιδί είναι ίσως πιο πιθανό να προκαλέσει τη σωματική κακοποίηση από ένα βίαιο γονέα, σε σχέση με ένα παθητικό παιδί). Επιπλέον, οι διαφορετικές ιδιοσυγκρασίες καθιστούν σε διαφορετικό βαθμό τα παιδιά ευάλωτα σε παρόμοιες περιστάσεις της ζωής. Ένα εξαιρετικά ευνοϊκό ή αρνητικό πρώιμο περιβάλλον μπορεί να κάμψει τη συναισθηματική ιδιοσυγκρασία σε σημαντικό βαθμό και το αντίστροφο.


Τι χρειάζεται ένα παιδί για να αναπτυχθεί;

Τα παιδιά έχουν κάποιες βασικές συναισθηματικές ανάγκες, που χρειάζεται να καλυφθούν. Οι ανάγκες αυτές είναι καθολικές, τις έχουν δηλαδή όλοι οι άνθρωποι, αν και κάποιοι έχουν εντονότερες ανάγκες από άλλους.

Οι παγίδες προκύπτουν από ανεκπλήρωτες συναισθηματικές ανάγκες κατά την παιδική ηλικία. Οι πέντε πυρηνικές συναισθηματικές ανάγκες των ανθρώπων είναι:

  • Βασική ασφάλεια: ασφάλεια, σταθερότητα, φροντίδα και αποδοχή
  • Επαφή με τους άλλους
  • Αυτονομία
  • Αυτοεκτίμηση
  • Αυτοέκφραση
  • Ρεαλιστικά όρια





Η παγίδα της εγκατάλειψης "Σε παρακαλώ μη με αφήνεις!"... 

Εάν αναγνωρίζετε αυτή τη φράση για τον εαυτό σας, τότε αυτό σημαίνει ότι βιώνετε έντονα συναισθήματα όταν μικρά ή μεγάλα γεγονότα ζωής ξυπνάνε τη βασική σας πεποίθηση: θα χάσετε τους ανθρώπους που αγαπάτε και θα μείνετε εντελώς μόνοι/ες, θα εγκαταλειφθείτε και αυτό θα κρατήσει για πάντα.

Ακόμα και σύντομοι αποχωρισμοί μπορεί να σας κάνουν να νιώσετε ανασφαλής, και ίσως να προσκολληθείτε υπερβολικά στο/στη σύντροφό σας, να θυμώσετε ή να φοβηθείτε αδικαιολόγητα μπροστά σε έναν ενδεχόμενο αποχωρισμό.

Οι αιτίες για να δημιουργηθεί μια τέτοια παγίδα κατά την παιδική ηλικία είναι πολλές και διαφορετικές για κάθε άτομο. Μπορεί να μεγαλώσατε με νταντάδες ή σε κάποιο ίδρυμα, με πολλές διαφορετικές μητρικές φιγούρες σε πολύ μικρή ηλικία. Μπορεί κάποιος γονιός σας να πέθανε ή να σας εγκατέλειψε όταν ήσασταν μικρός/ή, ή να χάσατε την προσοχή ενός γονιού σας σε σημαντικό βαθμό, όταν για παράδειγμα γεννήθηκε το αδελφάκι σας.
Μπορεί, επίσης, η μητέρας σας να είχε εισαχθεί στο νοσοκομείο ή να είχε απομακρυνθεί από κοντά σας για ένα μεγάλο διάστημα όταν ήσασταν παιδί, ή η ίδια να ήταν ασταθής (έπεφτε σε κατάθλιψη, θύμωνε, μεθούσε). Τελος, μπορεί οι γονείς σας να χώρισαν όταν ήσασταν μικρός/ή ή να μάλωναν τόσο πολύ, που φοβόσασταν ότι η οικογένεια θα διαλυθεί. Αντιθέτως, η οικογένειά σας μπορεί να ήταν υπερβολικά περιοριστική και υπερπροστατευτική, ώστε δεν μάθατε ποτέ να αντιμετωπίζετε τις δυσκολίες της ζωής σαν παιδί.
Τι συμβαίνει όμως όταν ενεργοποιείται η παγίδα; Αρχικά μπορεί να σας πιάσει έντονο άγχος και ένα παραλήρημα: "Πού έχει πάει; Είμαι ολομόναχος/η, χάθηκα". Το άγχος αυτό μπορεί να κορυφωθεί και να κρατήσει ακόμη και για μέρες. Όταν κάποια στιγμή περάσει και θα έχει έρθει η αποδοχή, θα εμφανιστεί ταυτόχρονα και η λύπη, που μπορεί όμως να φτάσει μέχρι και την κατάθλιψη. Εάν τελικά αυτός ή αυτή επιστρέψει σε εσάς, τότε εσείς θυμώνετε μαζί του/της που σας εγκατέλειψε, αλλά και με τον εαυτό σας για τη μεγάλη σας αδυναμία.
Φαίνεται να γοητεύεστε από ανθρώπους και συντρόφους που σαν δημιουργούν ένα ανάμεικτο συναίσθημα ελπίδας και αμφιβολίας ότι θα μείνουν σταθερά μαζί σας. Αποφεύγετε ίσως και τις στενές σχέσεις από το φόβο ότι θα τις χάσετε ή ότι θα δεθείτε πάρα πολύ και θα πληγωθείτε. Θυμώνετε εύκολα και υπεραντιδράτε απέναντι σε ενδείξεις ότι ο/η σύντροφός σας θέλει να σας εγκαταλείψει.
Συνειδητοποιήστε, λοιπόν, την εγκατάλειψη της παιδικής σας ηλικίας, ανακαλύψτε και καταγράψτε τις αφορμές κατά τις οποίες βγαίνει η παγίδα στην καθημερινή σας ζωή. Αποφύγετε τους επιπόλαιους, ασταθείς και αμφιθυμικούς συντρόφους, πιστέψτε ότι υπάρχουν άνθρωποι που θα μείνουν δίπλα σας και δεν θα σας εγκαταλείψουν και μην υπεραντιδράτε στους φυσιολογικούς αποχωρισμούς μιας φυσιολογικής σχέσης.

Η παγίδα της δυσπιστίας και της κακοποίησης "Δεν μπορώ να σε εμπιστευτώ"
Η παγίδα αυτή διαθέτει ένα κράμα συναισθημάτων τα οποία νιώθουμε ότι είναι έτοιμα να εκραγούν: Πόνος, Φόβος, Οργή και Θλίψη.
Η διάθεσή σας είναι πολύ συχνά ευμετάβλητη ή αποστασιοποιήστε πλήρως από τα συναισθήματά σας που νιώθετε να σας παραλύουν, δίνοντας την εντύπωση ότι βρίσκεστε κάπου αλλού. Για εσάς οι σχέσεις είναι επικίνδυνες και απρόβλεπτες. Δυσκολεύεστε να εμπιστευτείτε τους ανθρώπους, είστε σε μια συνεχή επιφυλακή ενώ πιστεύετε (με βάση τις εμπειρίες σας) ότι μπορεί να σας πληγώσουν, να σας προδώσουν και να σας χρησιμοποιήσουν.
Έχετε καταλήξει σε αυτά τα συμπεράσματα γιατί κάποιος στην οικογένειά σας σας κακοποιούσε λεκτικά, σωματικά ή σεξουαλικά. Δεν μπορέσατε να εμπιστευτείτε τους ανθρώπους στην οικογένειά σας γιατί μπορεί να εκμεταλλεύονταν τις αδυναμίες σας, να σας έλεγαν ψέματα, να σας έδιναν υποσχέσεις που δεν κρατούσαν... Επιπλέον, μπορεί να εξαναγκαζόσασταν να κάνετε πράγματα με την απειλή της αυστηρής τιμωρίας ή της αντεκδίκησης ή οι άνθρωποι στην οικογένειά σας να ήταν εναντίον σας ή να σας μιλούσαν με τρόπο που σας πλήγωναν.
Η κακοποίηση κάνει τους ανθρώπους να ντρέπονται για τον εαυτό τους και να πιστεύουν ότι άξιζαν αυτό που έπαθαν. Οι άλλοι τους έκαναν να πιστέψουν ότι δεν έχουν δικαίωμα να διεκδικήσουν κάποια πράγματα ή να υποστηρίξουν τον εαυτό τους. Το άτομο για να αντέξει τα συναισθήματα και τις εικόνες ή την πραγματικότητα της κακοποίησης, αποδράει ψυχολογικά (διάσχιση) και αποστασιοποιείται.
Εάν αναγνωρίζετε κάτι από τα παραπάνω σε εσάς, τότε ίσως να αντιληφθείτε ότι επιλέγετε συντρόφους με ένα οξύθυμο χαρακτήρα που σας τρομάζει, που χάνει τον έλεγχο και σας ταπεινώνει, σας υποτιμά και σας κατακρίνει. Δεν σέβεται τις ανάγκες σας, σας εξαναγκάζει να κάνετε διάφορα πράγματα και εκμεταλλεύεται τις αδυναμίες σας.
Ο λόγος που όλοι μας τείνουμε να επαναλαβάνουμε τα ίδια βιώματα και αυτοκαταστροφικά σενάρια που ζήσαμε σαν παιδιά, είναι ότι μας είναι πιο οικεία. Τις περισσότερες φορές έχουμε εσωτερικεύσει επικριτικές φωνές και έχουμε λανθασμενα πιστέψει ότι εμείς είμαστε οι κακοί της όλης υπόθεσης.
Εάν όλα τα παραπάνω νιώθετε να σας δυσκολεύουν, μη διστάσετε να ζητήσετε να δείτε ένα θεραπευτή για να σας βοηθήσει να απεγκλωβιστείτε από αυτή την παγίδα.
Αναγνωρίστε πως ξεκίνησε και φαντασιακά (για αρχή) εκφράστε το θυμό σας σε αυτόν που σας κακοποίησε, μέχρι να βρείτε τον τρόπο να τον/την αντιμετωπίσετε.
Μην ανέχεστε την κακοποίηση στις τωρινές σας σχέσεις και προσπαθήστε να δημιουργήσετε σχέση μ' ένα άτομο που σέβεται τα διακαιώματά σας και δε θέλει να σας πληγώσει.

Η παγίδα της μειονεκτικότητας "Είμαι ανάξιος/α"
Κυρίαρχο συναίσθημα εδώ είναι η Ντροπή.
Ντρέπεστε όταν εκτίθενται τα ελαττώματά σας και μπορεί να κάνετε το παν για να αποφύγετε τέτοιες καταστάσεις.
Πιστεύετε για τον εαυτό σας ότι δεν αξίζετε και ψάχνετε συνεχώς αποδείξεις ότι οι άνθρωποι σας αντιπαθούν και σας απορρίπτουν. Μπορεί να γίνεστε αυτοτιμωρητικός/ή και αυτό με τη σειρά του να σας κάνει πολύ ευάλωτους/ες στις σχέσεις.
Κάθε ένας από εμάς διαχειρίζεται με το δικό του τρόπο την παγίδα της Μειονεκτικότητας. Κάποιοι επιτρέπουν στον εαυτό τους να γίνουν ευάλωτοι σε κάποια συγκεκριμένα σημεία και να αποκαλύψουν συναισθήματα, κάποιοι άλλοι κρύβουν ορισμένα, ένω άλλοι φροντίζουν να υπεραναπληρώνουν αυτό που στην πραγματικότητα είναι και να καμουφλάρονται.
Τα συναισθήματα της αποκάλυψης είναι δύσκολα και η κακή εικόνα εαυτού φαίνεται να είναι πειστική και παγιωμένη. Για το λόγο αυτό, πολλοί λίγοι έρχονται αναγνωρίζοντας ότι νιώθουν μειονεκτικά.
Όλα ξεκίνησαν όταν κάποιος στην οικογένειά σας ήταν υπερβολικά επικριτικός, προσβλητικός ή τιμωρητικός και ίσως σας έκανε να νιώθετε προβληματικός/ή. Iσως σας κατηγορούσαν για ό,τι συνέβαινε στο σπίτι και τόνιζαν διαρκώς πόσο κακός/ια ή ανάξιος/α ήσασταν. Το αίσθημα της ταπείνωσης ακολουθούσε κάθε τέτοια συμπλοκή ενώ τα ελαττώματά σας (γιατί όλοι έχουμε!) βρίσκονταν στο στόχαστρο.
Τα ελαττώματά μας όμως είναι ένα κομμάτι του πραγματικού μας εαυτού. Και αν τα κρύβουμε σε σημείο που αρνούμαστε ότι τα έχουμε, είναι σαν να σκοτώνουμε και να θάβουμε ένα κομμάτι από εμάς. Αλλά επειδή οι πρώιμες εμπειρίες μας πάντα θα μας "κυνηγάνε", προσέξτε μήπως γίνετε εσείς επικριτικός με τα παιδιά σας, με τη σύντροφό σας ή με τους φίλους σας.
Αν θέλετε να κάνετε κάτι διαφορετικό ώστε να το αλλάξετε, αρχίστε να παρατηρείτε πως αντδράτε όταν νιώθετε μειονεκτικά σε διάφορες περιστάσεις. Παρακολουθήστε τα συναισθήματά σας και καταγράψετε τα χαρίσματα και τα ελαττώματά σας από την παδική σας ηλικία μέχρι σήμερα. Δεχτείτε την αγάπη από τους κοντινούς σας ανθρώπους και σταματήστε να αφήνετε τους άλλους να σας φέρονται άσχημα. Αξιολογήστε κατά πόσο σοβαρά είναι τα ελαττώματά σας και γράψτε ένα γράμμα στον επικριτικό γονέα σας.




Η παγίδα της αποτυχίας "Νιώθω αποτυχημένος/η"
Είτε τα καταφέρνετε, είτε όχι, τις περισσότερες φορές νιώθετε ότι αποτυγχάνετε. Αποθαρρύνεστε από το να κάνετε καινούρια βήματα, λέγοντας "Ποιο το όφελος. Αφού πάλι σε αποτυχία θα καταλήξει" και χάνετε όλο και περισσότερο ευκαιρίες και δεξιότητες.
Η παγίδα της αποτυχίας κατακλήζει σχεδόν όλους τους τομείς. Επαγγελματικούς, προσωπικούς..... Η προσμονή για μια αποτυχία, ίσως να λειτουργεί και σαν αυτοεκπληρούμενη προφητεία, σαμποτάροντας πολύ συχνά τον εαυτό σας. Μερικοί πιο συχνοί τρόποι ίσως να είναι το γεγονός ότι υποτιμάτε τις ικανότητές και τα επιτεύγματά σας και μεγεθύνετε τις αδυναμίες και τα λάθη σας.
Αποφεύγετε ίσως να πέρνετε πρωτοβουλίες ή αποφάσεις μόνοι σας στη δουλειά, με αποτέλεσμα να μην σας εμπιστευτούν για μια πιο υπεύθυνη θέση. Επιλέγετε μια καριέρα κατώτερη των δυνατοτήτων σας, ή σε μια προσπάθεια να κρύψετε και να υπεραναπληρώσετε το αίσθημα της αποτυχίας, μπορεί να επιλέξετε μια δουλειά πάρα πολύ δύσκολη και αυτό να σας φέρει πάλι στο ίδιο σημείο.
Αν γυρίσετε το χρόνο πίσω, ίσως να ξανανιώσετε εκείνο το αίσθημα που άφηνε πίσω της η έντονη επικριτικότητα από κάποιον γονέα σας. Οι γονείς σας μπορεί να σας είχαν θέσει πολύ υψηλές προσδοκίες, τις οποίες δικαίως σαν παιδί δεν μπορέσατε να εκπληρώσετε. Ίσως σας να σας συνέκριναν με τα αδέλφια σας/ξαδέλφια σας ή να είχατε μια μαθησιακή δυσκολία και να μην ήσασταν τόσο καλός μαθητής.
Τέλος, μπορεί οι γονείς σας να μην σας έθεταν αρκετούς περιορισμούς και έτσι να μην συνηθίσατε στην αυτοκυριαρχία ή στις ευθύνες. Συνεπώς, δεν είχατε την απαραίτητη στήριξη ώστε να μάθετε να κάνετε συστηματικά και αποτελεσματικά τις σχολικές σας εργασίες ή να μάθετε τεχνικές και ικανότητες.
Έχετε δυνατότητες αλλά δεν σας δόθηκαν οι ευκαιρίες να τις ανακαλύψετε και να τις αξιοποιήσετε. Φτιάξτε μια λίστα με τα προτερήματα και τις ικανότητές σας από όταν ήσασταν παιδί μέχρι σήμερα. Αν ανακαλύψετε ότι υπάρχουν κάποια πραγματικά κενά στις γνώσεις σας λόγω των χρόνων αποφυγής, αναγνωρίστε τα πραγματικά αίτια και μην κατηγορείτε άλλο τον εαυτό σας. Αναγνωρίστε την πρόοδο που έχετε κάνει και ανταμείψτε τον εαυτό σας που αποφασίζει να ξεκινήσει και να δοκιμάσει από την αρχή κάποιες νέες για εσάς δεξιότητες και ικανότητες.

Η παγίδα της ευαλωτότητας "Φοβάμαι την καταστροφή"
Κατακλύζεστε συχνά από το άγχος και τη σκέψη ότι θα σας πλήξει η καταστροφή και δεν θα μπορέσετε να την αντιμετωπίσετε. Υπάρχουν 4 κατηγορίες ευαλωτότητας, ανάλογα με το που ανήκει η παγίδα σας:

 1) υγεία και ασθένεια, 

 2) κίνδυνος, 

 3) φτώχεια, 

 4) απώλεια ελέγχου.
Αν ανήκετε στην πρώτη κατηγορία της υγείας και της ασθένειας, τότε μάλλον αναζητάτε διαρκώς σωματικά συμπτώματα που να προμηνύουν κάποιο πιθανό πρόβλημα.
Ανησυχείτε ότι κάτι σοβαρά ιατρικό σας συμβαίνει, αν και οι γιατροί σας διαβεβαιώνουν για το αντίθετο.

Όσον αφορά την παγίδα ευαλωτότητας στον κίνδυνο, φαίνεται να ανησυχείτε υπερβολικά τόσο για τη δική σας ασφάλεια όσο και των αγαπημένων σας προσώπων.
Φοβάστε τις φυσικές καταστροφές (σεισμοί, πλημμύρες), καθώς και τα αυτοκινητιστικά και αεροπορικά δυστυχήματα, παρόλο των λογικών πιθανοτήτων.
Η ευαλωτότητα ως προς τη φτώχεια αφορά κυρίως ανθρώπους που έζησαν την παιδική τους ηλικία σε εμπόλεμες, κατοχικές και οικονομικά δυσμενείς καταστάσεις της χώρας τους και της οικογένειάς τους. Αποταμιεύετε ακόμα και ευτελή ποσά και παρόλο την οικονομική άνεση που διαθέτετε, ανησυχείτε υπερβολικά ακόμα και για μικροέξοδα, φοβούμενοι/ες την απόλυτη οικονομική σας καταστροφή. Αν χάσετε τα χρήματά σας, τότε είστε έρμαιο της οποιαδήποτε καταστροφής σας έρθει!




Τέλος, η απώλεια ελέγχου αφορά εκείνα τα άτομα που έχουν ένα καταστροφολογικό τρόπο σκέψης και ίσως εκδηλώνουν πολλές προσβολές πανικού.

 Αν και εσείς ανήκετε εδώ, τότε σίγουρα θα ξέρετε ότι ο φόβος σας είναι μήπως πάθετε νευρικό κλονισμό, λιποθυμήσετε, τρελαθείτε ή χάσετε τον έλεγχο. Σκέφτεστε ότι μπορεί να σας συμβεί το χειρότερο και νιώθετε τόσο αδύναμη/ος που δεν μπορείτε να αντιμετωπίσετε την πραγματικότητα.
Και για τις τέσσερις περιπτώσεις, η παιδική ηλικία έχει να μας δώσει μια καλή εξήγηση.
Ένας από τους γονείς σας μπορεί να είχε την ίδια παγίδα ή ήταν υπερπροστατευτικός και σας προειδοποιούσε συχνά για συγκεκριμένους κινδύνους. Από την άλλη πλευρά, μπορεί και να μη σας προστάτευαν αρκετά και έτσι να νιώθατε ευάλωτος/η. Επιπλέον, εάν εσείς ή κάποιος από τους γονείς σας πέρασε μια τραυματική εμπειρία, είναι πολύ πιθανό να σας στιγμάτισε με αυτόν τον τρόπο.
Αν θέλετε να κάνετε ένα βήμα προς την αντιμετώπιση αυτών των φόβων, κάντε μια πρώτη καταγραφή, βαθμολογήστε τους και βάλτε τους σε μια ιεραρχική κλίμακα.
Ζητήστε βοήθεια από αγαπημένα σας πρόσωπα και εξετάστε μαζί την πιθανότητα να συμβούν όλα αυτά που φοβάστε. Αντιμετωπίστε τον κάθε φόβο και ανταμείψτε τον εαυτό σας.


"Ανακαλύπτοντας ξανά τη ζωή σας" 
των Jeffrey Young και Janet Klosko,
 εκδόσεις Πατάκη

via