Οκτωβρίου 2018




    Σαν ορισμός η ευτυχία θεωρείται η ψυχική ικανοποίηση του ανθρώπου. Η επίτευξη των στόχων του, η ικανοποίηση των αναγκών και των επιθυμιών του. Όλοι οι άνθρωποι παλεύουν να κατακτήσουν την υπέρτατη προσωπική ψυχική ευδαιμονία.

 Για τον καθένα η ευτυχία είναι διαφορετική. Στην εποχή μας ευημερία θεωρείται η υλική κτήση, τα χρήματα. Ο ευτυχισμένος πλέον θεωρείται ο πλούσιος. Διότι με τα χρήματα μπορείς να κατακτήσεις τα πάντα και να υλοποιήσεις τα πάντα. 

  Για τους περισσότερους, ωστόσο, η ευτυχία δεν έρχεται ποτέ σύμφωνα με τα παραπάνω. Όταν πλέον έχεις μοχθήσει και φτάνεις σε ένα ικανοποιητικό οικονομικό επίπεδο αρκετό τόσο για εσένα όσο και για το κοινωνικό περίγυρο σου, νομίζοντας ότι αγγίζεις την κορυφή τότε έρχεται η σκληρή συνειδητοποίηση ότι -εν τέλει- δεν είσαι ευτυχισμένος.

  Ευτυχία δεν είναι τα χρήματα.



   Σύμφωνα με τον Αριστοτέλη ευδαιμονία μέσα σε γενικά πλαίσια είναι η χρήση των ηθικών αρετών και της λογικής. Κάτι ίσως που να μην είναι αρκετά ευδιάκριτο στους σημερινούς ανθρώπους (που παλεύουν να αγγίξουν την δική τους υλική ευτυχία) είναι ότι δεν είναι προσωρινή. Τα υλικά αγαθά δεν είναι ευτυχία.

  Ευτυχία είναι η συναισθηματική πληρότητα και πλήρης με τα χρήματα δεν πρόκειται να είσαι ποτέ.
   Η ευτυχία κρύβεται μέσα στα απλά καθημερινά πράγματα που περνούν μέσα από τα μάτια σου και δεν τα καταλαβαίνεις. Ευτυχία είναι όλα τα θετικά συναισθήματα στα οποία γίνεσαι αποδέκτης. Δεν είναι κάτι τόσο μεγάλο όσο ακούγεται και σε τρομάζει. Ευτυχισμένος άνθρωπος είναι αυτός που έχει ορίσει το εγώ του και το χρησιμοποιεί υπέρ του, εκείνος που λειτουργεί ορθά για τα δικά του δεδομένα. Εκείνος που είναι υγιής.

   Είναι όλοι εκείνοι οι άνθρωποι μέσα στην ζωή σου που είναι δίπλα σου, σε στηρίζουν και σε δέχονται γι’αυτό ακριβώς που είσαι. Είναι η αγάπη, η κατανόηση, ο σεβασμός, η εκτίμηση ή ότι άλλο σε διακρίνει σαν άνθρωπο και παίρνεις τα ίδια ερεθίσματα από τους τριγύρω σου. Είναι ο εξευγενισμός της ψυχής μας που επιτυγχάνεται με κάτι που οι περισσότεροι μέσα στις πόλεις έχουμε ξεχάσει, την επαφή με την φύση.

  Ας αφήσουμε στην άκρη, λοιπόν, την υλική ευδαιμονία, ας σταθούμε στην συναισθηματική.
   Εκείνη που παίζει καταλυτικό ρόλο στην ζωή μας και μας κατευθύνει. Σε εκείνη που μας κάνει να αισθανόμαστε πλήρεις. Η ευτυχία είναι καθημερινά μέσα στην ζωή μας, μέσα από εκείνες τις μικρές στιγμές χαράς που καθημερινά συναντάμε αλλά προσπερνάμε αφοσιωμένοι στις μεγαλουπόλεις για δόξα και χρήματα. Η ευτυχία είναι γύρω σου και μέσα σου, μην την προσπερνάς, εκτίμησέ την, αγκάλιασέ την και ίσως τότε καταλάβεις ότι το κυνήγι που είχες θέσει είναι μάταιο γιατί ήδη είσαι ευτυχισμένος!

«Οι άνθρωποι μπορεί να είναι ευτυχισμένοι μόνο όταν δεν θεωρούν ότι σκοπός της ζωής είναι η ευτυχία» 
– Τζωρτζ Όργουελ, 1903-1950, Βρετανός συγγραφέας

«Η ευτυχία που θέλεις να έχεις χαλάει την ευτυχία που ήδη έχεις» 
– Jacques Deval, 1895-1972, Γάλλος συγγραφέας

«Υπάρχουν μονάχα στιγμές πληρότητας. Εκείνοι που δεν το ξέρουν κι επιμένουν να θέλουν να ζουν διαρκώς, θα μείνουν καταδικασμένοι στον γκρίζο και επαναληπτικό βηματισμό της καθημερινότητας»
– Χορχέ Μπουκάι

«Η παγίδα: Πόσο ευτυχής θα ήμουν αν είχα αυτό που δεν έχω» 
Χορχέ Μπουκάι.




    Οι ηθικά αδύναμοι άνθρωποι προσπαθούν να υπερασπιστούν ή να εξηγήσουν τον χαρακτήρα και τις πράξεις τους στους άλλους. Αντί γι’ αυτό, πρέπει να αφήνουμε τις πράξεις μας να μιλάνε για μας. Μη λες «Δεν πρέπει να λέμε ψέματα» — ας είσαι απλώς ειλικρινής. Το να ζεις τη σοφία είναι σημαντικότερο από το να γνωρίζεις γι’ αυτήν. Υπάρχει διαφορά ανάμεσα στο να λέμε ωραία πράγματα και στο να κάνουμε ωραία πράγματα. Ας μη δίνουμε υπερβολικό βάρος στην πολυμάθεια και στην πολυπραγμοσύνη.






   Είμαστε αυτό που κάνουμε, όχι αυτό που λέμε. Ο Ζαν Πολ Σαρτρ έλεγε ότι είμαστε καταδικασμένοι στην ελευθερία κι ότι κρινόμαστε από τις πράξεις μας για τις οποίες φέρουμε την αποκλειστική ευθύνη. Εξάλλου, η —συχνά εφιαλτική— κρίση των άλλων μόνο σε αυτές μπορεί να βασιστεί και όχι στις προθέσεις ενός ατόμου. Ως ιδανικό τίθεται η ελευθερία επιλογής της δράσης και η ανάληψη της ευθύνης που αναλογεί σε κάθε άνθρωπο. Το να δηλώνουμε ότι είμαστε σοφοί δεν πείθει κανέναν — αντιθέτως, οι σοφές μας πράξεις αργά ή γρήγορα θα εκτιμηθούν.





Λέει ο Επίκτητος: «Ο χτίστης δεν μας λέει: “Άκουσέ με, θα σου κάνω μια διάλεξη πάνω στο χτίσιμο”». Αναλαμβάνει την υποχρέωση να χτίσει ένα σπίτι και το χτίζει. Έτσι αποδεικνύει ότι ξέρει την τέχνη. Κάνε κι εσύ κάτι παρόμοιο: «φάε και πιες σαν άνθρωπος, περιποιήσου τον εαυτό σου, παντρέψου, κάνε παιδιά, ζήσε σαν πολίτης». Ζήσε με περιέργεια, χωρίς υπεροψία, χωρίς έπαρση και φλυαρία.
Απόσπασμα από το βιβλίο 
«61 μαθήματα καθημερινής ζωής από τους Στωικούς»
 του Μαξ Έξελμαν.
via



    Οι περισσότερες θρησκείες διδάσκουν πως ο Θεός υπάρχει κάπου εκτός κόσμου, ίσως στον παράδεισο. Ο Μπαρούχ Σπινόζα (1632-1677) έκανε την ασυνήθιστη σκέψη ότι ο Θεός είναι ο κόσμος. Έγραφε για «τον Θεό ή τη Φύση», με την έννοια ότι οι δύο λέξεις αναφέρονται στο ίδιο πράγμα. Ο Θεός και η φύση είναι δύο τρόποι περιγραφής του ίδιου πράγματος. Ο Θεός είναι φύση και η φύση είναι Θεός. Αυτό είναι μια μορφή πανθεϊσμού – η πίστη ότι ο Θεός είναι τα πάντα. Πρόκειται για μια ριζοσπαστική ιδέα που του προξένησε ένα σωρό προβλήματα.


   Ο Σπινόζα θεωρούσε ότι το καλό και το κακό είναι σχετικές έννοιες, υποστηρίζοντας ότι τίποτα δεν είναι εγγενώς καλό ή κακό, παρά μόνο σε σχέση με μια ιδιαιτερότητα. Πράγματα που είχαν κλασικά θεωρηθεί καλά ή κακά, υποστήριζε ο Σπινόζα, ήταν απλώς καλά ή κακά για τους ανθρώπους.



    Ο Σπινόζα γεννήθηκε στο Άμστερνταμ, ήταν γιος Πορτογάλων Εβραίων. Το Άμστερνταμ ήταν τότε ένας δημοφιλής προορισμός για ανθρώπους που προσπαθούσαν να αποφύγουν τις διώξεις. Μα ακόμα κι εκεί υπήρχαν όρια στην έκφραση απόψεων. Αν και ανατράφηκε με την εβραϊκή θρησκεία, ο Σπινόζα αφορίστηκε και δέχτηκε τις κατάρες των ραβίνων στη συναγωγή το 1656 όταν ήταν 24 ετών, πιθανόν εξαιτίας των ανορθόδοξων απόψεών του για τον Θεό. Έφυγε από το Άμστερνταμ και αργότερα εγκαταστάθηκε στη Χάγη. Έκτοτε έμεινε γνωστός ως Μπενεντίκτ ντε Σπινόζα παρά ως Μπαρούχ, που ήταν το εβραϊκό του όνομα.

Το 1656 είχε αναθεματιστεί από την εβραϊκή συναγωγή της γενέτειράς του. Οι φιλοσοφικές του σκέψεις: για το κράτος προδιέγραψαν τη δημιουργία και εξέλιξη της αστικής δημοκρατίας και για τη φύση στηρίχθηκαν στη βασική ιδέα, αντί ενός προσωποποιημένου θεού, μιας παγκόσμιας φυσικής δύναμης, η οποία είναι «θεϊκής» προελεύσεως. Για τα θέματα της Ερμηνευτικής της Βίβλου εισήγαγε ο Σπινόζα επίσης νέες αντιλήψεις: Η Βίβλος δεν περιέχει το λόγο του θεού, αλλά τη θέλησή του, όπως αυτή μεταφέρεται από τους προφήτες, δηλαδή από ενδιάμεσα άτομα, τα οποία όπως πολλοί άλλοι μπορεί να μεταφέρουν εσφαλμένα και των οποίων στην πορεία της παράδοσης τα έργα πιθανόν να έχουν αλλοιωθεί ή παρεξηγηθεί!

Πολλοί φιλόσοφοι έχουν εντυπωσιαστεί από τη γεωμετρία. Οι διάσημες αποδείξεις γεωμετρικών υποθέσεων από τον αρχαίο Έλληνα Ευκλείδη περνούσαν από μερικά απλά αξιώματα ή αρχικές αποφάνσεις σε συμπεράσματα όπως ότι οι μοίρες των εσωτερικών γωνιών ενός τριγώνου ισούνται με τις μοίρες δύο ορθών γωνιών. Αυτό που οι φιλόσοφοι συνήθως θαυμάζουν στη γεωμετρία είναι ο τρόπος που κινείται με προσεκτικά λογικά βήματα από συμφωνημένες αρχές σε εντυπωσιακά συμπεράσματα Αν τα αξιώματα είναι αληθή, τότε και τα συμπεράσματα πρέπει να είναι αληθή. Αυτό το είδος γεωμετρικού συλλογισμού ενέπνευσε τόσο τον Ρενέ Ντεκάρτ όσο και τον Τόμας Χομπς.

Ο Σπινόζα δε θαύμαζε απλώς τη γεωμετρία, αλλά έγραφε φιλοσοφία ωσάν να ήταν γεωμετρία. Οι αποδείξεις στο βιβλίο του Ηθική μοιάζουν με γεωμετρικές αποδείξεις και περιλαμβάνουν αξιώματα και ορισμούς. Υποτίθεται πως έχουν την ίδια αμείλικτη λογική με τη γεωμετρία. Αλλά αντί να αφορούν θέματα όπως οι γωνίες των τρίγωνων και η περιφέρεια των κύκλων, αφορούν τον Θεό, τη φύση, την ελευθερία και το συναίσθημα. Ο Σπινόζα ένιωθε ότι αυτά τα θέματα επιδέχονται ανάλυσης και συλλογιστικής με τον ίδιο ακριβώς τρόπο που σκεφτόμαστε τα τρίγωνα, τους κύκλους και τα τετράγωνα. Πίστευε πως υπάρχει μια υποκείμενη δομική λογική στον κόσμο και στη θέση μας σε αυτόν, την οποία ο ορθός λόγος δύναται να αποκαλύψει. Τίποτα δεν είναι τυχαίο έτσι όπως είναι, υπάρχει ένας σκοπός και μια αρχή σε όλα. Όλα ταιριάζουν σε ένα τεράστιο σύστημα και ο καλύτερος τρόπος να το καταλάβουμε είναι η δύναμη της σκέψης. Αυτή η προσέγγιση στη φιλοσοφία, που εστιάζει στον ορθό λόγο παρά στο πείραμα και στην παρατήρηση, συχνά αποκαλείται ορθολογισμός.

Στον Σπινόζα άρεσε να μένει μόνος. Όντας σε μοναχική κατάσταση, είχε τον χρόνο και την ηρεμία για να κάνει τις μελέτες του. Ήταν επίσης ασφαλέστερο να μην ανήκει σε κάποιο δημόσιο θεσμό, δεδομένων των απόψεών του για τον Θεό. Γι’ αυτό και το διασημότερο βιβλίο του, η Ηθική, δημοσιεύτηκε μετά θάνατον. Αν και η φήμη του ως ενός άκρως πρωτότυπου στοχαστή διαδόθηκε όσο ζούσε ο Σπινόζα απέρριψε μια προσφορά να διδάξει στο Πανεπιστήμιο της Χαϊδελβέργης. Εντούτοις συζήταγε μετά χαράς τις ιδέες του με μερικούς στοχαστές που τον επισκέπτονταν. Ένας από αυτούς ήταν ο φιλόσοφος και μαθηματικός Γκότφριντ Λάιμπνιτς.

Ο Σπινόζα ζούσε απλά, έμενε σε καταλύματα και δεν αγόρασε σπίτι. Δε χρειαζόταν πολλά χρήματα και τα κατάφερνε με όσα έβγαζε ως λειαντής φακών, καθώς και με μικροποσά από ανθρώπους που θαύμαζαν το φιλοσοφικό έργο του. Οι φακοί τους οποίους έφτιαχνε χρησιμοποιούνταν σε επιστημονικά όργανα όπως τηλεσκόπια και μικροσκόπια. Έτσι, ήταν ανεξάρτητος και δούλευε εκεί όπου έμενε. Δυστυχώς αυτό μπορεί να συνέβαλε και στον πρόωρο θάνατό του από πνευμονική λοίμωξη μόλις στα 44 του. Από τη λείανση των φακών ανέπνεε τη σκόνη του γυαλιού και αυτό μάλλον κατέστρεψε τους πνεύμονες του.

Αν ο θεός είναι άπειρος, σκεφτόταν ο Σπινόζα, συνάγεται ότι δεν μπορεί να υπάρχει κάτι που να μην είναι Θεός. Αν ανακαλύψετε κάτι στο σύμπαν που να μην είναι θεός, τότε ο θεός δεν μπορεί να είναι άπειρος, αφού ο θεός θα έπρεπε επί της αρχής να είναι και αυτό το πράγμα, όπως είναι τα πάντα. Όλοι είμαστε μέρη του Θεού, όπως και οι πέτρες, τα μυρμήγκια, το χορτάρι και τα παράθυρα. Όλα. Όλα ανήκουν σε ένα απίστευτα περίπλοκο σύνολο, αλλά εντέλει όλα όσα υπάρχουν αποτελούν τμήμα ενός και μόνου πράγματος: του θεού.

Οι πιστοί των παραδοσιακών θρησκειών κήρυτταν ότι ο θεός αγαπά την ανθρωπότητα και απαντά στις ατομικές προσευχές Αυτό συνιστά ανθρωπομορφισμό – την προβολή ανθρώπινων ιδιοτήτων, όπως η συμπόνια, σε ένα μη ανθρώπινο ον, τον θεό. Η πιο ακραία ανθρωπομορφική θέση είναι να φανταζόμαστε τον Θεό ως έναν καλό άνδρα με μεγάλη γενειάδα και ευγενικό χαμόγελο. Ο Θεός του Σπινόζα δεν ήταν έτσι. Αυτός -ή ίσως θα ήταν ακριβέστερα να πούμε “αυτό” δεν είχε πρόσωπο και δεν ενδιαφερόταν για τίποτα και για κανέναν. Σύμφωνα με τον Σπινόζα, μπορείτε και οφείλετε να αγαπάτε τον Θεό, αλλά μην περιμένετε να σας επιστρέψει την αγάπη. Αυτό θα έμοιαζε με έναν φυσιολάτρη που προσδοκά από τη φύση να τον λατρεύει ανταποδοτικά. Στην πραγματικότητα, ο Θεός που ο Σπινόζα περιγράφει είναι τόσο παντελώς αδιάφορος για τους ανθρώπους και για όσα κάνουν, ώστε πολλοί θεωρούσαν πως ο Σπινόζα δεν πίστευε καθόλου στον Θεό και ότι ο πανθεϊσμός του ήταν απλώς ένα προκάλυμμα. Τον θεωρούσαν άθεο και αντίθρησκο. Πώς θα μπορούσε κάποιος που πίστευε πως ο θεός δεν ενδιαφέρεται για την ανθρωπότητα να είναι κάτι άλλο; Ο Σπινόζα, ωστόσο, έτρεφε μια διανοητική αγάπη για τον Θεό, μια αγάπη που βασιζόταν στη βαθιά κατανόηση που επιτυγχάνεται με τον ορθό λόγο. Αλλά αυτό δε συνιστά μια συμβατική θρησκεία. Η συναγωγή είχε δίκιο να τον αφορίσει.

Οι απόψεις του Σπινόζα για την ελεύθερη βούληση ήταν επίσης αμφιλεγόμενες. Ήταν ντετερμινιστής, πίστευε δηλαδή ότι κάθε ανθρώπινη πράξη είναι το αποτέλεσμα πρότερων αιτιών Μια πέτρα που πετά στον αέρα, αν μπορούσε να αποκτήσει συνείδηση όπως ένας άνθρωπος, θα φανταζόταν ότι κινείται με τη δική της βούληση, παρ’ ότι αυτό δε συμβαίνει. Αυτά που πραγματικά την κινούν είναι η δύναμη της ρίψης και οι συνέπειες της βαρύτητας. Η πέτρα θα ένιωθε ότι η ίδια, και όχι η βαρύτητα, ελέγχει το πού πηγαίνει. Έτσι είμαστε κι εμείς οι άνθρωποι: φανταζόμαστε ότι επιλέγουμε ελεύθερα τι κάνουμε και ότι ελέγχουμε τη ζωή μας. Αλλά αυτό συμβαίνει επειδή δεν καταλαβαίνουμε συνήθως τους τρόπους με τους οποίους έχουν επέλθει οι επιλογές και οι πράξεις μας. Στην πραγματικότητα, η ελεύθερη βούληση είναι μ*α αυταπάτη. Δεν υπάρχει αυθόρμητη ελεύθερη δράση.

Αν και ντετερμινιστής, ο Σπινόζα πίστευε πως μια πολύ περιορισμένη ανθρώπινη ελευθερία ήταν δυνατή και επιθυμητή. Η χειρότερη συνθήκη ύπαρξης ήταν αυτό που ονόμαζε δουλεία: να βρισκόμαστε στο πλήρες έλεος των συναισθημάτων μας. Όταν συμβαίνει κάτι κακό, όπως κάποιος που σας φέρεται αγενώς, και χάνετε την ψυχραιμία σας και σας πλημμυρίζει μίσος, αυτός είναι ένας πολύ παθητικός τρόπος ύπαρξης. Απλώς αντιδράτε σε γεγονότα. Τα εξωτερικά συμβάντα προκαλούν την οργή σας. Δεν τα ελέγχετε καθόλου. Ο τρόπος να τα αποφύγετε είναι να κατανοήσετε καλύτερα τις αιτίες που διαμορφώνουν τη συμπεριφορά τα πράγματα που σας ωθούν να οργίζεστε. Για τον Σπινόζα, το καλύτερο που μπορούμε να πετύχουμε είναι να αναδύονται τα συναισθήματα μας κατ’ επιλογή μας και όχι από εξωτερικά συμβάντα. Παρ’ ότι αυτές οι επιλογές δε γίνεται ποτέ να είναι εντελώς ελεύθερες, καλύτερα να είμαστε ενεργητικοί παρά παθητικοί.

Ο Σπινόζα πέθανε σε ηλικία 44 ετών, μάλλον από κάποια ασθένεια των πνευμόνων, ίσως φυματίωση ή πνευμονοκονίαση, που επιδεινώθηκε από τη λεπτή σκόνη γυαλιού που εισέπνεε κατά το τρόχισμα των οπτικών φακών.

Από το βιβλίο
 Μικρή Ιστορία της Φιλοσοφίας
 Nigel Warburton
via




Κάθε πνεύμα φανερώνεται μέσα από αυτό που παράγει, και κάθε πλάσμα εξωτερικεύει τον εαυτό του μέσα από τη δράση του.

Το πνεύμα είναι στην ψυχή, η ψυχή στο σώμα και το σώμα μέσα στον κόσμο.

Το πνεύμα είναι που κινεί την ψυχή, η ψυχή είναι αυτή που κινεί το σώμα, και το σώμα είναι που κινεί τα άλλα σώματα. Ανάλογα με το πνεύμα είναι και οι κινήσεις της ψυχής. Ανάλογα με την ψυχή είναι και οι κινήσεις του σώματος. Αγαθό πνεύμα παρακινεί την ψυχή στο αγαθό και το σώμα εκπληρώνει τη βούληση της ψυχής.

Καθένας, ο οποίος δένει το ζωντανό του πνεύμα με σώμα απονεκρωμένο από τα πάθη, είναι το ίδιο βάρβαρος με εκείνον που δένει ζωντανό άνθρωπο με ένα πτώμα και αφήνει να σαπίσουν και τα δύο μαζί.

Δεν είναι πάντοτε εύκολο να νικήσει κανείς μέσα του το πνεύμα της ματαιοδοξίας και της κενοδοξίας. Το κατάφεραν μονάχα οι μεγάλοι πνευματικοί, πρώτιστα με την πολλή θεία Χάρη, με τη συνεχή εγρήγορση στην ψυχή τους και με τις εξαιρετικά λεπτές διακρίσεις.

Δεν είναι η στολή του αξιωματικού που θα σας κάνει θαρραλέους ούτε το ράσο του ιερέα ελεήμονες ούτε και η δικαστική τήβεννος θα σας κάνει δικαίους ούτε και η υπουργική πολυθρόνα ισχυρούς, εάν η ψυχή σας δεν είναι πλήρης από θάρρος και έλεος και δικαιοσύνη και δύναμη.

Οι πνευματικές αξίες στην αρχαιότητα και οι πνευματικές αξίες του καιρού μας είναι ίδιες, με την προϋπόθεση να είναι ίδια και η ομολογία πίστεως. Η ουράνια γνώση στην οποία έφταναν οι παλαιοί ασκητές, δεν διαφέρει από την ουράνια γνώση που αποκτούν οι νεώτεροι. Επειδή, καθώς ο Χριστός είναι χθες και σήμερον ο αυτός, όμοια ίδια είναι και η ανθρώπινη φύση. Και το σπουδαιότερο, ίδια είναι και η καρδιά του ανθρώπου, ίδια η δίψα και η πείνα και τίποτα δεν μπορεί να τον κορέσει παρά η δόξα και η δύναμη και ο πλούτος του Θεού.

Στην ψυχή βρίσκεται το πνεύμα και το πνεύμα είναι που κινεί την ψυχή. Ό,τι είναι το πνεύμα, τέτοια είναι και η ψυχή. Αν είναι το πνεύμα δουλικό, τότε δουλική θα είναι και η ψυχή. Αν είναι το πνεύμα θεϊκό, τότε όλη η ψυχή είναι θεϊκή.

Όπως η ψυχή είναι αόρατη, έτσι είναι αόρατο και το ένδυμά της. Αλήθεια και δικαιοσύνη, αγαθοσύνη και ανεξικακία, πραότητα και ευσπλαχνία, αγνότητα και ευσέβεια, θεοφιλία και ανθρωποφιλία, είναι τα ενδύματα της ψυχής.

Άλλη είναι η φύση της ψυχής και άλλη η φύση του σώματος. Το σώμα είναι που πρώτο φθείρεται και εξασθενεί και ύστερα πεθαίνει με την αποχώρηση της ψυχής. Με την ψυχή όμως είναι διαφορετικά. Η διαφθορά της ψυχής συνίσταται πρώτιστα στο ότι εκείνη εγκαταλείπει την αληθή κρίση και αρχίζουν μέσα της να βλαστάνουν οι σπόροι των ακανθών και των κακών. Όπως οι σκώληκες κάνουν την εμφάνισή τους στο πεθαμένο σώμα, έτσι και στην ψυχή που στερείται τη χάρη, καρπίζουν οι σκώληκες των λογισμών: φθόνος, πονηριά, ψεύδος, μίσος, συκοφαντία, οργή, μέριμνα, εκδίκηση, έπαρση, περιφρόνηση, υπερηφάνεια, ασέβεια και τα υπόλοιπα.

Είναι ζώσα η ψυχή του ανθρώπου, ζώσα και πάντοτε διψασμένη για ζωή και τίποτα δεν μπορεί να την ξεδιψάσει εκτός από τη ζωή, την αληθινή και άμεση ζωή. Αληθινή και άμεση ζωή είναι μονάχα η ζωή εν Θεώ, εν τω ζώντι Θεώ.

Η σωματική τροφή προορίζεται για το σώμα, η πνευματική τροφή για την ψυχή. Το σώμα πρέπει να τρέφεται για να συνεχίσει να υπάρχει, η ψυχή πρέπει να τραφεί για να ζήσει. Στο σώμα δίνουμε τροφή της γης επειδή το σώμα είναι από την γη. Στην ψυχή δίνουμε τροφή ουράνια επειδή η ψυχή είναι από τον ουρανό.

Αν με ρωτούσε σήμερα ένας νεαρός άνθρωπος πώς να σώσει την ψυχή του θα του απαντούσα: «Πάρε πάνω σου τη φροντίδα κάποιου άλλου». Κάθε ανθρώπινη ψυχή που δεν γνωρίζει τη μέριμνα για τον άλλο παρά αποκλειστικά τη μέριμνα για τον εαυτό της, ή έχει χαθεί ή βρίσκεται ήδη στο χείλος της απωλείας.

Τα πάντα για την ψυχή, την ψυχή για τίποτα στον κόσμο.



Από το βιβλίο: Αγίου Νικολάου Βελιμίροβιτς
“Αγιοπνευματικές διδαχές για τον Θεό και τους ανθρώπους”
 Εκδόσεις «Ορθόδοξος Κυψέλη» 
via




Η φωνή της σάρκας γυρεύει να μη πεινά, να μη διψά, να μην ξεπαγιάζει όποιος τα ’χει αυτά και προσδοκά να τα διατηρήσει, μπορεί να παραβγεί σε ευδαιμονία ακόμη και με τον Δία.


Όριο του μεγέθους των ηδονών είναι η εξάλειψη κάθε πόνου. Όπου υπάρχει ηδονή, και για όσο χρόνο συνεχίζει, εκεί δεν υπάρχει σωματικός πόνος ούτε λύπη στην ψυχή ούτε και τα δυο μαζί.


Έχουμε ανάγκη από την ηδονή όταν η απουσία της μας προξενεί πόνο’ όταν όμως δεν μας συμβαίνει αυτό, δεν υπάρχει ανάγκη της ηδονής. Γιατί το κακό δεν το προξενεί η ηδονή που πηγάζει από τη φύση μας, μα οι ορέξεις που σχετίζονται με τις κούφιες ιδέες.


Καμιά ηδονή δεν είναι κακό πράγμα αυτή καθαυτή. Όμως ορισμένες ηδονές παράγονται με μέσα που επιφέρουν πολύ περισσότερες ενοχλήσεις παρά ηδονές.


Ότι μας φέρνει ανυπέρβλητη χαρά, είναι η απομάκρυνση ενός μεγάλου κακού’ αυτή είναι και η φύση του αγαθού, αν μπορεί κανείς να τη συλλάβει σωστά και να τηρήσει μια σταθερότητα, αντί να περιπατεί φλυαρώντας περί του Αγαθού.


Αρχή και ρίζα παντός αγαθού είναι η ηδονή του στομαχιού’ ακόμα και η σοφία κι οι υψηλές ενασχολήσεις σ’ αυτήν στηρίζονται.


Δεν μεγαλώνει η σαρκική ηδονή μόλις πάψει η οδύνη που φέρνει η στέρηση, απλώς διαφοροποιείται. Ενώ το ανώτατο όριο της πνευματικής ηδονής καθορίζεται από τη λογική θεώρηση των ίδιων των ηδονών και των πραγμάτων που σχετίζονται μ’ αυτές και που άλλοτε προξενούσαν τους μεγαλύτερους φόβους στο μυαλό.





Ο άπειρος χρόνος δεν περιέχει περισσότερη ηδονή από τον περιορισμένο, αν μετρήσει κανείς με το λογικό τα όρια της ηδονής.


Η αταραξία της φυχής και η απονία του σώματος είναι στατικές (καταστασιακές) ηδονές’ ενώ η χαρά και η ευφρόσυνη είναι ενεργές ηδονές που τις βρίσκει κανείς εν κινήσει (κινητικές).


Το κορμί, βέβαια, τοποθετεί τα όρια της ηδονής στο άπειρο -και άπειρος είναι και ο χρόνος που θα χρειαζόταν για να του την προσφέρει. Όμως ο νους που κατανόησε λογικά το σκοπό και τα όρια του σώματος κι έδιωξε τους φόβους περί αιώνιας ζωής, δίνει πληρότητα στη ζωή και δεν έχει πια καμία ανάγκη από την αιωνιότητα. Ο λογικός άνθρωπος, ωστόσο, δεν αποφεύγει την ηδονή’ κι όταν οι περιστάσεις τον οδηγούν στο τέρμα της ζωής, δεν φεύγει με την ιδέα ότι η διάνοιά του υπήρξε ελλιπής ως προς τον άριστο βίο.


Φτύνω το ωραίο και τους κουφιοκέφαλους θαυμαστές του, όταν το ωραίο δεν προσφέρει καμιά ευχαρίστηση.


Η σταθερή κατάσταση σωματικής ευεξίας και η βέβαιη ελπίδα ότι θα διαρκέσει, προσφέρει τη μεγαλύτερη και πιο σίγουρη χαρά σε κείνον που ξέρει να εκτιμάει σωστά.


Αξίζει να τιμούμε το ωραιον και τις αρετές και τα τοιαύτα, όταν φέρνουν ηδονή. Αν δεν φέρνουν ηδονή, ασ’ τα να παν στην ευχή.

Επίκουρος

Αν, ω άνδρες, το ζήτημα που προκύπτει ανάμεσα σ’ εμάς και σ’ αυτούς [σ.τ.μ.: ανάμεσα στους επικούρειους και τους στωικούς] ήταν «τι είναι αυτό που φέρνει την ευτυχία», κι ήθελαν να μας πούνε πως αυτό είναι οι αρετές, πράγμα που θα ’ταν και το σωστό, τότε δεν θα χρειαζόταν παρά να συμφωνήσουμε μαζί τους ώστε να μην υπάρχει κανένα πρόβλημα. Επειδή όμως, όπως λέω, το πρόβλημα δεν είναι το «τι φέρνει την ευτυχία» αλλά το τι σημαίνει ευτυχία και. τι είναι αυτό που η φύση μας κατά βάθος επιθυμεί, ισχυρίζομαι ότι αυτό είναι η ηδονή, και σ’ όλους, Έλληνες και βαρβάρους, και τώρα και πάντα, το φωνάζω δυνατά, ότι αυτή είναι ο σκοπός της άριστης διαβίωσης. Όσο για τις αρετές -που οι άνθρωποι αυτοί τις παιδεύουν άστοχα γιατί από μέσον τις μετατρέπουν σε σκοπό-, αυτές με κανένα τρόπο δεν αποτελούν σκοπό οι αρετές δημιουργούν τη δυνατότητα να. φτάσει κανείς στον σκοπό.


Αν τα πράγματα που φέρνουν τις ηδονές των ασώτων μπορούσαν να σκορπίσουν τους φόβους για τα ουράνια και το θάνατό και τον πόνο, κι ακόμη, αν μας δίδασκαν τα όρια των επιθυμιών και του πόνου, τότε δεν θα ’χαμέ λόγο να κατηγορήσουμε τους άσωτους, που από παντού θα αντλούσαν ηδονές και τίποτα δεν θα τους προκαλούσε πόνο ή λύπη, δηλαδή αυτά που συνιστούν το κακό.


Δεν είναι το στομάχι αχόρταγο, όπως λένε οι πολλοί’ αχόρταγη είναι η ψεύτικη ιδέα ότι το στομάχι δε γεμίζει ποτέ.


Ακούω να μου λες πως οι ανησυχίες της σάρκας σ’ έχουν χάνει επιρρεπή στις σεξουαλικές ηδονές. Εφ’ όσον δεν παραβαίνεις κανένα νόμο και δεν μετακινείς τα ήθη τα καλώς κείμενα, εφ’ όσον δεν προκαλείς στενοχώρια σε κανέναν άνθρωπο γύρω σου, εφ’ όσον δεν επιβαρύνεις το σώμα σου και δεν κατασπαταλάς ό,τι σου είναι αναγκαίο, τότε χρησιμοποίησε όπως θέλεις αυτή σου την κλίση.


Δε γίνεται όμως να μη σε εμποδίσει κάποιο από τα παραπάνω. Το σεξ δεν ωφέλησε ποτέ’ ας είμαστε ευχαριστημένοι αν δεν μας βλάψει κιόλας.


Δεν ξέρω πώς να συλλάβω το Αγαθόν, αν αφαιρέσω τις ηδονές της γεύσης, αν αφαιρέσω τις σεξουαλικές ηδονές, αν αφαιρέσω την ευχαρίστηση των ακουσμάτων και την τέρψη που προσφέρει η θέα μιας γλυκιάς μορφής.


via



Όποιος έχει κάνει βήματα προς την αρετή έχει δώσει δείγματα του ευγενικού του χαρακτήρα· όποιος όμως ακολουθεί την ηδονή φαίνεται απονευρωμένος, συντριμμένος, εκθηλυμένος, επιρρεπής προς την ακολασία, εκτός πια αν κάποιος του μάθει να ξεχωρίζει τις ηδονές, έτσι ώστε να ξέρει ποιες από αυτές βρίσκονται μέσα στα όρια των φυσικών επιθυμιών και ποιες ορμούν ασυγκράτητες μπροστά και, όσο περισσότερο τις ικανοποιείς, τόσο πιο ακόρεστες γίνονται.

 Έλα λοιπόν, άφησε την αρετή να σου δείξει το δρόμο, και τότε κάθε σου βήμα θα είναι ασφαλές. Εκείνο επίσης που βλάπτει εξίσου είναι η υπερβολή της ηδονής· στην περίπτωση όμως της αρετής δεν υπάρχει φόβος κάποιας υπερβολής, μια και το μέτρο είναι στοιχείο αυτής της ίδιας της αρετής.

 Δεν υπάρχει αγαθό που να δοκιμάζεται από το δικό του μέγεθος. Και πέρα απ’ αυτό, ποιος καλύτερος οδηγός υπάρχει από τον λόγο σε πλάσματα προικισμένα με φύση λογική; Αν τώρα αυτός ο συνδυασμός αρετής και ηδονής σε ευχαριστεί, αν σε ευχαριστεί να επιδιώκεις μια ευτυχισμένη ζωή έχοντας τέτοια συνοδεία, άφησε τουλάχιστον την αρετή να προηγείται και την ηδονή να έπεται και να παρακολουθεί το σώμα σαν σκιά του.

 Το να παραδώσεις την αρετή, την πιο υπέροχη δέσποινα, στην υπηρεσία της ηδονής μαρτυρεί άνθρωπο που τίποτε μεγάλο δεν κλείνει μέσα του.



Ας πηγαίνει μπροστά η αρετή, αυτή ας κρατεί τη σημαία. Φυσικά, θα είναι μαζί μας και η ηδονή, αλλά εμείς θα είμαστε τα αφεντικά της, εμείς θα την ελέγχουμε. Μπορεί σε κάποια υπόδειξή της να μας πείθει, ουδέποτε όμως θα μας εξαναγκάζει.

 Εκείνοι πάντως που παραδίνουν τα ηνία στην ηδονή στερούνται και τις δύο- γιατί και την αρετή χάνουν και στην ηδονή δεν κυριαρχούν αλλά, αντίθετα, εκείνη είναι που τους κάνει ό,τι θέλει και ή υποφέρουν από την έλλειψή της ή πνίγονται από την πληθωρική της παρουσία, δυστυχείς αν τους εγκαταλείψει, ακόμη δυστυχέστεροι αν τους κατακυριεύσει. Μοιάζουν, πράγματι, με τους ναύτες που τους έχουν κατακλύσει τα νερά γύρω από τις Σύρτεις, και τη μια τούς αφήνουν στη στεγνή αμμουδιά, την άλλη τούς σκεπάζουν με το αφρισμένο κύμα.

 Αυτό έρχεται ως αποτέλεσμα της ολοκληρωτικής έλλειψης αυτοελέγχου και της υπερβολικής αφοσίωσης σε ένα μόνο πράγμα· γιατί, αν κάποιος επιδιώκει το κακό αντί για το καλό, η επιτυχία του γίνεται επικίνδυνη. Όπως συμβαίνει όταν κυνηγάμε άγρια θηρία με κόπο και με κίνδυνο και, ακόμη και μετά τη σύλληψή τους, η κατοχή τους καταλήγει να είναι πολύ δύσκολη -αφού συχνά ξεσκίζουν τα αφεντικά τους-, έτσι συμβαίνει και με τις μεγάλες απολαύσεις: εξελίσσονται σε μεγάλο κακό και από αιχμάλωτες γίνονται κυρίαρχες.

 Όσο μάλιστα πιο πολλές και μεγάλες είναι αυτές οι απολαύσεις, τόσο πιο χαμηλά πέφτει και τόσο πιο πολλών δούλος γίνεται εκείνος που το πλήθος ονομάζει ευτυχή. Εγώ τουλάχιστον θα ήθελα να είμαι όσο γίνεται πιο μακριά από τέτοιες καταστάσεις.

 Όπως συμβαίνει μ’ εκείνον που, στην προσπάθειά του να παρακολουθήσει τα ίχνη των θηρίων μέχρι τις φωλιές τους -επειδή το νομίζει μεγάλη του επιτυχία 

με τη θηλιά τα άγρια θηρία να τ’ αρπάζει 

και 

με σκυλιά το ισκιερό το δάσος να το ζώνει, 

ώστε να μπορεί να παρακολουθήσει τα ίχνη τους- αφήνει στην άκρη σημαντικότερα πράγματα και αναβάλλει πολλά από τα καθήκοντα του, έτσι και εκείνος που επιδιώκει την ηδονή μεταθέτει τα πάντα και, πριν απ’ όλα, αψηφά την ελευθερία του, κι αυτό το κάνει υπακούοντας στην κοιλιά του και μόνο. Δεν αγοράζει όμως ηδονές για τον εαυτό του, αλλά πουλάει τον εαυτό του στις ηδονές.


Για μια ευτυχισμένη ζωή
ΣΕΝΕΚΑΣ
ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΠΑΤΑΚΗ
via



Ξεκινάμε λοιπόν κ. Καθηγητά ένα πολύ ευχάριστο ταξίδι στην αισθητική φύση της θεολογίας της ορθόδοξης Ανατολής.


    1.  Στο οπισθόφυλλο του βιβλίου σας «Έρως και Θάνατος» γράφετε:

 «Ίσως, λοιπόν, να ήλθε ο καιρός σήμερα να σκάψουμε και να βρούμε κάτω από τα χώματα την αληθινή Εκκλησία». Ποια είναι τα «χώματα» και ποια η «αληθινή Εκκλησία»;

Τα χώματα είναι όλα εκείνα τα συστημικά φκιασίδια, αλλά και οι ιδεολογίες – προσωπικές και συλλογικές- με τα οποία, με τις οποίες, φορτώσαμε, γεμίσαμε την Εκκλησία και την παραμορφώσαμε. Κρύψαμε το αληθινό της πρόσωπο και στ’ αλήθεια την γκρεμίσαμε. Αυτό που σήμερα σε πολλές περιπτώσεις ονομάζουμε Εκκλησία δεν είναι παρά το μαγαζί της ιδιοτέλειας ενός ανέραστου και κλειστού εαυτού, που παλεύει να επιβληθεί στο φως. Εξουσιαστικότητες, απαιδευσίες, κακότητες και κυρίως η πορνική πλεονεξία συγκρότησαν συμμαχία και χορεύουν στο κέντρο της Εκκλησίας.

Η αληθινή Εκκλησία, η φάτνη η εσχατολογική, υποχωρεί, αδύναμη μπροστά στη δύναμη της αλλοτρίωσης. Και τούτο διότι η Εκκλησία ως σώμα Χριστού με κεφαλή τον Χριστό δεν μπορεί παρά να αντλεί τρόπο ύπαρξης από τον ίδιο τον Χριστό. Τον ανυπεράσπιστο και παραδομένο στην τριαδική του ελευθερία Υιό που δεν γνωρίζει το κακό. Και μιλώ σαφώς για την οντολογική γνώση του κακού, όχι τη γνωσιολογική. Ο Χριστός γνώριζε το κακό, μα αδυνατούσε πλήρως να το πράξει.





Η αληθινή Εκκλησία, λοιπόν, είναι εκείνος ο οίκος, που ως άλλη κιβωτός χωρά τα αχώρετα. Εκείνο το ωραίο καράβι που αρμενίζει στα δάκρυα του κόσμου και τα μετατρέπει ευλογητικά σε αγιασμό που γεωργεί την άνυδρη έρημο. Η αληθινή Εκκλησία είναι η Εκκλησία του δρόμου, που στεγάζει τον ξένο και τον ανήμπορο, τον φτωχό και το διωκόμενο. Είναι τέλος η γη της ανάστασης της αξιοπρέπειας και της ευθύνης, που σκέπασαν τα βαριά χώματα της κατοχής που μας έχει επιβάλλει το ανεύθυνο.


    2.  Υπάρχουν παθογένειες στο σώμα της εκκλησίας; Αν ναι, ποιες είναι και που εντοπίζονται;

Η βασική παθογένεια είναι η αδυναμία της να ζήσει. Η άρνηση της ζωής. Η έξοδος από τη ζωή. Ή καλύτερα, η δήθεν έξοδος από τη ζωή. Από αυτές τις ρίζες αντλούν όλα τα κλαδιά της αμαρτίας που έχουν όνομα και ταυτότητα. Άρνηση κίνησης και αλλαγής, ειδωλοποίηση του παρελθόντος, απουσία αισθητικής, απουσία συμπόνιας, έκρηξη συστημικού αντιανθρωπισμού, απομάκρυνση από την ζώσα παράδοση και συμπόρευση με τα χειρότερα του σύγχρονου πολιτισμού. Νιώθεις καμιά φορά πως η Εκκλησία σήμερα δεν αναπνέει και δεν θέλει να αναπνέει.



    3.  Έχετε την αίσθηση ότι η εκκλησία απολογείται πολλές φορές προκειμένου να βγει από την υπαρξιακή της αφασία; Αν αυτό συμβαίνει, μήπως βλέπει παντού σκιές και φαντάσματα;

Ναι η απολογητική και μάλιστα κακής κοπής έχει γίνει δεύτερη φύση της Εκκλησίας. Μια τέτοια απολογητική έχει ανάγκη από εχθρούς, οι οποίοι όταν δεν υπάρχουν δημιουργούνται. Διαβάζω κείμενα εκκλησιαστικών ταγών, οι οποίοι υβρίζουν τους πάντες και τα πάντα. Εξαντλούνται σε εύκολες κριτικές, κομπορρημοσύνη, «παλικαριές» και όλα αυτά ερήμην του Χριστού, ο οποίος ζει την οριστική εξορία του. Βέβαια, οι πονηροί δεν λείπουν, είναι εδώ. Παραμονεύουν την Εκκλησία και περιμένουν την κατάλληλη στιγμή να την πλήξουν. Αυτό, όμως, σε καμία περίπτωση δεν αμνηστεύει την αμαρτία της καχυποψίας των μελών της Εκκλησίας που γεννά την κακόγουστη και αντιαισθητική απολογητική. Αντίθετα μια τέτοια πολεμική στάση ενισχύει την επιχειρηματολογία των πονηρών της κάθε εξουσίας και τους δίνει άλλοθι.


    4.  Στα βιβλία σας, σε άρθρα σας και σε συνεντεύξεις σας κάνετε συχνά λόγο για την «ποιμαντική ειδωλολατρία». Τι είναι και πως μπορεί να αποφευχθεί από τη ζωή των πιστών;

Η ειδωλολατρία είναι μια πραγματικότητα που σου κρύβει την αλήθεια. Στην προκειμένη περίπτωση τον Χριστό. Αυτές λοιπόν οι πρακτικές, για παράδειγμα φαινόμενα καθεστωτικού γεροντισμού, τούτο επιτυγχάνουν. Αποκαλύπτουν τον «γέροντα» μα κρύβουν τον Χριστό. Έτσι η ποιμαντική δεν βάζει τον άνθρωπο μπροστά στην ευθύνη του, αλλά τον οδηγεί στην τράπεζα της αφαίμαξης της ευθύνης. Μια πραγματικότητα επεμβατικής προοπτικής που δημιουργεί ανέραστους ανθρώπους, ανθρώπους χωρίς επιθυμία και διάθεση ουσιαστικής ύπαρξης.

Το μέγα μυστήριο είναι η ελευθερία και η συνεχής ανάπτυξή της. Εκεί πρέπει να στοχεύει η ποιμαντική. Αντ’ αυτού βλέπουμε την ανάπτυξη μηχανισμών και πρακτικών που στοχεύουν τη δημιουργία εξαρτημένων ανθρώπων. Και ας μη ξεχνάμε ότι οι εξαρτημένοι είναι και εύκολα ελέγξιμοι, προκειμένου να δημιουργούμε στρατούς τυφλών οπαδών και χειροκροτητές της ανεξέλεγκτης δύναμής μας.

*****

Ο Χρυσόστομος Σταμούλης γεννήθηκε στην Άφυτο Χαλκιδικής στις 2 Αυγούστου του 1964. Σπούδασε στα Πανεπιστήμια της Θεσσαλονίκης, του Βελιγραδίου και του Ντάραμ της Αγγλίας. Σήμερα είναι  καθηγητής στο Τμήμα Θεολογίας του Α.Π.Θ. και διδάσκει τα μαθήματα της Δογματικής και Συμβολικής Θεολογίας και της Φιλόκαλης Αισθητικής της Ορθοδοξίας. Έχει συγγράψει σειρά βιβλίων και άρθρων. Μελέτες του έχουν δημοσιευθεί επίσης στα  αγγλικά, ιταλικά, γαλλικά, γερμανικά, σερβικά, ρουμανικά και ρωσικά. Έκανε μουσικές σπουδές στο Μακεδονικό και στο Κρατικό Ωδείο Θεσσαλονίκης. Από το 1991 διευθύνει τη Χορωδία και την ορχήστρα Νέων Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος Θεσσαλονίκης. Συνεργάστηκε με σπουδαίους συνθέτες, διευθυντές ορχηστρών και τραγουδιστές της Ελλάδας και του εξωτερικού. Έχει εκδώσει πέντε ψηφιακούς δίσκους. Τη διετία 2011-2013 υπήρξε πρόεδρος του Τμήματος Θεολογίας του Α.Π.Θ., θέση στην οποία επανεξελέγη για τη διετία 2013-2015.

*****
Συνέντευξη που παραχώρησε ο Πρόεδρος του Τμήματος Θεολογίας του ΑΠΘ, Καθηγητής Χρυσόστομος Σταμούλης, στον Ηρακλή Αθ. Φίλιο.

 * * *



via






Έρωτας. Μία κατάσταση για την οποία σπάνια γίνεται λόγος στο χώρο της εκκλησίας. Ο άγιος Διονύσιος Αρεοπαγίτης θα μας πει «το του έρωτος όνομα μη φοβηθώμεν» και ο όσιος Ιωάννης της Κλίμακος προκειμένου να περιγράψει τη σχέση του ανθρώπου προς τον Θεό, χρησιμοποιεί εικόνες από την ερωτική ζωή μεταξύ ανδρός και γυναικός καθώς αναφέρει πως «μακάριος όστις τοιούτον προς Θεόν εκτήσατο έρωτα, οίον μανικός εραστής προς την εαυτού ερωμένην κέκτηται…ο όντως ερών το του φιλουμένου προσώπου φαντάζεται, και τούτο ένδον ενηδόνως περιπτύσσεται ο τοιούτος». Ποια είναι η φύση του έρωτα στη σχέση μεταξύ των δύο φύλων όπως την εκφράζει η πατερική διδασκαλία;

Αμαρτία δεν είναι ο έρωτας,
 αλλά η αδυναμία σχετισμού
 με το πρόσωπο του Χριστού

Ο έρωτας βάζει δύσκολα στην Εκκλησία. Έβαζε στο παρελθόν, το κάνει και σήμερα. Θα καταλάβουμε την πραγματική σημασία του έρωτα μόνον εάν τον βάλουμε στη θέση της Εκκλησίας. Υπάρχει μία εξίσωση που μπορεί να μας βοηθήσει: Εκκλησία = έρωτας = αγάπη. Όσο αλλοιώνουμε τη σημασία του έρωτα τόσο διαλύουμε ανεπαισθήτως – πολλές φορές και με απόλυτη συνείδηση του βιασμού- και χωρίς αιδώ το νόημα της Εκκλησίας. Εκκλησία χωρίς έρωτα δεν υφίσταται. Βέβαια κάποιοι προτιμούν αντί της σχέσης με την πληρότητα της ανθρωπινότητας τον ηθικιστικό και πορνικό συνουσιασμό με τα φαντάσματα. Περάσανε 2000 και χρόνια από τη σάρκωση και πολλοί ακόμη δεν την καταλάβανε. Ακόμη ρωτάμε για τη νομιμότητα των σεξουαλικών σχέσεων και το μυστήριο του γάμου. Συνεχίζουμε να πιστεύουμε ότι η σεξουαλικότητα συνδέεται αποκλειστικά και μόνον με την τεκνογονία.

Επικαλούμαστε την παράδοση και αυτή μας διαψεύδει (ο άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος, γράφει τα εξής εκπληκτικά: «Εδόθη μεν ουν και παιδοποιίας ένεκεν ο γάμος• πολλώ δε πλέον υπέρ του σβέσαι την της φύσεως πύρωσιν. Και μάρτυς ο Παύλος λέγων δια δε τας πορνείας έκαστος την εαυτού γυναίκα εχέτω, ου διά τας παιδοποιίας. Και πάλιν επί το αυτό συνέρχεσθαι κελεύει, ουχί ίνα πατέρες γένωνται παίδων πολλών, αλλά τι; Ίνα μη πειράζη ημάς ο Σατανάς φησί. Και προελθών δε ουκ είπεν• ει δε επιθυμούσιν παίδων• αλλά τι; Ει δε ουκ εγκρατεύονται γαμησάτωσαν», αντίστοιχα και ο Βασίλειος Αγκύρας: «Ούτω τω ασθενεστέρω ζώω του Δημιουργού βοηθήσαι θελήσαντος, ίνα τη ενούση αυτώ ηδονή μαγγανεύον το άρρεν, ου διά την παιδοποιΐαν μόνον, αλλά και δι’ αυτόν τον της μίξεως οίστρον, υπερμαχούν αυτώ έχη το άρρεν»).

Και τότε ψάχνουμε να βρούμε εάν τα κείμενα είναι νόθα. Και δημιουργούμε νέες ιδεολογίες, νέα ενοχικά συστήματα προκειμένου να διατηρήσουμε τον έλεγχο των συνειδήσεων και της ιερότητας των ανθρώπων. Εξουσιαστικότητα και καθεστωτικός έλεγχος ορίζουν τα πλαίσια των σχέσεων και του διαλόγου με τη σταυρωμένη από το νόστο των εσχάτων ύπαρξη των ανθρώπων. Ε, λοιπόν, να το πούμε δυνατά: το πρόβλημα της σύγχρονης Εκκλησίας δεν είναι ο έρωτας, αλλά το ανέραστο. Με αυτό πρέπει να παλέψουμε, με αυτό πρέπει να αναμετρηθούμε. Αυτό πρέπει να νικήσουμε.

Ένα ζήτημα που έχασε την εκφραστική του στο χώρο της εκκλησίας και κανείς δεν ακούει τους θεολόγους και τους κληρικούς να κάνουν λόγο γι’ αυτό, είναι κι εκείνο της σεξουαλικότητας. Δεδομένου του γεγονότος ότι οι Πατέρες της Εκκλησίας ανέδειξαν την αλήθεια των πραγμάτων επιδοκιμάζοντας τη βίωση της ηδονής μέσα από τη συμπλοκή των σωμάτων και την οικείωση του σώματος του άλλου στο δικό μου σώμα, γιατί αποφεύγεται σκοπίμως η αναφορά στο θέμα αυτό; Είναι αμαρτία η ηδονή και η σεξουαλικότητα; Τίποτα το κατά φύσιν δεν είναι αμαρτία. Αμαρτία είναι η αδυναμία σχετισμού με το πρόσωπο του Χριστού. Η αδυναμία αναφοράς όλης της κτιστής φύσης μας και δια μέσου αυτής όλης της κτιστής φύσης στον Θεό.

Χρυσόστομου Σταμούλη
 Καθηγητής Θεολογικής Σχολής ΑΠΘ
via




Είναι, αλήθεια, δύσκολο να πετάξει κανείς τις λανθασμένες αντιλήψεις περί διαπροσωπικών σχέσεων, περί σχέσεώς του με το Θεό, αλλά και περί θεώρησης του εαυτού του, όταν «παιδιόθεν» ποτίστηκε μ’ αυτές. Γιατί η παιδική ψυχή απορροφά όσα της προσφέρουν οι κάθε λογής παιδαγωγοί, όπως το σφουγγάρι το μελάνι. Τα κρατά, τα αφομοιώνει, ζει μ’ αυτά.

Μεγαλώνοντας, βέβαια, γνωρίζει διαφορετικές αντιλήψεις, που, για να τις αποδεχτεί, χρειάζεται να παλέψει, να προβληματιστεί, ν’ αποδεχτεί το νέο. Ποιος όμως μπορεί να τον βεβαιώσει πως το νέο είναι και το ορθό;

Η νοοτροπία τού «να είμαι σίγουρος ότι αυτό που κάνω είναι το ορθό», νομίζω πως είναι λανθασμένη. Τι σημαίνει, τελικά, ορθό και τι λάθος; Με βάση ποιο κριτήριο καθορίζεται το ορθό και το λάθος;




Για το χριστιανό, το κριτήριο βρίσκεται στο θέλημα του Θεού για το συγκεκριμένο άνθρωπο τη συγκεκριμένη στιγμή. Οι ιεροί κανόνες, που θέσπισαν οι άγιοι Πατέρες στις Οικουμενικές συνόδους, δεν είναι νόμοι, όπως τους συναντούμε στα κράτη, αλλά δείκτες Ζωής, της όντως Ζωής. Υπάρχουν, δηλαδή, οι ιεροί κανόνες μέσα στην Εκκλησία για να μας δείχνουν πώς να ζήσουμε, αλλά ο τρόπος βίωσής τους ποικίλλει αναλόγως των συνθηκών, των χαρισμάτων, των δυνατοτήτων του προσώπου. Να γιατί χρειάζεται ο πνευματικός πατέρας που δε θα γίνει για το παιδί του «ο φύλακας των ιερών κανόνων» αλλά που θα το βοηθήσει ν’ ανακαλύψει την ομορφιά και τη χαρά της τήρησής τους, αφού είναι φάρμακα που θεραπεύουν και οδοδείκτες της Ζωής του Θεού.

Είναι αναγκαίο να επισημάνουμε, με βάση την Ορθόδοξη παράδοσή μας, πως ο πνευματικός πατέρας δεν είναι στη ζωή μας για να την κατευθύνει αφαιρώντας την ελευθερία μας, αλλά για να συμπορεύεται, επισημαίνοντας τους κινδύνους της λανθασμένης πορείας μας και δείχνοντάς μας, στο σημείο που θέλουμε, την οδόν του Κυρίου.



Σημασία έχει να βρισκόμαστε μέσα σ’ αυτήν την οδόν, ακόμα κι αν πέφτουμε. Γιατί τα λάθη και τα παραπατήματα, όσο και να πονούν, μας ωριμάζουν. Ο πνευματικός πατέρας είναι για να μας βοηθήσει να ωριμάσουμε, δηλαδή να δημιουργήσουμε φυσιολογική σχέση με το Χριστό, αγαπώντας Τον και αισθανόμενοι την αγάπη Του που οδηγεί στην αγάπη «υπέρ πάσαν την κτίσιν», κατά τον άγιο Ισαάκ το Σύρο.

Τότε θα μπορούμε, ώριμα και απλά, να κατανοούμε, τις περισσότερες φορές, το θέλημά Του για μας τη συγκεκριμένη περίοδο της ζωής μας. Ένα θέλημα που αναπαύει, γιατί δεν συγκρούεται με αυτό που στο βάθος κι εμείς θέλουμε.

Τότε θα μπορούμε να χαιρόμαστε τη σχέση μας με τους άλλους και με τον εαυτό μας, γιατί θα χαιρόμαστε τη σχέση μας με το όντως Πρόσωπο, το Χριστό, που ως πρόσωπο αγαπιέται και αγαπά, κατά τον άγιο Μάξιμο, διαλέγεται, σιωπά και μιλά, δηλαδή ζει!

Τότε οι όποιες λανθασμένες αντιλήψεις θα υποχωρούν και θ’ απολαμβάνουμε την ομορφιά της σχέσης με το ζωντανό Θεό κι όχι απλά την τήρηση των κανόνων, «για να κάνουμε το ορθό».

via




Βυθός βαθύς τα μυστήρια και η σοφία του Θεού.

Έτσι το ονομάζει ο άγιος Ιωάννης της Κλίμακος.



Γι’ αυτό, ενώ η ανθρώπινη σοφία διδάσκεται από τους ανθρώπους, η θεία σοφία διδάσκεται μόνο από τον Θεό και μόνο σε λίγους, όσους έχουν ζωντανή πίστι και καλή προαίρεσι.


Εκείνος που δεν διδάχθηκε από τους ανθρώπους τη σοφία τους, δεν θα μπορέση ποτέ να την κατανοήση και να την οικειοποιηθή. Εκείνος που διδάχθηκε από τον Θεό τη θεία σοφία, είναι σε θέσι να κατανοή τα πάντα, και θεία και ανθρώπινα. Το Πνεύμα το Άγιον είναι πηγή κάθε σοφίας. «Το γαρ Πνεύμα πάντα ερευνά και τα βάθη του Θεού. Ημείς δε ου το πνεύμα του κόσμου ελάβομεν, αλλά το Πνεύμα το εκ του Θεού, ίνα ειδώμεν τα υπό του Θεού χαρισθέντα ημίν. Α και λαλούμεν ουκ εν διδακτοίς ανθρωπίνης σοφίας λόγοις, αλλ’ εν διδακτοίς Πνεύματος Αγίου» (Α’ Κορ. 2. 10, 12-13). Οι απόστολοι δεν μαθήτευσαν κοντά σε ανθρώπους, αλλά ξαφνικά «επλήσθησαν άπαντες Πνεύματος Αγίου, και ήρξαντο λαλείν ετέραις γλώσσαις καθώς το Πνεύμα εδίδου αυτοίς αποφθέγγεσθαι» (Πραξ. 2. 4).


Και ο Κύριος δεν άνοιξε κανένα βιβλίο για να διδάξη τους μαθητές του, αλλά «διήνοιξεν αυτών τον νουν του συνιέναι τας γραφάς» (Λουκ. 24. 45). Γι΄ αυτό από μας απαιτείται μόνο δεκτικότητα της χάριτος του Θεού, δηλαδή καλή προαίρεσις, πνευματικός αγώνας και συνεχής εκζήτησις του ελέους και του φωτισμού του Θεού.


Κατά το μέτρο της προαιρέσεως και του πνευματικού αγώνος του ανθρώπου έρχεται σταδιακά ο φωτισμός του νου. Και κατά το μέτρο του φωτισμού του νου δίδεται η χάρις του Κυρίου. Και κατά το μέτρο της αποδοχής και της πληρώσεως της ψυχής με τη θεία χάρι, πραγματοποιείται η ένωσις με τον Κύριο. Εκείνος που ενώθηκε νοερά με τον Κύριο είναι πεπεισμένος για τη σωτηρία του και αναστημένος πριν από την κοινή ανάστασι.


Όσο κανείς ασκείται, τόσο αναγνωρίζει την αδυναμία του. Και όσο αναγνωρίζει την αδυναμία του, τόσο πλουτίζει σε ταπείνωσι και κατάνυξι. Και όσο αποκτά ταπείνωσι και κατάνυξι, τόσο φωτίζεται η διάνοιά του και διαπιστώνει ότι χωρίς τον Κύριο δεν είναι τίποτα και δεν έχει τίποτα.


Μέχρι να γνωρίσης τελείως τον εαυτό σου, μέχρι να διαποτισθή η ψυχή σου με τη χάρι του Θεού, μέχρι να φωτισθή ο νους σου, μέχρι να καθαρθής από τα πάθη, μέχρι να συμφιλιωθής με τον Θεό, μέχρι να ενωθής οριστικά μαζί Του, μέχρι τότε είναι αδύνατο να ζης χωρίς τη θλίψη, χωρίς τον φόβο και χωρίς την οδύνη. Όταν όμως ενωθής με τον Θεό, ο φόβος και η οδύνη θα μεταβληθούν σε χαρά και ευφροσύνη από του νυν και έως του αιώνος. Αμήν.


Άγιος Δημήτριος του Ροστώφ


Από το βιβλίο
του Αγίου Δημητρίου Ροστώφ,
 ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΠΑΡΑΚΛΗΤΟΥ



Αν θελήσουμε να εξετάσουμε γιατί είναι βλακώδες το να δείχνεις ότι είσαι έξυπνος, την απάντηση θα πρέπει να αναζητήσουμε να τη βρούμε σκεπασμένη κάτω από στρώματα σκόνης συμβουλών και νουθεσιών πάππου προς πάππου, οι οποίες συμβουλές και νουθεσίες μας καθιστούν σαφές ότι είναι φρονιμότερο να μη δείχνεις ότι είσαι έξυπνος.
Αυτή η βαθύτατα απαισιόδοξη, αυτή η καχύποπτη σύνεση, που κανείς πια στις μέρες μας δεν μπορεί να την εννοήσει με το πρώτο, πολύ πιθανό να κατάγεται από μιαν εποχή, όπου οι αδύνατοι ήταν πράγματι τόσο έξυπνοι, ώστε δεν περνιούνταν καν για ξύπνιοι: καθότι, συν τοις άλλοις, η εξυπνάδα τους θα μπορούσε ενδεχομένως να απειλήσει τη ζωή των ισχυρών!


Η βλακεία αντίθετα, νανουρίζει και αποκοιμίζει τη δυσπιστία, την “αφοπλίζει”, όπως λέμε σήμερα…
Ο αδύνατος που δεν μπορεί, ερεθίζει τον δυνατό λιγότερο από τον αδύνατο που δεν θέλει…
Κατά λογική συνέπεια, άρα, η εξυπνάδα κάνει τον δυνατό να γίνεται “θηρίο”!
Και ναι μεν, τώρα, η εξυπνάδα των υποτακτικών συμβαίνει ενίοτε να εκτιμάται –δεν εκτιμάται, όμως, ποτέ, όταν ξεπερνά τα όρια της άνευ όρων αφοσίωσης.
Από τη στιγμή, μάλιστα, που θα λείψουν αυτά τα εύσημα καλής διαγωγής και δεν θα του είναι βέβαιο ότι η εξυπνάδα έχει όντως τεθεί στην υπηρεσία του κύριου και αφέντη, όλο και πιο σπάνια θα την αποκαλούν με το όνομά της και θα προτιμούν να τη λένε αυθάδεια, θρασύτητα, ή κακοήθεια…


Ρόμπερτ Μούζιλ, 
«Περί Βλακείας»
(ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΔΕΛΦΙΝΙ



Είναι αδιαμφισβήτητο πως ζούμε στην εποχή της «ψηφιακής εικόνας». Η τεχνολογία έχει αναπτυχθεί με τέτοιον τρόπο όπου ολοένα και μεγαλύτερο ποσοστό επαγγελμάτων αναπτύσσουν τη λεγόμενη «ψηφιακή τους επιχείρηση». Τα πάντα κινούνται με απίστευτες ταχύτητες, η πληροφορία μεταφέρεται σε κλάσματα του δευτερολέπτου από τη μία άκρη της γης στην άλλη, ενώ η γνώση εξαπλώνεται εκθετικά.
Πώς επηρεάζει η σύγχρονη τεχνολογική έξαρση το κομμάτι των ανθρωπίνων σχέσεων
Θα μπορούσε κανείς να χαρακτηρίσει αυτήν την εποχή ως την ιδανικότερη από άποψη αμεσότητας και ποιότητας γνώσεων. Οι διανθρώπινες σχέσεις περιλαμβάνουν ένα φάσμα από ευρύτερες κοινωνικές αλληλεπιδράσεις (εργασιακές) έως και προσωπκές (φιλικές, ερωτικές). Όσον αφορά το δεύτερο σκέλος αυτής της κατηγοριοποίησης, η «ψηφιακή εποχή» φαίνεται να έχει επηρεάσει κατά πολύ τον φυσικό τρόπο προσέγγισης και αλληλεπίδρασης των ατόμων.
Σύμφωνα με μία πρόσφατη μελέτη, τα dating apps και τα chats έχουν μεταλλάξει τον τρόπο προσέγγισης, επιταχύνοντας ή ακόμη και απαλείφοντας πλήρως τη διαδικασία του φλερτ μεταξύ των δύο φύλων, ενώ άλλες μελέτες καταδεικνύουν πιο παγερές ως και «ρομποτικές» συμπεριφορές, με αποκλειστικό σκοπό την ερωτική συνεύρεση.
Άλλη μελέτη διεξήχθη σε πληθυσμό 3.461 κοριτσιών ηλικίας 8-12 ετών στις Η.Π.Α, με σκοπό να εξετάσει τα επίπεδα ευεξίας που δημιουργούν οι σχέσεις από τα social media συμπεριλαμβανομένων των video games, την ηλεκτρονική αλληλογραφία, τη συνομιλία μέσω ηλεκτρονικών μηνυμάτων και των βίντεο - κλήσεων από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, σε σύγκριση με την κατ' ιδίαν επικοινωνία. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι τα αρνητικά επίπεδα ευεξίας ήταν θετικά συσχετιζόμενα με την διαδικτυακή επικοινωνία, ενώ αντίθετα η επικοινωνία πρόσωπο με πρόσωπο (face to face) είχε θετικό πρόσημο για την προσωπική και κοινωνική ανάπτυξη του ατόμου.
Προσωπική και Ψηφιακή Επικοινωνία
Η προσωπική επικοινωνία σε σχέση με την ψηφιακή, φαίνεται να διατηρεί πλεονεκτικότερη θέση στην ανάπτυξη μίας υγιούς συμπεριφοράς και στο χτίσιμο δημιουργικών σχέσεων. Η «κατ' ιδίαν επικοινωνία», αποτελεί μία αρχέγονη ανάγκη κοινωνικοποίησης. Ενεργοποιεί τις βασικές αισθήσεις του ατόμου (όραση, ακοή, όσφρηση, γεύση, αφή), ενώ ταυτόχρονα κινητοποιεί σκέψεις και συναισθήματα. Μέσα από τον προσωπικό διάλογο και την επικοινωνία το άτομο κατά κύριο λόγο εισέρχεται σε ένα υποσυνείδητο ταξίδι αυτοαντίληψης και αυτοαποκάλυψης, ενώ παράλληλα καθίσταται πρόθυμος στο να ακούσει, να αφουγκραστεί και να αποδεχτεί τις ανάγκες και τη διαφορετικότητα του άλλου.
Σε σχετική μελέτη ζευγάρια που εξέφραζαν περισσότερο τα συναισθήματα και τις ανάγκες τους τόσο σε προσωπικό επίπεδο όσο και σε επίπεδο σχέσης, τόσο δυνατότερη γινόταν η σχέση, με αποτέλεσμα να χτίζουν από κοινού θετικά συναισθήματα αυτοεκτίμησης, αλληλοβοήθειας και αλληλοπροσφοράς.
Αντίθετα οι σχέσεις που ήταν λιγότερο επικοινωνιακές και δεν εξέφραζαν τις προσωπικές ανάγκες και τα συναισθήματά τους, παρουσίαζαν μεγαλύτερα επίπεδα στρες, εσωτερικές συγκρούσεις, συναισθηματική αποστασιοποίηση και αρνητικές σκέψεις για τη ζωή.
Ένα από τα βασικότερα λάθη στην επικοινωνία συμβαίνει όταν οι άνθρωποι συγχέουν τη συναισθηματική τους έκφραση (διαδικασία) με την αποδοχή ή την απόρριψη (αποτέλεσμα).
Στην πραγματικότητα αυτές οι δύο συμπίπτουσες καταστάσεις αποτελούν ταυτόχρονα και δύο διαφορετικές πραγματικότητες. Η συναισθηματική έκφραση (διαδικασία) αναφέρεται στην έκφραση του υπερσυνειδητού μας κόσμου, της διαίσθησής μας, της δημιουργικής μας αλήθειας και στον τρόπο με τον οποίο επιλέγουμε να την επικοινωνήσουμε με το περιβάλλον μας. Από την άλλη η αποδοχή ή η απόρριψη (αποτέλεσμα) αποτελεί μία πολυπαραγοντική κατάσταση.
Είναι γεγονός ότι το υποκείμενο (αποδέκτης) πιθανόν να αποδοκιμάσει ή να μην αποδεχτεί πλήρως τις σκέψεις μας, ή τις προθέσεις μας, δεδομένου ότι η διαφορετικότητά του, οι αντιλήψεις και βιώματά του δεν είναι πάντοτε συμβατά με τα δικά μας. Η διαφορετικότητα του άλλου, όμως, σε καμία περίπτωση δεν σηματοδοτεί την απόρριψή μας ως προσωπικότητα.
Ο μόνος που πραγματικά μπορεί να μας απορρίψει είμαστε αποκλειστικά εμείς οι ίδιοι. Αυτός είναι ένας λόγος κατά τον οποίο πολλές φορές φοβόμαστε να “ανοιχτούμε συναισθηματικά” στην ιδέα και μόνο ότι θα απορριφθούμε.
Η έκθεση του εαυτού στις φοβίες του συντελεί στην αυτογνωσία
Όμως, πώς είναι δυνατόν να γνωρίσει κανείς καλύτερα τον εαυτό του εάν δεν εκτεθεί σε ό,τι τον φοβίζει;
Συχνά ο φόβος της μη αποδοχής, σηματοδοτεί τον φόβο μίας προκαταβολικής απόρριψης των συναισθημάτων του ίδιου μας του εαυτού. Φανταστείτε την επικοινωνία με τη μορφή ενός ταξιδιού. Η συναισθηματική έκφραση αποτελεί τη διαδρομή, ενώ το αποτέλεσμα τον προορισμό. Η συναισθηματική έκφραση είναι το μέσο συναισθηματικής απελευθέρωσης από τα πρέπει και το μέσον επίγνωσης των θέλω. Το αποτέλεσμα είναι η τελική έκβαση μίας προσπάθειας αυτογνωσίας.
Η διαδικασία με το αποτέλεσμα αποτελούν δύο διαφορετικές συνιστώσες. Πολλές φορές όμως τείνουμε να συγχέουμε αυτά τα δύο, μετατρέποντας το αποτέλεσμα ως κύριο μέλημα και αυτοσκοπό, χάνοντας ή παραγκωνίζοντας τη μαγεία της διαδικασίας, που οδηγεί στο «γνώθι σ’ αυτόν».
Μέσα από αυτήν την άγνοια της αξίας της διαδικασίας, οδηγούμαστε στην καλλιέργεια και συντήρηση ενός φαύλου κύκλου αρνητικών πυρηνικών πεποιθήσεων και στην επιβεβαίωση αυτοεκπληρούμενων προφητειών του τύπου: 
«αφού δεν είχα ή δεν θα έχω το επιθυμητό αποτέλεσμα δεν αξίζει να προσπαθήσω ή να ξαναπροσπαθήσω γι αυτό που θέλω ανεξάρτητα από το αποτέλεσμα».
  Με αυτόν τον τρόπο τροφοδοτούμε υποσυνείδητα ένα νοητικό σχήμα αρνητικών συνδέσεων με τελικό αποδέκτη τη συναισθηματική μας καθήλωση.
Εάν το αποτέλεσμα ενδεχομένως να μην καταλήξει έτσι όπως επιδιώκουμε δε σημαίνει ότι δεν άξιζε ή δεν αξίζει η ίδια η διαδικασία. Όσο περισσότερο ταυτίζουμε τη διαδικασία με το αποτέλεσμα, τόσο περισσότερο καλλιεργούμε στον εαυτό μας συναισθηματικά μπλοκαρίσματα και γνωστικές διαστρεβλώσεις των θέλω έναντι των πρέπει. Σε αυτήν τη ψευδαίσθηση-προφύλαξη από τη «συναισθηματική μας έκθεση» έρχεται να συνηγορήσει «η ψηφιακή εποχή», όπου μέσα από ένα «αόρατο πλέγμα επικοινωνιακής αποστασιοποίησης», ανυψώνουμε οικειοθελώς ένα προστατευτικό τοίχος συναισθηματικής αποστασιοποίησης από την προσωπική επικοινωνία και ταυτόχρονα από την συνειδητότητα του ίδιου μας του εαυτού.
Θυμηθείτε πως όσο περισσότερο κουβαλάμε μέσα μας καταπιεσμένα και μη εκφραζόμενα συναισθήματα (θετικά ή αρνητικά), τόσο περισσότερο προσθέτουμε ψυχικό βάρος, και όσο περισσότερο δεν τα επικοινωνούμε, τόσο περισσότερο βιώνουμε εσωτερικές συγκρούσεις και ανασφάλειες. Είναι λοιπόν, στην ευεργετική μας ευχέρεια να αναλάβουμε την ευθύνη για τον εαυτό μας και για το είδος των σχέσεων που επιθυμούμε έτσι ώστε να χτίσουμε αυτό που πραγματικά μας εκφράζει και μας κάνει ευτυχισμένους.

Βιβλιογραφικές Πηγές:
1. Algoe SB. Find, Remind, and Bind: The functions of gratitude in everyday relationships. Social and Personality Psychology Compass. 2012;6(6):455–469.
2. Effective science from lab to field. American Psychologist. 2011;66(1):35–42. [PMC free article] [PubMed]
3. Algoe SB, Fredrickson BL, Gable SL. The social functions of the emotion of gratitude via expression. Emotion. 2013;13(4):605–609. [PubMed]
4. Andrade E. B., Ho T. H. (2009). Gaming emotions in social interactions. J. Consum. Res. 36, 539–55210.1086/599221 [Cross Ref]
Argyle M., Henderson M. (1985). The Anatomy of Relationships: And the Rules and Skills Needed to Manage Them Successfully. London: David & Charles
5. Ashforth B. E., Humphrey R. H. (1993). Emotional labor in service roles: the influence of identity. Acad. Manag. Rev. 18, 88–11510.2307/258824 [Cross Ref]
Τσώλη Σοφία - Σύμβουλος Ψ.Υγείας
Συμβουλευτική Ψυχολόγος - M.Sc Εξειδίκευση στη Γνωσιακή Συμπεριφορική Θεραπεία και στη Διαχείριση του Στρες- ΕΚΠΑ Ιατρική Σχολή Αθηνών- Υπ.Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής Αθηνών.
Πηγή: psychology.gr